Denizcilik sözlüğü

Kaloma

Tanım

Kaloma, demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1.

Kaloma Nedir?

Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir.

Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir.

Kaloma Hesabı

Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı

Derinlik + Makara	3:1	5:1	7:1
5 m	15 m	25 m	35 m
10 m	30 m	50 m	70 m
15 m	45 m	75 m	105 m

Hat Türüne Göre Kaloma

Hat Türü	Kullanılan Oran
Tam zincir	Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1
Kombine hat	Genellikle 5:1 ve üzeri
Tam halat	Genellikle 5:1–7:1

Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir.

Kalomayı Sınırlayan Etkenler

Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar.
Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir.
Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır.

Marinada Kaloma Halatı

Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir.

Sık Sorulan Sorular

Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır?

Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır.

Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır?

Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır.

Kaloma halatı pervaneye dolanır mı?

Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır.

İlgili Terimler

Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

İlgili terimler

Bağlama Tonozu

Bağlama tonozu , deniz dibine sabitlenmiş ve teknelerin çapa atmadan bağlanmasını sağlayan şamandıra sistemidir. Türkçede "tonoz" veya "bağlama şamandırası" olarak da anılır. Bağlama Tonozu Nedir? Tonoz, dipteki bir ağırlığa zincirle bağlı bir şamandıradır. Tekne, şamandıranın üzerindeki halka veya halata bağlanır. Sistem, çapanın yerini alır. Tonoz kalıcı olarak yerinde kalır ve birçok tekne tarafından sırayla kullanılır. İngilizcede bu sisteme "mooring buoy" denir. Tonozun Bileşenleri Bileşen Görevi Dip ağırlığı Sistemi zemine sabitler; beton blok veya zemine vidalanan ankraj Dip zinciri Ağırlığı şamandıraya bağlar Fırdöndü Zincirin burulmasını önler Şamandıra Sistemi yüzeyde gösterir ve taşır Bağlama halkası veya halatı Teknenin bağlandığı noktadır Kullanım Alanları Marina dışındaki koylarda bağlama Deniz çayırlarının korunduğu alanlar Balıkçı barınakları Kalabalık demir yerlerinde düzenli yerleşim Koruma Alanlarındaki Rolü Çapa ve zincir, Posidonia oceanica gibi deniz çayırlarına zarar verir. Tonoz sistemleri, demirleme ihtiyacını ortadan kaldırarak bu alanları korur. Türkiye'de bazı koylarda yerel yönetimler ve koruma kurumları bağlama şamandıraları yerleştirmiştir. Tonoza Bağlanma Adımları Tonoza rüzgâr veya akıntıya karşı yavaşça yaklaşın. Baş taraftaki kişi kancayla şamandıra halatını yakalar. Teknenin halatını şamandıra halkasından geçirin. Halatın iki ucunu teknedeki babalara bağlayın. Motoru boşa alın ve teknenin dengelenmesini bekleyin. Halatın şamandıra halkasında sürtünmesi aşınmaya yol açar. Uzun süreli bağlamada çift halat kullanılır. Bakım ve Denetim Tonoz sistemi, dalgıçlar tarafından düzenli olarak denetlenir. Zincir aşınması, fırdöndü durumu ve dip ağırlığının yerinden oynayıp oynamadığı kontrol edilir. Bakımı yapılmayan tonoz kötü havada kopabilir. Sık Sorulan Sorular Tonoz ücretli midir? Ücretlendirme işletmeye ve bölgeye göre değişir. Bazı tonozlar belediye veya koruma kurumları tarafından ücretli işletilir. Her tekne her tonoza bağlanabilir mi? Hayır. Tonozun taşıyabileceği azami tekne boyu veya ağırlığı belirlenir. Bu bilgi işletme tarafından duyurulur. Tonozdaki halka doğrudan teknenin babasına bağlanabilir mi? Kısa bağlantı, dalgada şamandırayı sudan kaldırır ve yük artar. Yeterli uzunlukta halat kullanılır. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Bağlama Halatı, Fırdöndü, Demirleme, Salınım Alanı.

Demirleme

Demirleme , teknenin çapa atılarak deniz dibine sabitlenmesi işlemidir. Halk arasında bu işleme "demir atmak" da denir. Demirleme Nedir? Demirleme, teknenin marina veya iskeleye bağlanmadan bir koyda ya da açıkta beklemesini sağlar. Tekne, çapa hattı ile dibe bağlı kalır. Rüzgâr ve akıntı değiştikçe tekne çapa etrafında döner. Demirlemenin Temel Adımları Demir yerini seçin: Korunaklılık, zemin ve derinliği değerlendirin. Derinliği ölçün: Derinlik ölçeri kontrol edin. Kaloma miktarını hesaplayın: Derinliğe göre verilecek zincir uzunluğunu belirleyin. Rüzgâra veya akıntıya karşı yaklaşın: Tekneyi durdurun. Çapayı bırakın: Çapa dibe ulaşınca tekneyi yavaşça geri hareket ettirin. Zinciri verin: Zinciri düzenli olarak bırakın, üst üste yığmayın. Çapayı gömün: Motoru hafif geri viteste çalıştırın. Tutmayı kontrol edin: Kıyıdaki iki sabit noktanın hizasını izleyin. Yükü stopere aktarın: Irgattaki yükü zincir stoperine verin. Kaloma Kaloma, suya verilen çapa hattı uzunluğunun derinliğe oranıdır. Yeterli kaloma, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yetersiz kaloma, çapanın yerinden çıkmasına yol açar. Demirlemede Kullanılan Ekipmanlar Ekipman Görevi Çapa Dibe tutunur Çapa zinciri ve halatı Çapayı tekneye bağlar Irgat Zinciri toplar ve bırakır Zincir stoperi Yükü ırgattan alır Zincir gergisi Dalga darbelerini sönümler Derinlik ölçer Derinliği gösterir COLREG Demir İşaretleri COLREG 1972 Kural 30, demirdeki teknelerin işaretlerini belirler: Gece: Her yönden görünür beyaz demir feneri yakılır. Gündüz: Baş tarafta siyah bir küre asılır. Boyu 7 metreden kısa tekneler, dar kanal ve demir yerleri dışında bu işaretlerden muaftır. Demirde Bekleme Demir alarmı kurulur. GPS cihazı, tekne belirlenen alanın dışına çıkınca uyarır. Hava tahmini düzenli olarak takip edilir. Komşu teknelerle mesafe kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Çapanın tuttuğu nasıl anlaşılır? Motor geri viteste iken zincir gerilir ve tekne geri gitmez. Kıyıdaki iki sabit nokta arasındaki hiza değişmez. Gece demirlemede nelere dikkat edilir? Demir feneri yakılır. Demir alarmı kurulur. Rüzgâr dönüşünde teknenin sığlığa veya kayalara yaklaşmayacağı doğrulanır. Demirleme her yerde serbest midir? Hayır. Liman girişleri, kanallar, kablo ve boru hattı bölgeleri ile koruma alanlarında demirleme yasak olabilir. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Demir Tarama, Salınım Alanı, Demir Feneri, Çapa.

Demirleme Derinliği

Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.

Salınım Alanı

Salınım alanı , demirdeki teknenin rüzgâr ve akıntıyla çapa etrafında dönerken kapladığı dairesel alandır. İngilizcede bu alana "swinging circle" denir. Salınım Alanı Nedir? Demirdeki tekne, rüzgâr veya akıntı yönüne göre konum değiştirir. Çapa sabit kalır. Tekne, çapayı merkez alan bir daire üzerinde hareket eder. Bu dairenin içinde başka tekne, kaya veya sığlık bulunmamalıdır. Salınım Yarıçapının Hesabı Yaklaşık yarıçap: Suya verilen hat uzunluğu + Tekne boyu Örnek: 40 metre zincir verilmiş 12 metrelik bir tekne olsun. Salınım yarıçapı yaklaşık 52 metre olur. Hattın dipte yatan bölümü yarıçapı biraz azaltır. Ancak güvenli hesap için bu azalma göz ardı edilir. Salınım Davranışını Etkileyen Etkenler Etken Etkisi Hat türü Halat, zincirden daha geniş ve hızlı salınım yapar Rüzgâr yüzeyi Yüksek üst yapılı tekne rüzgârla daha çok döner Salma derinliği Derin salmalı tekne akıntıdan daha çok etkilenir Tekne ağırlığı Hafif tekne yön değişimine daha hızlı tepki verir Akıntı Akıntı ile rüzgâr çelişince tekneler farklı yönlere döner Bu farklar nedeniyle aynı koydaki tekneler aynı anda farklı yönlere bakabilir. Komşu Teknelerle Mesafe Benzer tipte ve benzer hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Başka bir teknenin çapa hattının üzerine çapa atılmaz. Önceden demirleyen tekne, salınım alanında öncelikli kabul edilir. Salınımı Sınırlama Yöntemleri Kıç halatı: Kıç, karadaki bir kayaya veya ağaca bağlanır. Tekne dönmez. Kıç çapası: Kıç tarafa ikinci bir çapa atılır. Çift baş çapası: İki çapa baştan açılı olarak atılır. Salınım alanı küçülür. Salınım sınırlandığında, rüzgâr bordadan geldiğinde çapalara yüksek yük biner. Demir Alarmı ile İlişkisi Demir alarmının yarıçapı, salınım yarıçapından biraz büyük ayarlanır. Bu ayar, normal salınımda yanlış alarmı önler. Ayar küçük olursa alarm sık çalar. Sık Sorulan Sorular Salınım alanı gece neden önemlidir? Gece rüzgâr dönebilir. Gündüz güvenli görünen konum, dönüş sonrası kayaya veya teknelere yaklaşabilir. Kısa hat vermek salınım alanını küçültür mü? Küçültür, ancak kaloma azalır ve demir tarama riski artar. Katamaranlar nasıl salınır? Katamaranlar sığ draftları ve geniş üst yapıları nedeniyle rüzgârdan çok etkilenir. Salmalı tek gövdeli teknelerden farklı salınabilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Demir Yeri, Demir Tarama, Demirleme Derinliği, Çapa Zinciri.

Tüm terimlere dön