Denizcilik sözlüğü

Koltuk Halatı

Tanım

Koltuk halatı, tekneyi iskeleye çapraz doğrultuda bağlayan ve teknenin ileri-geri hareketini sınırlayan bağlama halatıdır. İngilizcede bu halata "spring line" denir.

Koltuk Halatı Nedir?

Koltuk halatı, tekne üzerindeki bir noktadan iskeledeki daha ileri veya daha geri bir noktaya uzanır. Bu çapraz doğrultu, teknenin iskele boyunca kaymasını engeller. Baş ve kıç halatları teknenin yan açılmasını sınırlar. Koltuk halatları ise boyuna hareketi sınırlar.

Koltuk Halatı Türleri

Tür	Başlangıç Noktası	Yönü	Sınırladığı Hareket
Baş koltuk	Baş veya orta borda	İskele üzerinde geriye doğru	Teknenin ileri kayması
Kıç koltuk	Kıç veya orta borda	İskele üzerinde ileriye doğru	Teknenin geri kayması

Bazı denizciler halatları teknedeki bağlantı noktasına göre, bazıları ise yönüne göre adlandırır.

Bağlama Düzenindeki Yeri

Bordadan yanaşmış bir teknede tam bağlama düzeni şu halatlardan oluşur:

Baş halatı
Baş koltuk halatı
Kıç koltuk halatı
Kıç halatı
Gerekirse açmaz halatları

Koltuk Halatının Uzunluğu

Koltuk halatları, baş ve kıç halatlarından uzundur. Uzun halat, aynı esneme oranında daha fazla uzar. Bu esneme, dalgadaki hareketi yumuşatır. Gelgitli limanlarda uzun halat, su seviyesi değişiminde teknenin dengeli kalmasını sağlar.

Manevrada Koltuk Halatı

Koltuk halatı, motorla birlikte yanaşma ve ayrılma manevralarında kullanılır.

Baş koltukla ayrılma: Baş koltuk bağlıyken motor geri vitese alınır. Kıç iskeleden açılır.
Kıç koltukla ayrılma: Kıç koltuk bağlıyken motor ileri vitese alınır. Baş iskeleden açılır.

Bu yöntem, rüzgârın tekneyi iskeleye bastırdığı durumlarda kullanılır. Manevra sırasında usturmaçalar dönme noktasına konur.

Malzeme

Koltuk halatlarında genellikle naylon veya polyester bağlama halatı kullanılır. Halatın sürtündüğü noktalarda koruyucu kılıf kullanılır.

Sık Sorulan Sorular

Koltuk halatı ile spring halatı aynı şey midir?

Evet. Koltuk halatı, spring halatının Türkçe denizcilik karşılığıdır.

Akdeniz tipi kıçtan bağlamada koltuk halatı kullanılır mı?

Bu düzende tekne kıçtan bağlanır ve baş kaloma ile tutulur. Koltuk halatları genellikle kullanılmaz. Kuvvetli yan rüzgârda kıç halatları çaprazlanarak benzer etki sağlanır.

Koltuk halatı tek başına yeterli midir?

Hayır. Koltuk halatı boyuna hareketi sınırlar. Yan hareketi sınırlamak için baş ve kıç halatları gerekir.

İlgili Terimler

Açmaz Halatı, Bağlama Halatı, Baba, Kurtağzı, Usturmaça, Halat Koruyucu.

İlgili terimler

Açmaz Halatı

Açmaz halatı , tekneden iskeleye borda doğrultusunda, yaklaşık dik açıyla uzanan bağlama halatıdır. Açmaz halatı, teknenin iskeleden yana doğru açılmasını önler. İngilizcede bu halata "breast line" denir. Açmaz Halatı Nedir? Açmaz halatı, teknenin baş veya kıç bölümünden iskeleye kısa ve dik bir hat olarak verilir. Halat, rüzgâr veya akıntı tekneyi iskeleden uzaklaştırdığında yükü taşır. Adı, teknenin "açılmasını" engellemesinden gelir. Bağlama Düzenindeki Yeri Halat Doğrultu Sınırladığı Hareket Baş halatı Baştan ileri Geri kayma ve baş açılması Kıç halatı Kıçtan geri İleri kayma ve kıç açılması Koltuk halatları Çapraz Boyuna hareket Açmaz halatları Bordaya dik Yana açılma Açmaz halatları baş ve kıç bölümlerine birer adet verilebilir. Bunlara baş açmazı ve kıç açmazı denir. Kullanım Koşulları İskeleden dışarı esen kuvvetli rüzgâr Tekneyi iskeleden uzaklaştıran akıntı Yükleme ve boşaltma sırasında teknenin iskeleye yakın tutulması Uzun süreli bağlamada ek güvenlik Açmaz Halatının Sınırlaması Açmaz halatı kısa ve dik bir hattır. Kısa halat, su seviyesi değişiminde çok gerilir veya gevşer. Gelgitli limanlarda açmaz halatının sık ayarlanması gerekir. Dik halat ayrıca dalgada esnemeye az pay bırakır. Bu nedenle açmaz halatı, uzun baş ve kıç halatlarının yerine değil, onlara ek olarak kullanılır. Ayar Yöntemi Baş, kıç ve koltuk halatlarını bağlayın. Açmaz halatını teknedeki babadan iskeledeki en yakın bağlantı noktasına verin. Usturmaçaların iskeleye temas ettiği konumda halatı gerin. Su seviyesi ve rüzgâr değiştikçe gerginliği kontrol edin. Büyük Gemilerde Açmaz Ticari gemilerde açmaz halatları, bağlama düzeninin standart parçasıdır. Gemi rıhtımda yük alırken sabit konumda kalmalıdır. Bu nedenle gemiler birden fazla açmaz halatıyla bağlanır. Sık Sorulan Sorular Açmaz halatı her bağlamada gerekli midir? Gerekli değildir. Sakin havada baş, kıç ve koltuk halatları genellikle yeterlidir. Açmaz halatı hangi malzemeden seçilir? Diğer bağlama halatlarıyla aynı malzeme kullanılır. Naylon veya polyester yaygındır. Açmaz halatı tekneyi iskeleye çekmek için kullanılır mı? Evet. Yanaşma sonrası açmaz halatı çekilerek tekne iskeleye yaklaştırılabilir. İlgili Terimler Koltuk Halatı, Bağlama Halatı, Baba, Usturmaça, Borda, Kurtağzı.

Baba

Baba , halatların bağlandığı dikey, silindirik ve sağlam bağlama elemanıdır. Babalar iskelelerde, rıhtımlarda ve tekne güvertelerinde bulunur. İngilizcede babaya "bollard" denir. Baba Nedir? Baba, yere veya güverteye sabitlenmiş kısa ve kalın bir direktir. Halat gözü babanın üzerine geçirilir veya halat babanın etrafına sarılır. Babanın üst kısmı genellikle genişler. Bu biçim, halatın yukarı kaymasını önler. Baba Türleri Tür Yapı Kullanım Tek baba Tek dikey silindir İskeleler ve küçük tekneler Çift baba Ortak taban üzerinde iki silindir Gemiler ve büyük yatlar Haç baba Silindirin üstünde yatay çubuk Halatın kaymasını önler Gömme baba Güverte içine çekilebilir Yat güverteleri Rıhtım babası Dökme demir veya çelik ağır gövde Ticari limanlar Kullanıldığı Yerler İskele ve rıhtımlar: Teknelerin bağlama halatları babaya takılır. Tekne güverteleri: Baş, kıç ve yan güvertede bağlama noktası oluşturur. Gemiler: Çift babalar, kalın bağlama halatlarını taşır. Römorkörler: Çekme halatları için kullanılır. Malzemeler Malzeme Kullanım Dökme demir Liman ve rıhtım babaları Dökme çelik Ağır hizmet babaları AISI 316 paslanmaz çelik Yat ve tekne babaları Alüminyum Hafif teknelerde Halatın Babaya Bağlanması Göz geçirme: Halat gözü babanın üzerine geçirilir. Sekiz dolama: Çift babada halat iki silindir arasında sekiz biçiminde dolanır. Volta: Halat babaya sarılıp kendi altından geçirilerek kilitlenir. Aynı babaya birden fazla halat gözü takılabilir. İkinci göz, birinci gözün içinden geçirilir. Bu yöntem, halatların birbirinden bağımsız alınmasını sağlar. Güvenli Çalışma Yükü Liman babaları, taşıyabilecekleri yüke göre tasarlanır. Güvenli çalışma yükü genellikle babanın üzerinde ton cinsinden yazılıdır. Yüksek yükler için ağır hizmet babaları kullanılır. Sık Sorulan Sorular Baba ile koç boynuzu arasındaki fark nedir? Baba dikey bir silindirdir. Koç boynuzu ise yatay kollu bir bağlama donanımıdır. Tekne güvertesindeki baba neden genellikle tektir? Küçük teknelerde halat yükleri düşüktür. Tek baba yeterli dayanımı sağlar ve az yer kaplar. Babaya halat nasıl hızla bırakılır? Göz, babanın üzerinden çıkarılır. Volta atılmışsa turlar ters sırayla çözülür. İlgili Terimler Bağlama Babası, Koç Boynuzu, Bağlama Halatı, Halat Gözü, Kurtağzı, İskele Usturmaçası.

Bağlama Halatı

Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.

Halat Koruyucu

Halat koruyucu , halatın sürtündüğü noktalarda aşınmayı önlemek için halatın üzerine geçirilen kılıf veya koruma ürünüdür. İngilizcede bu ürüne "chafe guard" denir. Halat Koruyucu Nedir? Bağlı veya demirdeki teknede halat sürekli hareket eder. Hareket, halatın kurtağzı, küpeşte veya iskele kenarına sürtünmesine neden olur. Sürtünme lifleri keser ve ısıtır. Halat koruyucu, sürtünmeyi halat yerine kendi yüzeyinde karşılar. Halat Koruyucu Türleri Tür Yapı Özellik Örgülü kılıf Polyester veya naylon örgü boru Halat boyunca kaydırılabilir Fermuarlı veya cırtlı kılıf Açılıp kapanan kumaş kılıf Halatı çıkarmadan takılır Hortum Plastik veya kauçuk hortum parçası Ekonomiktir Deri kılıf Dikilmiş deri Geleneksel yöntemdir Poliüretan kaplama Halata uygulanan sert kaplama Kalıcıdır Takılacağı Noktalar Kurtağzından geçen bağlama halatları Küpeşte kenarına değen halatlar İskele kenarına sürtünen halatlar Tonoz şamandırasının halkasından geçen halatlar Kayaya bağlanan kıç halatları Zincir gergisinin baş makarasına değen bölümü Malzeme Seçimi Malzeme Avantaj Polyester örgü UV ve aşınma dayanımı Naylon kumaş Esneklik Kauçuk Kesilme dayanımı Poliüretan Yüksek aşınma dayanımı Hortum Kullanımında Dikkat Edilenler Hortum, halatın etrafında hareket etmezse ısı birikir. Isı, sentetik lifleri zayıflatabilir. Hortumun iç çapı halat çapından biraz büyük seçilir. Hortum, halatın üzerinde kaymaması için iple sabitlenir. Konum Ayarı Halat koruyucu, sürtünme noktasında kalmalıdır. Tekne hareket ettikçe koruyucu kayabilir. Koruyucu, halata iple bağlanarak sabitlenir. Kötü havada konum düzenli olarak kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Halat koruyucu kullanmazsam ne olur? Sürtünme noktasındaki lifler kopar. Kötü havada halat birkaç saatte zayıflayıp kopabilir. Halat koruyucu ne zaman değiştirilir? Koruyucunun kendisi aşındığında veya yırtıldığında değiştirilir. Aşınan koruyucu, halatı yeniden açıkta bırakır. Kurtağzı yüzeyi aşınmayı etkiler mi? Pürüzlü veya keskin kenarlı kurtağzı halatı hızlı aşındırır. Kurtağzı yüzeyi düzgün tutulur. Halat koruyucu nasıl seçilir? Koruyucunun iç çapı halat çapına uygun seçilir. Uzunluğu, sürtünme noktasının her iki yanını örtecek kadar olmalıdır. Halat koruyucu UV ışınlarından da korur mu? Kılıf, altındaki halat bölümünü güneş ışığından korur. Bu etki, halatın o bölümdeki ömrünü uzatır. İlgili Terimler Bağlama Halatı, Kurtağzı, Küpeşte, Demirleme Halatı, Bağlama Tonozu, Tekne Halatı.

Tüm terimlere dön