Denizcilik sözlüğü

Halat Koruyucu

Tanım

Halat koruyucu, halatın sürtündüğü noktalarda aşınmayı önlemek için halatın üzerine geçirilen kılıf veya koruma ürünüdür. İngilizcede bu ürüne "chafe guard" denir.

Halat Koruyucu Nedir?

Bağlı veya demirdeki teknede halat sürekli hareket eder. Hareket, halatın kurtağzı, küpeşte veya iskele kenarına sürtünmesine neden olur. Sürtünme lifleri keser ve ısıtır. Halat koruyucu, sürtünmeyi halat yerine kendi yüzeyinde karşılar.

Halat Koruyucu Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Örgülü kılıf	Polyester veya naylon örgü boru	Halat boyunca kaydırılabilir
Fermuarlı veya cırtlı kılıf	Açılıp kapanan kumaş kılıf	Halatı çıkarmadan takılır
Hortum	Plastik veya kauçuk hortum parçası	Ekonomiktir
Deri kılıf	Dikilmiş deri	Geleneksel yöntemdir
Poliüretan kaplama	Halata uygulanan sert kaplama	Kalıcıdır

Takılacağı Noktalar

Kurtağzından geçen bağlama halatları
Küpeşte kenarına değen halatlar
İskele kenarına sürtünen halatlar
Tonoz şamandırasının halkasından geçen halatlar
Kayaya bağlanan kıç halatları
Zincir gergisinin baş makarasına değen bölümü

Malzeme Seçimi

Malzeme	Avantaj
Polyester örgü	UV ve aşınma dayanımı
Naylon kumaş	Esneklik
Kauçuk	Kesilme dayanımı
Poliüretan	Yüksek aşınma dayanımı

Hortum Kullanımında Dikkat Edilenler

Hortum, halatın etrafında hareket etmezse ısı birikir. Isı, sentetik lifleri zayıflatabilir. Hortumun iç çapı halat çapından biraz büyük seçilir. Hortum, halatın üzerinde kaymaması için iple sabitlenir.

Konum Ayarı

Halat koruyucu, sürtünme noktasında kalmalıdır. Tekne hareket ettikçe koruyucu kayabilir. Koruyucu, halata iple bağlanarak sabitlenir. Kötü havada konum düzenli olarak kontrol edilir.

Sık Sorulan Sorular

Halat koruyucu kullanmazsam ne olur?

Sürtünme noktasındaki lifler kopar. Kötü havada halat birkaç saatte zayıflayıp kopabilir.

Halat koruyucu ne zaman değiştirilir?

Koruyucunun kendisi aşındığında veya yırtıldığında değiştirilir. Aşınan koruyucu, halatı yeniden açıkta bırakır.

Kurtağzı yüzeyi aşınmayı etkiler mi?

Pürüzlü veya keskin kenarlı kurtağzı halatı hızlı aşındırır. Kurtağzı yüzeyi düzgün tutulur.

Halat koruyucu nasıl seçilir?

Koruyucunun iç çapı halat çapına uygun seçilir. Uzunluğu, sürtünme noktasının her iki yanını örtecek kadar olmalıdır.

Halat koruyucu UV ışınlarından da korur mu?

Kılıf, altındaki halat bölümünü güneş ışığından korur. Bu etki, halatın o bölümdeki ömrünü uzatır.

İlgili Terimler

Bağlama Halatı, Kurtağzı, Küpeşte, Demirleme Halatı, Bağlama Tonozu, Tekne Halatı.

İlgili terimler

Bağlama Halatı

Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.

Bağlama Tonozu

Bağlama tonozu , deniz dibine sabitlenmiş ve teknelerin çapa atmadan bağlanmasını sağlayan şamandıra sistemidir. Türkçede "tonoz" veya "bağlama şamandırası" olarak da anılır. Bağlama Tonozu Nedir? Tonoz, dipteki bir ağırlığa zincirle bağlı bir şamandıradır. Tekne, şamandıranın üzerindeki halka veya halata bağlanır. Sistem, çapanın yerini alır. Tonoz kalıcı olarak yerinde kalır ve birçok tekne tarafından sırayla kullanılır. İngilizcede bu sisteme "mooring buoy" denir. Tonozun Bileşenleri Bileşen Görevi Dip ağırlığı Sistemi zemine sabitler; beton blok veya zemine vidalanan ankraj Dip zinciri Ağırlığı şamandıraya bağlar Fırdöndü Zincirin burulmasını önler Şamandıra Sistemi yüzeyde gösterir ve taşır Bağlama halkası veya halatı Teknenin bağlandığı noktadır Kullanım Alanları Marina dışındaki koylarda bağlama Deniz çayırlarının korunduğu alanlar Balıkçı barınakları Kalabalık demir yerlerinde düzenli yerleşim Koruma Alanlarındaki Rolü Çapa ve zincir, Posidonia oceanica gibi deniz çayırlarına zarar verir. Tonoz sistemleri, demirleme ihtiyacını ortadan kaldırarak bu alanları korur. Türkiye'de bazı koylarda yerel yönetimler ve koruma kurumları bağlama şamandıraları yerleştirmiştir. Tonoza Bağlanma Adımları Tonoza rüzgâr veya akıntıya karşı yavaşça yaklaşın. Baş taraftaki kişi kancayla şamandıra halatını yakalar. Teknenin halatını şamandıra halkasından geçirin. Halatın iki ucunu teknedeki babalara bağlayın. Motoru boşa alın ve teknenin dengelenmesini bekleyin. Halatın şamandıra halkasında sürtünmesi aşınmaya yol açar. Uzun süreli bağlamada çift halat kullanılır. Bakım ve Denetim Tonoz sistemi, dalgıçlar tarafından düzenli olarak denetlenir. Zincir aşınması, fırdöndü durumu ve dip ağırlığının yerinden oynayıp oynamadığı kontrol edilir. Bakımı yapılmayan tonoz kötü havada kopabilir. Sık Sorulan Sorular Tonoz ücretli midir? Ücretlendirme işletmeye ve bölgeye göre değişir. Bazı tonozlar belediye veya koruma kurumları tarafından ücretli işletilir. Her tekne her tonoza bağlanabilir mi? Hayır. Tonozun taşıyabileceği azami tekne boyu veya ağırlığı belirlenir. Bu bilgi işletme tarafından duyurulur. Tonozdaki halka doğrudan teknenin babasına bağlanabilir mi? Kısa bağlantı, dalgada şamandırayı sudan kaldırır ve yük artar. Yeterli uzunlukta halat kullanılır. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Bağlama Halatı, Fırdöndü, Demirleme, Salınım Alanı.

Demirleme Halatı

Demirleme halatı , demirleme sırasında çapa hattında veya tekneyi sabitleme işlerinde kullanılan halatların genel adıdır. Bu grup, çapa halatını ve yardımcı halatları kapsar. Demirleme Halatı Nedir? Demirleme yalnızca çapa ve zincirle yapılmaz. Birçok demirleme düzeninde ek halatlar kullanılır. Bu halatlar dalga darbesini sönümler, salınımı sınırlar veya sıkışan çapanın kurtarılmasını sağlar. Her halatın görevi farklıdır ve buna göre malzeme seçilir. Demirleme Halatı Türleri Tür Görevi Yaygın Malzeme Çapa hattı halatı Çapayı tekneye bağlar Naylon Zincir gergisi (snubber) Zincirdeki darbeyi sönümler Naylon Karaya kıç halatı Kıçı kıyıdaki kayaya veya ağaca bağlar Polipropilen veya polyester Çapa kurtarma halatı Sıkışan çapayı ters yönden çeker Polipropilen Kıç çapası halatı Kıç çapasını tekneye bağlar Naylon Zincir Gergisi Zincir gergisi, kısa bir naylon halattır. Bir ucu zincire özel bir kancayla takılır. Diğer ucu teknenin babasına bağlanır. Gergi, zincirin yükünü alır ve esneyerek sönümler. Zincir, gergi bağlandıktan sonra biraz daha bırakılır ve gevşek kalır. Karaya Kıç Bağlama Türkiye ve Akdeniz koylarında tekneler sık sık kıçtan karaya bağlanır. Çapa baştan atılır. Kıç halatı kıyıdaki kaya veya ağaca bağlanır. Bu düzen, dar koylarda salınımı önler. Uzun kıç halatları genellikle kıç bölmede makara üzerinde saklanır. Yüzen halat, pervaneye dolanma riskini azaltır. Çapa Kurtarma Halatı Kurtarma halatı, çapanın taç kısmına bağlanır. Diğer ucu küçük bir şamandırayla yüzeyde tutulur. Çapa sıkışırsa bu halat çekilir. Çapa ters yönden çekilerek kurtarılır. Seçim Ölçütleri Esneme gereksinimi: Sönümleme gereken işlerde naylon seçilir. Yüzerlik: Pervaneye dolanma riski olan işlerde yüzen halat seçilir. Uzunluk: Kıç halatı, kıyıya ulaşacak uzunlukta olmalıdır. Aşınma: Kayaya değen bölümlerde koruyucu kılıf kullanılır. Sık Sorulan Sorular Kıç halatı kayaya nasıl bağlanır? Halat kayanın çevresinden dolanır ve ucu tekneye geri getirilir. Bu yöntem, ayrılırken halatın tekneden çözülerek çekilmesini sağlar. Zincir gergisi olmadan demirlenebilir mi? Demirlenebilir. Ancak dalgalı havada zincir darbeleri ırgata, makaraya ve güverteye yük bindirir. Kurtarma halatının şamandırası neden küçük seçilir? Büyük şamandıra rüzgârla çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Çapa Halatı, Kaloma, Demirleme, Naylon Halat, Polipropilen Halat, Salınım Alanı.

Kurtağzı

Kurtağzı , bağlama veya çapa halatını güverte kenarından dışarıya yönlendiren kılavuz donanımdır. İngilizcede bu donanıma "fairlead" veya "chock" denir. Kurtağzı Nedir? Kurtağzı, halatın baba veya koç boynuzundan çıkıp bordadan dışarı uzandığı noktada yer alır. Halat, kurtağzının içinden geçer. Kurtağzı, halatın yönünü sabitler ve sürtünmeyi tek bir noktada toplar. Bu sayede halat güverte kenarına ve küpeşteye sürtünmez. Kurtağzı Türleri Tür Yapı Özellik Açık kurtağzı Üstü açık iki kıvrık kol Halat yukarıdan takılır Kapalı kurtağzı Tamamen kapalı oval açıklık Halat kaçmaz Makaralı kurtağzı Kenarlarda dönen makaralar Sürtünmeyi azaltır Küpeşte kurtağzı Küpeşteye entegre açıklık Parapet küpeştelerde kullanılır Panama kurtağzı Büyük kapalı oval açıklık Gemilerde kullanılır Panama kurtağzı, adını Panama Kanalı'nın bağlama şartlarından alır. Kurtağzının Görevleri Halatı istenen yöne yönlendirir. Sürtünmeyi halatın kurtağzıyla temas ettiği yüzeyde toplar. Güverte kenarını ve jelkotu korur. Halatın baba üzerinden kaymasını önler. Montaj Kurtağzını babanın veya koç boynuzunun hattına yerleştirin. Halatın kurtağzına düz bir açıyla girmesini sağlayın. Güverte altına arkalık plakası koyun. Cıvata deliklerini sızdırmazlık macunuyla kapatın. Yüzey Durumu Kurtağzının iç yüzeyi düzgün ve yuvarlak kenarlı olmalıdır. Keskin kenar ve pürüz halatı hızla aşındırır. Döküm hataları zımparayla giderilir. Aşınmış kurtağzı değiştirilir. Halat Koruyucu ile Birlikte Kullanım Uzun süreli bağlamada halat, kurtağzı içinde sürekli hareket eder. Halatın kurtağzına değen bölümüne koruyucu kılıf geçirilir. Kılıf, halatı aşınmadan korur. Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Alüminyum alaşım Bronz Mühendislik plastikleri Sık Sorulan Sorular Açık ve kapalı kurtağzı arasında nasıl seçim yapılır? Açık kurtağzı halatın hızla takılıp çıkarılmasını sağlar. Kapalı kurtağzı, dalgalı ortamda halatın dışarı fırlamasını önler. Makaralı kurtağzı neden kullanılır? Makaralar halat ile birlikte döner. Bu hareket, sürtünmeyi ve ısınmayı azaltır. Kurtağzı olmadan bağlama yapılabilir mi? Yapılabilir, ancak halat güverte kenarına sürtünür. Bu sürtünme hem halatı hem gövdeyi aşındırır. Kurtağzı boyutu nasıl seçilir? Kurtağzının açıklığı, kullanılacak en kalın halatın rahatça geçeceği genişlikte seçilir. Halat gözünün de geçmesi gerekiyorsa açıklık buna göre büyütülür. İlgili Terimler Baba, Bağlama Babası, Koç Boynuzu, Halat Koruyucu, Bağlama Halatı, Küpeşte.

Tüm terimlere dön