Denizcilik sözlüğü

Hidrolik Dümen

Tanım

Hidrolik dümen, dümen dolabındaki pompanın hidrolik yağı bir silindire basarak dümen palasını veya motoru döndürdüğü dümen sistemidir. Hidrolik dümen, yüksek kuvvet gerektiren teknelerde kullanılır.

Hidrolik Dümen Nedir?

Dümen dolabı döndürüldüğünde dolabın arkasındaki pompa çalışır. Pompa, hidrolik yağı hortumlar yoluyla silindire gönderir. Silindirin içindeki piston hareket eder. Piston, dümen koluna veya motor dümen braketine bağlıdır. Böylece dümen kuvveti, dümenciyi yormadan palaya iletilir.

Sistem Bileşenleri

Bileşen	Görevi
Dümen pompası	Dümen dolabının hareketini yağ basıncına çevirir
Hidrolik hortumlar	Yağı pompadan silindire taşır
Silindir	Yağ basıncını doğrusal harekete çevirir
Hidrolik yağ	Kuvveti iletir
Kilit valfi	Dümen bırakıldığında palanın geri dönmesini önler
Dolum kapağı	Yağ ekleme noktasıdır

Hidrolik Dümenin Özellikleri

Özellik	Açıklama
Dümen kuvveti	Düşüktür
Uzak mesafe	Kumanda ile kıç arasında uzun hatlara uygundur
Çoklu istasyon	Birden fazla dümen dolabı bağlanabilir
Otopilot uyumu	Ters çevrilebilir pompa ile kolayca bağlanır
Geri bildirim	Palanın kuvveti dümenciye az iletilir

Hava Alma

Hidrolik sistemde hava bulunması dümende boşluk ve süngerimsi his yaratır. Hava, sistem kurulumu, hortum değişimi veya kaçak sonrası sisteme girer. Hava alma işlemi şu adımlarla yapılır:

Dolum kapağına doldurma şişesi veya tüpü bağlayın.
Silindirdeki tahliye vidalarına hortum takın.
Dümen dolabını bir yöne çevirin ve ilgili vidayı açın.
Kabarcıksız yağ gelince vidayı kapatın.
İşlemi diğer yön için tekrarlayın.
Yağ seviyesini tamamlayın.

Her üreticinin hava alma prosedürü farklı olabilir.

Yağ Türü

Hidrolik dümen sistemlerinde üreticinin belirttiği hidrolik yağ kullanılır. Farklı yağların karıştırılması contalara zarar verebilir.

Kaçak Belirtileri

Dümen dolabının arkasında yağ izi
Silindir milinde yağ birikintisi
Hortum bağlantılarında ıslaklık
Dümen dolabının boşa dönmesi
Yağ seviyesinin azalması

Sık Sorulan Sorular

Hidrolik dümende dolap neden boşa döner?

Sistemde hava veya yağ eksikliği vardır. Kaçak bulunur ve sistemin havası alınır.

Dümen dolabının kaç tur döndüğü değiştirilebilir mi?

Tur sayısı, pompa hacmi ile silindir hacminin oranına bağlıdır. Pompa değiştirilerek tur sayısı değiştirilebilir.

Hidrolik dümen ne sıklıkla kontrol edilir?

Yağ seviyesi ve kaçaklar sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir.

İlgili Terimler

Dümen Pompası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Otopilot, Dümen Palası, Acil Durum Dümeni.

İlgili terimler

Acil Durum Dümeni

Acil durum dümeni , ana dümen sistemi arızalandığında teknenin yönünü kontrol etmek için kullanılan yedek dümen düzeneğidir. Teknelerde en yaygın acil durum dümeni, dümen şaftına doğrudan takılan acil yekedir. Acil Durum Dümeni Nedir? Dümen dolabı, kablo, hidrolik hortum veya dümen pompası arızalanabilir. Bu durumda dümen palası sağlam olsa bile kumanda edilemez. Acil yeke, dümen şaftının üst ucuna takılır. Dümenci yekeyi hareket ettirerek palayı doğrudan çevirir. Acil Durum Dümeni Türleri Tür Kullanım Acil yeke Dümen şaftına doğrudan takılır Hidrolik sistem baypası Hidrolik dümende elle yönlendirme sağlar Rüzgâr dümeni Bazı modeller yedek dümen palası içerir Sürüklenen dümen Kıçtan çekilen düzenekle yön verme Motor yönlendirmesi Çift motorlu teknede motorlarla yön verme Acil Yekenin Kurulumu Dümen şaftının üst ucuna ulaşmak için güverte kapağını açın. Kapağın anahtarını veya aletini hazır bulundurun. Acil yekeyi şaftın kare veya kamalı ucuna takın. Hidrolik sistemde baypas vanasını açın. Yekeyi hareket ettirerek palayı yönlendirin. Hidrolik dümende baypas vanası açılmazsa yağ hareketi engeller ve yeke dönmez. Kullanım Zorlukları Acil yeke genellikle kısa olduğu için dümen kuvveti yüksektir. Yeke çoğunlukla kıç kamaranın üstünde veya dar bir bölmede kullanılır. Dümenci pusulayı ve çevreyi görmekte zorlanabilir. Ağır havada yekeyi tutmak için palanga kullanılabilir. Dümen Palası Kaybı Dümen palası koparsa acil yeke işe yaramaz. Bu durumda şu yöntemler kullanılır: Yöntem Açıklama Yelken dengesi Ön ve ana yelken ayarıyla yön verme Sürüklenen cisim Kıçtan bir yandan çekilen halat veya deniz çapası Doğaçlama dümen Kürek veya tahta ile yapılan dümen Çift motor Motorların farklı devirlerde kullanılması Tatbikat Acil durum dümeni sakin havada önceden denenir. Tatbikat şu bilgileri sağlar: Kapağın ve yekenin yeri Takma süresi Yekenin gerektirdiği kuvvet Dümencinin görüş sorunu Sık Sorulan Sorular Acil yeke her teknede bulunur mu? Birçok yelkenlide ve motoryatta bulunur. Kurallar ve tasarım tekneye göre değişir. Acil yeke nerede saklanır? Dümen şaftına yakın ve kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. Kuyruklu ve dıştan takma motorda acil dümen nasıl yapılır? Motor doğrudan elle döndürülerek yön verilebilir. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Dümen Palası, Tekne Güvenliği.

Dümen Palası

Dümen palası , teknenin kıç bölümünde su altında bulunan ve döndürüldüğünde yön değişimi sağlayan yassı kanattır. İngilizcede bu parçaya "rudder blade" denir. Dümen Palası Nedir? Dümen palası, dümen şaftına bağlıdır. Şaft döndüğünde pala da döner. Pala, su akışına açı yaptığında bir yanında yüksek, diğer yanında düşük basınç oluşur. Bu basınç farkı, kıçı yana iten kuvveti üretir. Pala alanı ve biçimi, dümen etkisini belirler. Kanat Profili Modern dümen palaları simetrik kanat profiline sahiptir. Profil, ön kenarda yuvarlak, arka kenarda incedir. Bu biçim, akışın pala yüzeyinden ayrılmadan geçmesini sağlar. Amerikan havacılık kurumu NACA'nın simetrik profilleri dümen tasarımında sık kullanılır. NACA, ABD Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nin (National Advisory Committee for Aeronautics) kısaltmasıdır. Palanın Yapısı Bölüm Görevi Dış kabuk Fiber, metal veya ahşaptan oluşur İç dolgu Köpük veya ahşap çekirdek İç iskelet Şaftı palaya bağlayan metal kollar Şaft Palayı dümen sistemine bağlar Malzemeler Malzeme Kullanım Fiber kabuk ve köpük dolgu Yelkenliler ve motoryatlar Paslanmaz çelik İş tekneleri ve bazı motoryatlar Alüminyum Alüminyum tekneler Ahşap Geleneksel tekneler ve guletler Palada Su Birikmesi Fiber dümen palalarına zamanla su sızabilir. Su, genellikle şaftın palaya girdiği noktadan girer. Biriken su iç iskeleti korozyona uğratabilir. Soğuk iklimlerde donan su kabuğu çatlatabilir. Karinaya alımda palanın alt ucundan küçük bir delikle su tahliyesi yapılabilir. Delik, işlem sonrası epoksiyle kapatılır. Kontrol Noktaları Palanın şaft üzerindeki boşluğunu kontrol edin. Kabukta çatlak ve kabarma arayın. Pala ile gövde arasındaki açıklığı ölçün. Alt ucunda su sızıntısı olup olmadığına bakın. Karaya oturma izlerini inceleyin. Pala Alanı Pala alanı, teknenin su altı yanal alanına göre belirlenir. Yetersiz alan, düşük hızda manevra güçlüğü yaratır. Aşırı alan, dümen kuvvetini artırır ve sürtünmeyi yükseltir. Sık Sorulan Sorular Dümen palası neden asimetrik değildir? Pala her iki yöne eşit çalışmalıdır. Bu nedenle profil simetrik tasarlanır. Karaya oturmada dümen palası neden zarar görür? Pala, teknenin en derin noktalarından biridir. Özellikle asılı dümenler darbeye açıktır. Pala değişiminde nelere dikkat edilir? Yeni pala; şaft çapı, uzunluk, profil ve ağırlık bakımından orijinale uygun olmalıdır. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Acil Durum Dümeni, Kıç, Karina.

Dümen Pompası

Dümen pompası , hidrolik dümen sisteminde yağı silindire basarak dümen hareketini oluşturan pompadır. Teknelerde iki tür dümen pompası bulunur: dümen dolabı pompası ve otopilot pompası. Dümen Pompası Nedir? Dümen dolabı pompası, dolabın arkasına monte edilir. Dolap döndükçe pompa içindeki pistonlar yağı iter. Yağ, dönüş yönüne göre silindirin bir tarafına gider. Otopilot pompası ise elektrik motoruyla çalışır ve aynı hidrolik devreye bağlanır. Dümen Pompası Türleri Tür Tahrik Görevi Dümen dolabı pompası Elle çevrilen dolap Dümencinin kumandasını yağ basıncına çevirir Otopilot pompası Elektrik motoru Otopilot komutuyla dümeni çevirir Güç destekli pompa Motor tahrikli veya elektrikli Büyük teknelerde dümen kuvvetini azaltır Dümen Dolabı Pompasının Bölümleri Bölüm Görevi Eksenel pistonlar Yağı basınçlandırır Kilit valfi Dolap bırakıldığında yağı tutar Yağ haznesi Sistem yağını depolar Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Mil ve keçe Dolap bağlantısını sızdırmaz tutar Pompa Hacmi ve Tur Sayısı Pompa hacmi, dolabın bir turunda gönderilen yağ miktarıdır. Değer genellikle cm³ veya inç küp cinsinden verilir. Silindirin hacmi sabitken pompa hacmi arttıkça dolabın kilitten kilide tur sayısı azalır. Az tur, hızlı dümen sağlar ancak daha fazla kuvvet gerektirir. Kilit Valfi Kilit valfi, dümen dolabı bırakıldığında palanın su kuvvetiyle geri dönmesini önler. Valf, pompanın içinde veya ayrı bir blokta bulunur. Çoklu dümen istasyonlu sistemlerde her pompanın kilit valfi bulunur. Otopilot Pompası Otopilot pompası, iki yönde dönebilen bir elektrik motoru ve hidrolik pompadan oluşur. Pompa, otopilot bilgisayarından gelen komutla yağı uygun yöne basar. Pompa kapasitesi, silindirin hacmine göre seçilir. Yetersiz kapasite, dümenin yavaş tepki vermesine yol açar. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Dolap arkasında yağ Mil keçesi kaçağı Dolap boşa dönüyor Yağ eksikliği veya hava Pala kendiliğinden dönüyor Kilit valfi arızası Otopilot dümeni yavaş çeviriyor Pompa kapasitesi yetersiz veya havalı sistem Sık Sorulan Sorular Dümen pompası değiştirilirken nelere dikkat edilir? Pompa hacmi, silindir uyumu ve bağlantı türü kontrol edilir. Değişim sonrası sistemin havası alınır. Otopilot pompası manuel dümeni etkiler mi? Doğru bağlantıda etkilemez. Otopilot kapalıyken pompa yağın serbest geçişini engellemez. Dümen dolabı pompası nerede bulunur? Dümen dolabının hemen arkasında, konsol veya bölme içinde bulunur. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Otopilot, Tekne Otopilotu, Dümen Palası, Mekanik Dümen.

Dümen Sistemi

Dümen sistemi , dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur. Dümen Sistemi Nedir? Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir. Dümen Sistemi Türleri Tür İletim Şekli Yaygın Kullanım Yeke Palaya doğrudan bağlı kol Küçük yelkenliler, kayıklar Mekanik kablolu sistem İtme-çekme kablosu Dıştan takma motorlu küçük tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik tel ve makaralar Yelkenliler Hidrolik sistem Hidrolik yağ ve silindir Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar Elektronik sistem Elektrik sinyali ve aktüatör Pod ve çoklu motorlu sistemler Sistem Bileşenleri Bölüm Örnek Parçalar Kumanda Dümen dolabı, yeke, joystick İletim Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu Uygulama Kadran, silindir, motor dümen kolu Geri bildirim Dümen açısı göstergesi İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 8848 Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri ISO 10592 Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar. Dümen Açısı Göstergesi Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez. Otopilot Bağlantısı Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır. Kontrol Noktaları Dümen dolabında boşluk ve sertlik Kablo ve tellerde aşınma Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı Bağlantı cıvatalarının sıkılığı Acil durum dümeninin erişilebilirliği Sık Sorulan Sorular Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir? Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır. Dümen sistemi neden sertleşir? Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar. Dümen sistemi arızasında ne yapılır? Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.

Tüm terimlere dön