Denizcilik sözlüğü

Dümen Pompası

Tanım

Dümen pompası, hidrolik dümen sisteminde yağı silindire basarak dümen hareketini oluşturan pompadır. Teknelerde iki tür dümen pompası bulunur: dümen dolabı pompası ve otopilot pompası.

Dümen Pompası Nedir?

Dümen dolabı pompası, dolabın arkasına monte edilir. Dolap döndükçe pompa içindeki pistonlar yağı iter. Yağ, dönüş yönüne göre silindirin bir tarafına gider. Otopilot pompası ise elektrik motoruyla çalışır ve aynı hidrolik devreye bağlanır.

Dümen Pompası Türleri

Tür	Tahrik	Görevi
Dümen dolabı pompası	Elle çevrilen dolap	Dümencinin kumandasını yağ basıncına çevirir
Otopilot pompası	Elektrik motoru	Otopilot komutuyla dümeni çevirir
Güç destekli pompa	Motor tahrikli veya elektrikli	Büyük teknelerde dümen kuvvetini azaltır

Dümen Dolabı Pompasının Bölümleri

Bölüm	Görevi
Eksenel pistonlar	Yağı basınçlandırır
Kilit valfi	Dolap bırakıldığında yağı tutar
Yağ haznesi	Sistem yağını depolar
Dolum kapağı	Yağ ekleme noktasıdır
Mil ve keçe	Dolap bağlantısını sızdırmaz tutar

Pompa Hacmi ve Tur Sayısı

Pompa hacmi, dolabın bir turunda gönderilen yağ miktarıdır. Değer genellikle cm³ veya inç küp cinsinden verilir. Silindirin hacmi sabitken pompa hacmi arttıkça dolabın kilitten kilide tur sayısı azalır. Az tur, hızlı dümen sağlar ancak daha fazla kuvvet gerektirir.

Kilit Valfi

Kilit valfi, dümen dolabı bırakıldığında palanın su kuvvetiyle geri dönmesini önler. Valf, pompanın içinde veya ayrı bir blokta bulunur. Çoklu dümen istasyonlu sistemlerde her pompanın kilit valfi bulunur.

Otopilot Pompası

Otopilot pompası, iki yönde dönebilen bir elektrik motoru ve hidrolik pompadan oluşur. Pompa, otopilot bilgisayarından gelen komutla yağı uygun yöne basar. Pompa kapasitesi, silindirin hacmine göre seçilir. Yetersiz kapasite, dümenin yavaş tepki vermesine yol açar.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Dolap arkasında yağ	Mil keçesi kaçağı
Dolap boşa dönüyor	Yağ eksikliği veya hava
Pala kendiliğinden dönüyor	Kilit valfi arızası
Otopilot dümeni yavaş çeviriyor	Pompa kapasitesi yetersiz veya havalı sistem

Sık Sorulan Sorular

Dümen pompası değiştirilirken nelere dikkat edilir?

Pompa hacmi, silindir uyumu ve bağlantı türü kontrol edilir. Değişim sonrası sistemin havası alınır.

Otopilot pompası manuel dümeni etkiler mi?

Doğru bağlantıda etkilemez. Otopilot kapalıyken pompa yağın serbest geçişini engellemez.

Dümen dolabı pompası nerede bulunur?

Dümen dolabının hemen arkasında, konsol veya bölme içinde bulunur.

İlgili Terimler

Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Otopilot, Tekne Otopilotu, Dümen Palası, Mekanik Dümen.

İlgili terimler

Dümen Palası

Dümen palası , teknenin kıç bölümünde su altında bulunan ve döndürüldüğünde yön değişimi sağlayan yassı kanattır. İngilizcede bu parçaya "rudder blade" denir. Dümen Palası Nedir? Dümen palası, dümen şaftına bağlıdır. Şaft döndüğünde pala da döner. Pala, su akışına açı yaptığında bir yanında yüksek, diğer yanında düşük basınç oluşur. Bu basınç farkı, kıçı yana iten kuvveti üretir. Pala alanı ve biçimi, dümen etkisini belirler. Kanat Profili Modern dümen palaları simetrik kanat profiline sahiptir. Profil, ön kenarda yuvarlak, arka kenarda incedir. Bu biçim, akışın pala yüzeyinden ayrılmadan geçmesini sağlar. Amerikan havacılık kurumu NACA'nın simetrik profilleri dümen tasarımında sık kullanılır. NACA, ABD Ulusal Havacılık Danışma Komitesi'nin (National Advisory Committee for Aeronautics) kısaltmasıdır. Palanın Yapısı Bölüm Görevi Dış kabuk Fiber, metal veya ahşaptan oluşur İç dolgu Köpük veya ahşap çekirdek İç iskelet Şaftı palaya bağlayan metal kollar Şaft Palayı dümen sistemine bağlar Malzemeler Malzeme Kullanım Fiber kabuk ve köpük dolgu Yelkenliler ve motoryatlar Paslanmaz çelik İş tekneleri ve bazı motoryatlar Alüminyum Alüminyum tekneler Ahşap Geleneksel tekneler ve guletler Palada Su Birikmesi Fiber dümen palalarına zamanla su sızabilir. Su, genellikle şaftın palaya girdiği noktadan girer. Biriken su iç iskeleti korozyona uğratabilir. Soğuk iklimlerde donan su kabuğu çatlatabilir. Karinaya alımda palanın alt ucundan küçük bir delikle su tahliyesi yapılabilir. Delik, işlem sonrası epoksiyle kapatılır. Kontrol Noktaları Palanın şaft üzerindeki boşluğunu kontrol edin. Kabukta çatlak ve kabarma arayın. Pala ile gövde arasındaki açıklığı ölçün. Alt ucunda su sızıntısı olup olmadığına bakın. Karaya oturma izlerini inceleyin. Pala Alanı Pala alanı, teknenin su altı yanal alanına göre belirlenir. Yetersiz alan, düşük hızda manevra güçlüğü yaratır. Aşırı alan, dümen kuvvetini artırır ve sürtünmeyi yükseltir. Sık Sorulan Sorular Dümen palası neden asimetrik değildir? Pala her iki yöne eşit çalışmalıdır. Bu nedenle profil simetrik tasarlanır. Karaya oturmada dümen palası neden zarar görür? Pala, teknenin en derin noktalarından biridir. Özellikle asılı dümenler darbeye açıktır. Pala değişiminde nelere dikkat edilir? Yeni pala; şaft çapı, uzunluk, profil ve ağırlık bakımından orijinale uygun olmalıdır. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Acil Durum Dümeni, Kıç, Karina.

Dümen Sistemi

Dümen sistemi , dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur. Dümen Sistemi Nedir? Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir. Dümen Sistemi Türleri Tür İletim Şekli Yaygın Kullanım Yeke Palaya doğrudan bağlı kol Küçük yelkenliler, kayıklar Mekanik kablolu sistem İtme-çekme kablosu Dıştan takma motorlu küçük tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik tel ve makaralar Yelkenliler Hidrolik sistem Hidrolik yağ ve silindir Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar Elektronik sistem Elektrik sinyali ve aktüatör Pod ve çoklu motorlu sistemler Sistem Bileşenleri Bölüm Örnek Parçalar Kumanda Dümen dolabı, yeke, joystick İletim Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu Uygulama Kadran, silindir, motor dümen kolu Geri bildirim Dümen açısı göstergesi İlgili Standartlar Standart Kapsam ISO 8848 Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri ISO 10592 Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar. Dümen Açısı Göstergesi Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez. Otopilot Bağlantısı Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır. Kontrol Noktaları Dümen dolabında boşluk ve sertlik Kablo ve tellerde aşınma Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı Bağlantı cıvatalarının sıkılığı Acil durum dümeninin erişilebilirliği Sık Sorulan Sorular Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir? Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır. Dümen sistemi neden sertleşir? Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar. Dümen sistemi arızasında ne yapılır? Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.

Hidrolik Dümen

Hidrolik dümen , dümen dolabındaki pompanın hidrolik yağı bir silindire basarak dümen palasını veya motoru döndürdüğü dümen sistemidir. Hidrolik dümen, yüksek kuvvet gerektiren teknelerde kullanılır. Hidrolik Dümen Nedir? Dümen dolabı döndürüldüğünde dolabın arkasındaki pompa çalışır. Pompa, hidrolik yağı hortumlar yoluyla silindire gönderir. Silindirin içindeki piston hareket eder. Piston, dümen koluna veya motor dümen braketine bağlıdır. Böylece dümen kuvveti, dümenciyi yormadan palaya iletilir. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Dümen pompası Dümen dolabının hareketini yağ basıncına çevirir Hidrolik hortumlar Yağı pompadan silindire taşır Silindir Yağ basıncını doğrusal harekete çevirir Hidrolik yağ Kuvveti iletir Kilit valfi Dümen bırakıldığında palanın geri dönmesini önler Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Hidrolik Dümenin Özellikleri Özellik Açıklama Dümen kuvveti Düşüktür Uzak mesafe Kumanda ile kıç arasında uzun hatlara uygundur Çoklu istasyon Birden fazla dümen dolabı bağlanabilir Otopilot uyumu Ters çevrilebilir pompa ile kolayca bağlanır Geri bildirim Palanın kuvveti dümenciye az iletilir Hava Alma Hidrolik sistemde hava bulunması dümende boşluk ve süngerimsi his yaratır. Hava, sistem kurulumu, hortum değişimi veya kaçak sonrası sisteme girer. Hava alma işlemi şu adımlarla yapılır: Dolum kapağına doldurma şişesi veya tüpü bağlayın. Silindirdeki tahliye vidalarına hortum takın. Dümen dolabını bir yöne çevirin ve ilgili vidayı açın. Kabarcıksız yağ gelince vidayı kapatın. İşlemi diğer yön için tekrarlayın. Yağ seviyesini tamamlayın. Her üreticinin hava alma prosedürü farklı olabilir. Yağ Türü Hidrolik dümen sistemlerinde üreticinin belirttiği hidrolik yağ kullanılır. Farklı yağların karıştırılması contalara zarar verebilir. Kaçak Belirtileri Dümen dolabının arkasında yağ izi Silindir milinde yağ birikintisi Hortum bağlantılarında ıslaklık Dümen dolabının boşa dönmesi Yağ seviyesinin azalması Sık Sorulan Sorular Hidrolik dümende dolap neden boşa döner? Sistemde hava veya yağ eksikliği vardır. Kaçak bulunur ve sistemin havası alınır. Dümen dolabının kaç tur döndüğü değiştirilebilir mi? Tur sayısı, pompa hacmi ile silindir hacminin oranına bağlıdır. Pompa değiştirilerek tur sayısı değiştirilebilir. Hidrolik dümen ne sıklıkla kontrol edilir? Yağ seviyesi ve kaçaklar sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Dümen Pompası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Otopilot, Dümen Palası, Acil Durum Dümeni.

Mekanik Dümen

Mekanik dümen , dümen dolabının hareketini kablo, tel, zincir veya dişli gibi mekanik parçalarla palaya veya motora ileten dümen sistemidir. Mekanik dümen hidrolik yağ veya elektrik kullanmaz. Mekanik Dümen Nedir? Mekanik dümende dümenci, palayı veya motoru doğrudan kendi gücüyle döndürür. Dümen kutusu, dolabın dönme hareketini kabloya veya tele aktarır. Kablo veya tel bu hareketi kıça taşır. Sistem basittir ve palanın kuvvetini dümenciye hissettirir. Mekanik Dümen Türleri Tür Yapı Kullanım İtme-çekme kablolu sistem Kılıf içinde hareket eden çelik kablo Dıştan takma motorlu tekneler Tel ve makaralı sistem Çelik teller, makaralar ve kadran Yelkenliler Zincir ve dişli sistem Dümen dolabında zincir, kadranda tel Yelkenliler Dişli tahrikli sistem Doğrudan dişli bağlantı Bazı yelkenliler ve iş tekneleri Mil ve mafsal sistemi Döner miller ve açılı dişliler Bazı motorlu tekneler Dümen Kutusu Türleri Tür Çalışma Şekli Döner dümen kutusu Kablo, dolabın arkasındaki bir dişliye sarılır Kremayer dümen kutusu Dişli, kabloya bağlı düz bir kremayeri iter Döner kutular küçük hacimlidir. Kremayer kutular daha az sürtünme ile çalışır. Kullanım Sınırları İtme-çekme kablolu sistemler, belirli bir motor gücüne kadar kullanılır. Yüksek güçlü motorlarda pervane torku dümen kuvvetini artırır. Bu durum dümeni ağırlaştırır ve sistemi zorlar. Üreticiler, her kablo sisteminin azami motor gücünü belirtir. Bu sınırın üstünde hidrolik sistem tercih edilir. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Basit yapı Yüksek güçte ağır dümen Düşük maliyet Kablo korozyonu Palanın hissedilmesi Uzun hatlarda sürtünme Hidrolik kaçak riski yok Çoklu dümen istasyonu zordur Bakım Kablo ucundaki mili temizleyin ve gresleyin. Dümeni iki yöne tam çevirerek sertlik kontrolü yapın. Kablo kılıfında çatlak ve ezilme arayın. Tel sistemlerinde tel gerginliğini ve makaraları kontrol edin. Bağlantı pimlerinin emniyetini doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Mekanik dümen neden sertleşir? Kablo içindeki korozyon ve kuruyan gres sürtünmeyi artırır. Mekanik dümen hidrolik sisteme dönüştürülebilir mi? Evet. Dümen dolabı pompasıyla, kablo ise hortum ve silindirle değiştirilir. Tel sistemlerde tel neden gevşer? Teller kullanımla uzar. Periyodik gerginlik ayarı gerekir. İlgili Terimler Dümen Teli, Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Dümen Şaftı, Dıştan Takma Motor, Acil Durum Dümeni.

Tüm terimlere dön