Denizcilik sözlüğü

Deniz Elektroniği

Tanım

Deniz elektroniği, teknelerde ve gemilerde seyir, haberleşme, güvenlik ve sistem izleme amacıyla kullanılan elektronik cihazların genel adıdır.

Deniz Elektroniği Nedir?

Deniz elektroniği, teknenin konumunu, çevresini ve sistemlerini izleyen cihazları kapsar. Bu cihazlar deniz ortamının nem, tuz ve titreşim koşullarına göre üretilir. Cihazlar genellikle NMEA ağıyla birbirine bağlanır. Böylece veriler ortak ekranlarda gösterilir.

Cihaz Grupları

Grup	Örnek Cihazlar
Seyir	GPS, chartplotter, radar, elektronik pusula
Su altı algılama	Derinlik ölçer, sonar, balık bulucu
Haberleşme	VHF telsiz, MF/HF telsiz, uydu terminali
Güvenlik	AIS, EPIRB, PLB, NAVTEX
Otomasyon	Otopilot, dijital anahtarlama
İzleme	Motor göstergeleri, tank seviye ve akü monitörü
Enstrümanlar	Hız, rüzgâr ve derinlik göstergeleri

Entegrasyon

Modern teknelerde elektronik cihazlar tek bir sistem gibi çalışır. Örnek entegrasyon şunları içerir:

Radar görüntüsünün haritaya bindirilmesi
AIS hedeflerinin harita ve radar üzerinde gösterilmesi
Otopilotun chartplotter rotasını izlemesi
Motor verilerinin çok fonksiyonlu ekranda gösterilmesi

Elektromanyetik Uyumluluk

Elektronik cihazlar birbirini etkileyebilir. Örnek: Kalitesiz LED sürücüleri VHF ve AIS'te parazit oluşturabilir. Radar ışını, GPS antenini etkileyebilir. Bu nedenle antenler ve kablolar birbirinden uzak yerleştirilir. Avrupa Birliği'nde 2014/30/EU Direktifi, EMC şartlarını belirler.

Enerji Tüketimi

Cihaz	Tüketim Düzeyi
VHF telsiz (dinleme)	Düşük
Chartplotter	Orta
Radar	Orta–yüksek
Otopilot	Değişken, deniz durumuna bağlı

Uzun seyirlerde elektronik tüketim, akü kapasitesi hesabına eklenir.

Kurulum İlkeleri

Cihazları kuru ve havadar yerlere monte edin.
Kabloları güç kablolarından ayrı döşeyin.
Her cihaza uygun sigorta takın.
Antenleri birbirinden ve radar ışınından uzak yerleştirin.
Bağlantı şemasını belgeleyin.

Yazılım Güncellemeleri

Birçok deniz elektroniği cihazı yazılım güncellemesi alır. Güncellemeler yeni özellikler ve hata düzeltmeleri getirir. Ağdaki cihazların yazılımlarının uyumlu olması önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Farklı markalar birlikte kullanılabilir mi?

NMEA 2000 sertifikalı cihazlar temel verileri paylaşır. Bazı gelişmiş işlevler marka uyumu gerektirebilir.

Deniz elektroniği nemden nasıl korunur?

Cihazlar IP korumalı seçilir. Konnektörler kapalı tutulur ve korozyon önleyici uygulanır.

Elektronik arızasında ne yapılır?

Kâğıt harita, pusula ve el telsizi gibi yedek araçlar kullanılır.

İlgili Terimler

NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Denizcilik Enstrümanı, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz.

İlgili terimler

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Denizcilik Enstrümanı

Denizcilik enstrümanı , teknede hız, derinlik, rüzgâr ve yön gibi seyir verilerini sürekli olarak gösteren gösterge cihazıdır. Enstrümanlar, dümencinin anlık karar vermesine yardım eder. Denizcilik Enstrümanı Nedir? Enstrümanlar, sensörlerden gelen verileri sayısal veya grafik olarak gösterir. Genellikle kokpitte, dümen başında veya direk önünde bulunur. Çok fonksiyonlu ekranlardan farklı olarak enstrümanlar küçük ve tek amaçlıdır. Güneş altında okunabilir ve uzaktan görülebilir şekilde tasarlanır. Enstrüman Türleri Enstrüman Gösterdiği Veri Hız göstergesi Suya göre hız, kat edilen mesafe Derinlik göstergesi Su derinliği Rüzgâr göstergesi Rüzgâr hızı ve açısı Pusula göstergesi Baş açısı Çok veri göstergesi Seçilebilir birden fazla veri Motor göstergeleri Devir, sıcaklık, yağ basıncı Tank göstergeleri Yakıt ve su seviyesi Analog ve Dijital Göstergeler Özellik Analog Gösterge Dijital Gösterge Gösterim İbre Sayı ve grafik Değişim takibi İbre hareketiyle kolay Grafikle mümkün Kesin değer Okuması zor Kesin değer gösterir Veri seçimi Tek veri Birden fazla veri Rüzgâr açısı gibi değişen verilerde analog ibre, değişimi hızla gösterir. Yerleşim Dümen başı: Dümencinin sürekli izleyeceği veriler. Direk önü: Yelkenlilerde tüm mürettebatın görebileceği büyük ekranlar. Kaptan köşkü: Kapalı istasyonda kullanılan göstergeler. Harita masası: Navigatöre yönelik göstergeler. Bağlantı Modern enstrümanlar NMEA 2000 ağına bağlanır. Her gösterge ağdaki herhangi bir veriyi gösterebilir. Böylece bir hız sensörünün verisi birden fazla göstergede görüntülenir. Kalibrasyon Enstrümanların doğru veri göstermesi için sensörlerin kalibre edilmesi gerekir: Hız sensörünü bilinen mesafede kalibre edin. Derinlik ofsetini ayarlayın. Rüzgâr yön hizasını yapın. Pusula sapmasını düzeltin. Kalibre edilmemiş sensörler, gerçek rüzgâr gibi hesaplanan verileri de bozar. Yarış Teknelerinde Enstrümanlar Yarış teknelerinde enstrümanlar performans verileri de gösterir. Örnek: hedef hız, rüzgâra karşı etkili hız (VMG) ve kontra açısı. VMG, İngilizce "Velocity Made Good" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Enstrüman ile MFD arasında hangisi tercih edilmeli? Enstrüman sürekli görünür veri sağlar. MFD daha fazla bilgi sunar. İki sistem birlikte kullanılır. Enstrümanlar gece nasıl okunur? Arka aydınlatma ve kırmızı gece modu kullanılır. Kablosuz enstrümanlar güvenilir midir? Pil ve sinyal durumuna bağlıdır. Kritik veriler için kablolu sistemler yaygındır. İlgili Terimler Hız Göstergesi, Rüzgâr Göstergesi, Derinlik Ölçer, Elektronik Pusula, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran.

NMEA Ağı

NMEA ağı , teknedeki seyir, motor ve elektrik cihazlarının NMEA standartları üzerinden birbirine veri gönderdiği bağlantı düzenidir. NMEA ağı, cihazların ortak veri kullanmasını sağlar. NMEA Ağı Nedir? Teknede GPS, pusula, derinlik ölçer, rüzgâr sensörü ve motor gibi birçok veri kaynağı bulunur. Bu veriler chartplotter, otopilot ve göstergeler tarafından kullanılır. NMEA ağı, her verinin bir kez ölçülüp tüm cihazlara dağıtılmasını sağlar. Böylece aynı sensörün her cihaz için ayrı ayrı takılmasına gerek kalmaz. Ağda Kullanılan Standartlar Standart Yapı Kullanım NMEA 0183 Noktadan noktaya seri bağlantı Eski cihazlar, telsiz, AIS NMEA 2000 Omurgalı CAN bus ağı Modern cihazlar NMEA OneNet Ethernet tabanlı standart Yüksek hacimli veri Birçok teknede NMEA 0183 ve NMEA 2000 birlikte kullanılır. Örnek Veri Akışı Kaynak Veri Kullanan Cihazlar GPS anteni Konum, hız, rota Chartplotter, VHF, AIS, otopilot Elektronik pusula Baş açısı Radar, otopilot, chartplotter Rüzgâr sensörü Rüzgâr hızı ve açısı Göstergeler, otopilot Motor Devir, sıcaklık, yakıt Çok fonksiyonlu ekran Akü monitörü Gerilim, akım Çok fonksiyonlu ekran Ağ Geçitleri Ağ geçidi, farklı standartlar arasında veri dönüştüren cihazdır. Ağ Geçidi İşlevi NMEA 0183 – NMEA 2000 Eski cihazları yeni ağa bağlar NMEA 2000 – Wi-Fi Verileri tablet ve telefona gönderir Motor ağ geçidi Motor üreticisinin protokolünü NMEA 2000'e çevirir NMEA 2000 – Ethernet Ağ verisini bilgisayar sistemlerine aktarır Ağ Planlama Adımları Tüm cihazların listesini çıkarın. Her cihazın desteklediği standardı belirleyin. Omurga güzergâhını belirleyin. Sonlandırıcı ve güç noktalarını planlayın. Gerekli ağ geçitlerini seçin. Toplam LEN ve kablo uzunluğunu hesaplayın. Bağlantı şemasını kayıt altına alın. Aynı Verinin Birden Fazla Kaynağı Ağda iki GPS veya iki pusula bulunabilir. Bu durumda her cihazın hangi kaynağı kullanacağı ayarlanır. Yanlış kaynak seçimi, farklı ekranlarda farklı değerlere yol açar. Sık Sorulan Sorular Farklı markalar aynı ağda çalışır mı? NMEA 2000 sertifikalı cihazlar genellikle birlikte çalışır. Bazı özel işlevler yalnızca aynı marka cihazlarda kullanılabilir. NMEA ağı internete bağlanabilir mi? Wi-Fi ağ geçitleri ve bağlantılı ekranlar veriyi internete aktarabilir. Ağda arıza olursa tüm cihazlar durur mu? Omurgada kopukluk veya kısa devre tüm ağı etkileyebilir. Tek bir cihaz arızası genellikle diğerlerini durdurmaz. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA 2000, Deniz Elektroniği, Çok Fonksiyonlu Ekran, Chartplotter, Otopilot.

Radar

Radar , radyo dalgaları göndererek ve geri yansıyan dalgaları algılayarak nesnelerin yönünü ve mesafesini belirleyen sistemdir. Radar, İngilizce "Radio Detection and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır. Radar Nedir? Radar anteni dönerken kısa radyo dalgaları gönderir. Dalgalar bir nesneye çarptığında bir bölümü geri yansır. Anten bu yansımayı alır. Sistem, dalganın gidiş-dönüş süresinden mesafeyi hesaplar. Antenin o anki açısı nesnenin yönünü verir. Sonuç, ekranda bir görüntü olarak gösterilir. Radar Frekans Bantları Bant Yaklaşık Frekans Dalga Boyu Özellik X bandı 9 GHz Yaklaşık 3 cm Yüksek çözünürlük, küçük teknelerde yaygın S bandı 3 GHz Yaklaşık 10 cm Yağmur ve dalgadan az etkilenir, gemilerde Radar Türleri Tür Çalışma Şekli Darbeli radar Kısa ve güçlü darbeler gönderir FMCW radar Sürekli frekans modülasyonlu dalga gönderir Katı hâl darbe sıkıştırmalı radar Düşük güçte uzun darbe ve sinyal işleme kullanır FMCW, İngilizce "Frequency Modulated Continuous Wave" ifadesinin kısaltmasıdır. Radar Ufku Radar dalgaları düz çizgide ilerler. Dünyanın eğriliği nedeniyle menzil sınırlıdır. Yaklaşık formül: Radar ufku (deniz mili) ≈ 2,2 × (√anten yüksekliği + √hedef yüksekliği). Yükseklikler metre cinsindendir. Örnek: Anten 4 m, hedef 9 m yükseklikte olsun. Ufuk ≈ 2,2 × (2 + 3) = 11 deniz mili olur. Radar Ekranında Görülenler Kıyı çizgisi ve adalar Diğer tekneler ve gemiler Şamandıralar Yağmur bulutları Dalga yansımaları Radar Özellikleri Özellik Açıklama MARPA Hedeflerin rota ve hızını izleme Bindirme Radar görüntüsünü harita üzerine yerleştirme Guard zone Belirlenen alana giren hedeflerde alarm Doppler işleme Yaklaşan hedefleri renklendirme MARPA, İngilizce "Mini Automatic Radar Plotting Aid" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Radar sis içinde görür mü? Evet. Radar dalgaları sis ve karanlıktan etkilenmez. Radar her nesneyi görür mü? Küçük, alçak veya radyo dalgalarını iyi yansıtmayan nesneler zor algılanır. Radar kullanmak için eğitim gerekir mi? Radar görüntüsünü doğru yorumlamak eğitim ve deneyim gerektirir. Radar enerjisi ne kadar tüketir? Tüketim, radarın gücüne ve türüne bağlıdır. Katı hâl radarlar genellikle daha düşük güç tüketir. İlgili Terimler Deniz Radarı, Radar Anteni, Radar Reflektörü, Chartplotter, AIS, Çok Fonksiyonlu Ekran.

Tüm terimlere dön