Denizcilik sözlüğü

Chartplotter

Tanım

Chartplotter, GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir.

Chartplotter Nedir?

Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler.

Temel İşlevler

İşlev	Açıklama
Konum gösterimi	Tekne simgesi harita üzerinde
Rota planlama	Waypoint'lerle rota oluşturma
İz kaydı	Geçilen yolun kaydedilmesi
Alarmlar	Sığlık, rota sapması ve demir alarmı
Gelgit ve akıntı bilgisi	Harita verisinde varsa gösterim
MOB işlevi	Denize düşme konumunu kaydetme

Harita Formatları

Format	Üretici
Navionics	Garmin bünyesinde
C-MAP	Navico bünyesinde
Garmin BlueChart / Navionics+	Garmin
S-57 / S-63 ENC	Resmî hidrografi daireleri

Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir.

Entegrasyon

Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır:

AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir.
Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir.
Otopilota rota gönderir.
Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir.
Motor verilerini gösterir.

Seçim Ölçütleri

Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin.
Güneş altında okunabilirliği kontrol edin.
Desteklenen harita formatını belirleyin.
Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin.
Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın.

Sınırlamalar

Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir.
Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir.
Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır.
GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur.

Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir?

Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır.

Harita güncellemesi nasıl yapılır?

Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir.

Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi?

Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir.

İlgili Terimler

Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

İlgili terimler

AIS

AIS , gemi ve teknelerin kimlik, konum, rota ve hız bilgilerini VHF radyo frekansları üzerinden otomatik olarak yayınladığı sistemdir. AIS, İngilizce "Automatic Identification System" (Otomatik Tanımlama Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. AIS Nedir? AIS cihazı, GPS'ten aldığı konumu ve teknenin kimlik bilgilerini belirli aralıklarla yayınlar. Çevredeki AIS alıcıları bu yayınları alır. Alınan bilgiler chartplotter veya radar ekranında hedef simgeleri olarak gösterilir. Sistem, görüş mesafesinin ötesindeki gemileri tanımlamayı sağlar. AIS Frekansları AIS, deniz VHF bandındaki iki kanalı kullanır: Kanal Frekans AIS 1 (87B) 161,975 MHz AIS 2 (88B) 162,025 MHz Yayınlanan Bilgiler Bilgi Türü Örnekler Statik bilgiler MMSI, gemi adı, çağrı işareti, boy, en, tür Dinamik bilgiler Konum, yer üstü hız, yer üstü rota, baş açısı Sefer bilgileri Varış limanı, tahmini varış zamanı, draft AIS Sınıfları Özellik Class A Class B Kullanıcı SOLAS gemileri Gezi tekneleri ve küçük tekneler Çıkış gücü 12,5 W 2 W (SO tipi 5 W) Yayın sıklığı Hıza göre sık Daha seyrek Erişim yöntemi SOTDMA CSTDMA veya SOTDMA SOLAS Zorunluluğu SOLAS Bölüm V, Kural 19, belirli gemilerde AIS bulundurulmasını zorunlu tutar: Uluslararası seferlerde 300 GT ve üzeri gemiler Uluslararası olmayan seferlerde 500 GT ve üzeri yük gemileri Boyutundan bağımsız olarak tüm yolcu gemileri Gezi teknelerinde AIS kullanımı ulusal mevzuata göre değişir. AIS Cihaz Türleri Tür İşlev AIS alıcısı Yalnızca diğer gemileri gösterir AIS vericisi / transponder Hem alır hem kendi bilgisini yayınlar AIS-SART Can salında acil durum konumu yayınlar AIS MOB vericisi Denize düşen kişinin konumunu yayınlar Sınırlamalar AIS'i olmayan tekneler ekranda görünmez. Yanlış girilmiş statik bilgiler hatalı tanımlamaya yol açar. AIS kapatılabilir. AIS, radar ve gözcülüğün yerini tutmaz. Sık Sorulan Sorular AIS bilgileri internetten görülebilir mi? Bazı internet siteleri kıyı istasyonlarından topladıkları AIS verilerini yayınlar. AIS kullanmak için lisans gerekir mi? Verici kullanımı için MMSI numarası ve telsiz istasyonu ruhsatı gerekir. AIS menzili ne kadardır? Menzil, anten yüksekliğine bağlıdır. VHF dalgaları görüş hattında yayılır. İlgili Terimler AIS Alıcısı, AIS Vericisi, AIS Transponder, MMSI Numarası, VHF Telsiz, SOLAS.

Elektronik Deniz Haritası

Elektronik deniz haritası , deniz haritası bilgilerinin dijital olarak saklandığı ve elektronik ekranda gösterildiği haritadır. Elektronik haritalar chartplotter, çok fonksiyonlu ekran ve ECDIS cihazlarında kullanılır. Elektronik Deniz Haritası Nedir? Elektronik deniz haritası; kıyı çizgisini, derinlikleri, şamandıraları, fenerleri ve tehlikeleri dijital veri olarak içerir. Cihaz, bu veriyi teknenin konumuyla birlikte gösterir. Kullanıcı haritayı yakınlaştırabilir, uzaklaştırabilir ve nesneler hakkında bilgi alabilir. Harita Türleri Tür Yapı Özellik Raster harita Kâğıt haritanın taranmış görüntüsü Görünüm kâğıt haritaya benzer Vektör harita Nesnelerin ayrı veri katmanları Yakınlaştırmada keskin kalır, sorgulanabilir Vektör haritalarda her nesne ayrı bir kayıttır. Örnek: Bir şamandıraya dokunulduğunda adı, rengi ve ışık karakteri görüntülenir. Resmî ve Ticari Haritalar Tür Kaynak Kullanım ENC (Electronic Navigational Chart) Ulusal hidrografi daireleri ECDIS ve resmî kullanım Ticari vektör haritalar Navionics, C-MAP gibi sağlayıcılar Gezi tekneleri Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. İlgili Standartlar Standart Kapsam IHO S-57 ENC veri aktarım standardı IHO S-63 ENC veri koruma ve şifreleme IHO S-52 ENC görüntüleme kuralları IHO S-101 S-100 çerçevesindeki yeni nesil ENC standardı IHO, Uluslararası Hidrografi Örgütü'nün (International Hydrographic Organization) kısaltmasıdır. Ölçek ve Ayrıntı Elektronik haritalar farklı ölçeklerde veri hücrelerinden oluşur. Liman yaklaşımı için ayrıntılı, açık deniz için genel hücreler kullanılır. Haritayı aşırı yakınlaştırmak yeni ayrıntı eklemez. Bu durum, verinin olduğundan daha hassas görünmesine yol açabilir. Güncelleme Deniz haritaları sürekli değişir. Yeni şamandıralar eklenir, fenerler değişir, derinlikler güncellenir. Resmî ENC'ler düzenli güncellemelerle yenilenir. Ticari haritalar abonelik veya satın alma ile güncellenir. Denizcilere İlanlar, kâğıt haritaların güncel tutulması için yayımlanır. Sınırlamalar Bazı bölgelerde ölçüm verileri eskidir. Harita doğruluğu, kaynak verinin kalitesine bağlıdır. Ekranda gösterilmeyen katmanlar tehlikeleri gizleyebilir. Sık Sorulan Sorular Elektronik harita kâğıt haritanın yerini tutar mı? ECDIS kullanan gemilerde onaylı ENC kâğıt haritanın yerini tutabilir. Gezi teknelerinde kâğıt harita yedek olarak önerilir. Vektör harita neden daha esnektir? Nesneler ayrı katmanlarda olduğu için gösterim ayarlanabilir ve bilgi sorgulanabilir. Haritadaki derinlikler hangi seviyeye göredir? Harita datumu adı verilen referans seviyesine göredir. İlgili Terimler Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Harita Çizici, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran.

GPS

GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

Harita Çizici

Harita çizici , teknenin konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren, rotayı ve geçilen yolu çizen seyir cihazıdır. Harita çizici, "chartplotter" teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita Çizici Nedir? Harita çizici, GPS'ten aldığı konumu haritaya işler. Tekne ilerledikçe cihaz geçilen yolu bir çizgi olarak kaydeder. Kullanıcı, harita üzerinde ara noktalar belirleyerek rota çizer. Cihaz, bu rotaya kalan mesafeyi ve tahmini varış süresini gösterir. Harita Çizici Türleri Tür Özellik Sabit harita çizici Konsola veya panele monte edilir Kombine cihaz Harita çizici ve sonar tek cihazda Çok fonksiyonlu ekran Harita, radar, sonar ve motor verisi Taşınabilir harita çizici Pille çalışır, küçük teknelerde Tablet uygulaması Tablet üzerinde harita yazılımı Temel Kullanım Adımları Cihazı açın ve GPS konumunun alındığını doğrulayın. Haritada varış noktasını işaretleyin. Ara noktalar ekleyerek rotayı oluşturun. Rotanın sığlık ve tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Rotayı etkinleştirin. Seyir boyunca rota sapmasını izleyin. Ekranda Görülen Bilgiler Bilgi Açıklama SOG Yer üstü hız COG Yer üstü rota BRG Hedef noktaya yön DTW Hedef noktaya mesafe XTE Rota çizgisinden yanal sapma ETA Tahmini varış zamanı Kısaltmalar İngilizce terimlerden gelir. Örnek: XTE, "Cross Track Error" ifadesinin kısaltmasıdır. Otomatik Rota Özelliği Bazı harita çiziciler, derinlik ve teknenin draft değerine göre otomatik rota önerir. Bu öneri yardımcı bir araçtır. Önerilen rota her zaman haritada kontrol edilmelidir. Haritada işaretlenmemiş tehlikeler bulunabilir. Bakım ve Güncelleme Yazılım güncellemelerini düzenli yükleyin. Harita kartlarını güncel tutun. Ekranı tatlı su ve yumuşak bezle temizleyin. Kullanılmadığında güneş kapağını takın. Sık Sorulan Sorular Harita çizici ile chartplotter aynı cihaz mıdır? Evet. Harita çizici, chartplotter teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita çizici tek başına yeterli midir? Elektronik arızaya karşı kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. İz kaydı ne işe yarar? Geçilen yolu gösterir. Aynı rotanın güvenle tekrar edilmesini sağlar. XTE değeri neden izlenir? XTE, teknenin planlanan rota çizgisinden ne kadar saptığını gösterir. Akıntı ve rüzgâr sapmaya neden olur. İlgili Terimler Chartplotter, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Haritası, Otopilot.

Tüm terimlere dön