Denizcilik sözlüğü

Elektronik Deniz Haritası

Tanım

Elektronik deniz haritası, deniz haritası bilgilerinin dijital olarak saklandığı ve elektronik ekranda gösterildiği haritadır. Elektronik haritalar chartplotter, çok fonksiyonlu ekran ve ECDIS cihazlarında kullanılır.

Elektronik Deniz Haritası Nedir?

Elektronik deniz haritası; kıyı çizgisini, derinlikleri, şamandıraları, fenerleri ve tehlikeleri dijital veri olarak içerir. Cihaz, bu veriyi teknenin konumuyla birlikte gösterir. Kullanıcı haritayı yakınlaştırabilir, uzaklaştırabilir ve nesneler hakkında bilgi alabilir.

Harita Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Raster harita	Kâğıt haritanın taranmış görüntüsü	Görünüm kâğıt haritaya benzer
Vektör harita	Nesnelerin ayrı veri katmanları	Yakınlaştırmada keskin kalır, sorgulanabilir

Vektör haritalarda her nesne ayrı bir kayıttır. Örnek: Bir şamandıraya dokunulduğunda adı, rengi ve ışık karakteri görüntülenir.

Resmî ve Ticari Haritalar

Tür	Kaynak	Kullanım
ENC (Electronic Navigational Chart)	Ulusal hidrografi daireleri	ECDIS ve resmî kullanım
Ticari vektör haritalar	Navionics, C-MAP gibi sağlayıcılar	Gezi tekneleri

Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar.

İlgili Standartlar

Standart	Kapsam
IHO S-57	ENC veri aktarım standardı
IHO S-63	ENC veri koruma ve şifreleme
IHO S-52	ENC görüntüleme kuralları
IHO S-101	S-100 çerçevesindeki yeni nesil ENC standardı

IHO, Uluslararası Hidrografi Örgütü'nün (International Hydrographic Organization) kısaltmasıdır.

Ölçek ve Ayrıntı

Elektronik haritalar farklı ölçeklerde veri hücrelerinden oluşur. Liman yaklaşımı için ayrıntılı, açık deniz için genel hücreler kullanılır. Haritayı aşırı yakınlaştırmak yeni ayrıntı eklemez. Bu durum, verinin olduğundan daha hassas görünmesine yol açabilir.

Güncelleme

Deniz haritaları sürekli değişir. Yeni şamandıralar eklenir, fenerler değişir, derinlikler güncellenir. Resmî ENC'ler düzenli güncellemelerle yenilenir. Ticari haritalar abonelik veya satın alma ile güncellenir. Denizcilere İlanlar, kâğıt haritaların güncel tutulması için yayımlanır.

Sınırlamalar

Bazı bölgelerde ölçüm verileri eskidir.
Harita doğruluğu, kaynak verinin kalitesine bağlıdır.
Ekranda gösterilmeyen katmanlar tehlikeleri gizleyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Elektronik harita kâğıt haritanın yerini tutar mı?

ECDIS kullanan gemilerde onaylı ENC kâğıt haritanın yerini tutabilir. Gezi teknelerinde kâğıt harita yedek olarak önerilir.

Vektör harita neden daha esnektir?

Nesneler ayrı katmanlarda olduğu için gösterim ayarlanabilir ve bilgi sorgulanabilir.

Haritadaki derinlikler hangi seviyeye göredir?

Harita datumu adı verilen referans seviyesine göredir.

İlgili Terimler

Deniz Haritası, Seyir Haritası, Chartplotter, Harita Çizici, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran.

İlgili terimler

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Deniz Haritası

Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

Harita Çizici

Harita çizici , teknenin konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren, rotayı ve geçilen yolu çizen seyir cihazıdır. Harita çizici, "chartplotter" teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita Çizici Nedir? Harita çizici, GPS'ten aldığı konumu haritaya işler. Tekne ilerledikçe cihaz geçilen yolu bir çizgi olarak kaydeder. Kullanıcı, harita üzerinde ara noktalar belirleyerek rota çizer. Cihaz, bu rotaya kalan mesafeyi ve tahmini varış süresini gösterir. Harita Çizici Türleri Tür Özellik Sabit harita çizici Konsola veya panele monte edilir Kombine cihaz Harita çizici ve sonar tek cihazda Çok fonksiyonlu ekran Harita, radar, sonar ve motor verisi Taşınabilir harita çizici Pille çalışır, küçük teknelerde Tablet uygulaması Tablet üzerinde harita yazılımı Temel Kullanım Adımları Cihazı açın ve GPS konumunun alındığını doğrulayın. Haritada varış noktasını işaretleyin. Ara noktalar ekleyerek rotayı oluşturun. Rotanın sığlık ve tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Rotayı etkinleştirin. Seyir boyunca rota sapmasını izleyin. Ekranda Görülen Bilgiler Bilgi Açıklama SOG Yer üstü hız COG Yer üstü rota BRG Hedef noktaya yön DTW Hedef noktaya mesafe XTE Rota çizgisinden yanal sapma ETA Tahmini varış zamanı Kısaltmalar İngilizce terimlerden gelir. Örnek: XTE, "Cross Track Error" ifadesinin kısaltmasıdır. Otomatik Rota Özelliği Bazı harita çiziciler, derinlik ve teknenin draft değerine göre otomatik rota önerir. Bu öneri yardımcı bir araçtır. Önerilen rota her zaman haritada kontrol edilmelidir. Haritada işaretlenmemiş tehlikeler bulunabilir. Bakım ve Güncelleme Yazılım güncellemelerini düzenli yükleyin. Harita kartlarını güncel tutun. Ekranı tatlı su ve yumuşak bezle temizleyin. Kullanılmadığında güneş kapağını takın. Sık Sorulan Sorular Harita çizici ile chartplotter aynı cihaz mıdır? Evet. Harita çizici, chartplotter teriminin Türkçe karşılığıdır. Harita çizici tek başına yeterli midir? Elektronik arızaya karşı kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. İz kaydı ne işe yarar? Geçilen yolu gösterir. Aynı rotanın güvenle tekrar edilmesini sağlar. XTE değeri neden izlenir? XTE, teknenin planlanan rota çizgisinden ne kadar saptığını gösterir. Akıntı ve rüzgâr sapmaya neden olur. İlgili Terimler Chartplotter, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Haritası, Otopilot.

Tüm terimlere dön