Denizcilik sözlüğü

Elektronik Pusula

Tanım

Elektronik pusula, teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar.

Elektronik Pusula Nedir?

Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder.

Elektronik Pusula Türleri

Tür	Çalışma İlkesi
Fluxgate pusula	Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer
Katı hâl manyetometreli pusula	Elektronik manyetik sensörlerle ölçer
GPS pusulası	İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar
Cayro destekli pusula	Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir

Elektronik Pusulanın Verileri

Veri	Açıklama
Baş açısı	Teknenin başının yönü
Dönüş hızı (ROT)	Teknenin dakikadaki dönüş derecesi
Yalpa ve baş-kıç açısı	Teknenin eğimleri

ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır.

Kullanım Alanları

Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar.
Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar.
MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar.
Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir.
AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir.

Kalibrasyon

Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır:

Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün.
Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder.
Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın.
Gerekirse hizalama ofsetini girin.

Montaj Kuralları

Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin.
Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının.
Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin.
Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın.

Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır.

Manyetik Pusulayla Karşılaştırma

Özellik	Elektronik Pusula	Manyetik Pusula
Enerji ihtiyacı	Vardır	Yoktur
Veri paylaşımı	Diğer cihazlara iletir	İletmez
Hareket telafisi	Sensörlerle yapılır	Sıvıyla sönümlenir
Yedek seyir	Elektriğe bağlıdır	Bağımsızdır

Sık Sorulan Sorular

Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı?

Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur.

Kalibrasyon ne zaman yenilenir?

Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir.

GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi?

Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar.

İlgili Terimler

Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

İlgili terimler

Deniz Elektroniği

Deniz elektroniği , teknelerde ve gemilerde seyir, haberleşme, güvenlik ve sistem izleme amacıyla kullanılan elektronik cihazların genel adıdır. Deniz Elektroniği Nedir? Deniz elektroniği, teknenin konumunu, çevresini ve sistemlerini izleyen cihazları kapsar. Bu cihazlar deniz ortamının nem, tuz ve titreşim koşullarına göre üretilir. Cihazlar genellikle NMEA ağıyla birbirine bağlanır. Böylece veriler ortak ekranlarda gösterilir. Cihaz Grupları Grup Örnek Cihazlar Seyir GPS, chartplotter, radar, elektronik pusula Su altı algılama Derinlik ölçer, sonar, balık bulucu Haberleşme VHF telsiz, MF/HF telsiz, uydu terminali Güvenlik AIS, EPIRB, PLB, NAVTEX Otomasyon Otopilot, dijital anahtarlama İzleme Motor göstergeleri, tank seviye ve akü monitörü Enstrümanlar Hız, rüzgâr ve derinlik göstergeleri Entegrasyon Modern teknelerde elektronik cihazlar tek bir sistem gibi çalışır. Örnek entegrasyon şunları içerir: Radar görüntüsünün haritaya bindirilmesi AIS hedeflerinin harita ve radar üzerinde gösterilmesi Otopilotun chartplotter rotasını izlemesi Motor verilerinin çok fonksiyonlu ekranda gösterilmesi Elektromanyetik Uyumluluk Elektronik cihazlar birbirini etkileyebilir. Örnek: Kalitesiz LED sürücüleri VHF ve AIS'te parazit oluşturabilir. Radar ışını, GPS antenini etkileyebilir. Bu nedenle antenler ve kablolar birbirinden uzak yerleştirilir. Avrupa Birliği'nde 2014/30/EU Direktifi, EMC şartlarını belirler. Enerji Tüketimi Cihaz Tüketim Düzeyi VHF telsiz (dinleme) Düşük Chartplotter Orta Radar Orta–yüksek Otopilot Değişken, deniz durumuna bağlı Uzun seyirlerde elektronik tüketim, akü kapasitesi hesabına eklenir. Kurulum İlkeleri Cihazları kuru ve havadar yerlere monte edin. Kabloları güç kablolarından ayrı döşeyin. Her cihaza uygun sigorta takın. Antenleri birbirinden ve radar ışınından uzak yerleştirin. Bağlantı şemasını belgeleyin. Yazılım Güncellemeleri Birçok deniz elektroniği cihazı yazılım güncellemesi alır. Güncellemeler yeni özellikler ve hata düzeltmeleri getirir. Ağdaki cihazların yazılımlarının uyumlu olması önerilir. Sık Sorulan Sorular Farklı markalar birlikte kullanılabilir mi? NMEA 2000 sertifikalı cihazlar temel verileri paylaşır. Bazı gelişmiş işlevler marka uyumu gerektirebilir. Deniz elektroniği nemden nasıl korunur? Cihazlar IP korumalı seçilir. Konnektörler kapalı tutulur ve korozyon önleyici uygulanır. Elektronik arızasında ne yapılır? Kâğıt harita, pusula ve el telsizi gibi yedek araçlar kullanılır. İlgili Terimler NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Denizcilik Enstrümanı, Chartplotter, Radar, VHF Telsiz.

Manyetik Pusula

Manyetik pusula , Dünya'nın manyetik alanına yönelen mıknatıslı bir kart veya iğne ile yön gösteren pusuladır. Manyetik pusula elektrik gerektirmez. Manyetik Pusula Nedir? Manyetik pusulanın kartına mıknatıslar bağlıdır. Mıknatıslar Dünya'nın manyetik alanına göre hizalanır. Kart, manyetik kuzeyi gösterecek şekilde döner. Tekne döndükçe kart sabit kalır ve pusula gövdesi kartın etrafında döner. Gövdedeki çizgi (lubber line), teknenin baş yönünü gösterir. Manyetik Pusulanın Bölümleri Bölüm Görevi Pusula kartı Derece işaretlerini taşır, mıknatıslara bağlıdır Mıknatıslar Manyetik alana yönelir Sıvı Kartın salınımını sönümler Kardan askısı Teknenin yatmasında kartı yatay tutar Baş çizgisi Teknenin baş yönünü gösterir Kubbe Kartı ve sıvıyı korur, büyüteç etkisi yapar Düzeltme mıknatısları Deviasyonu azaltır Aydınlatma Gece okunurluğu sağlar Pusula Sıvısı Pusula gövdesi sıvıyla doldurulur. Sıvı, kartın dalgada sallanmasını yavaşlatır. Sıvı genellikle donmayan bir yağ veya alkol karışımıdır. Sıvıda hava kabarcığı oluşması, sızıntıyı gösterir. Montaj Türleri Tür Konum Gömme pusula Konsol veya bölmeye gömülü Braket pusulası Bir braket üzerinde Dümen dolabı pusulası Dümen dolabının önündeki dikme üzerinde Bölme pusulası Dikey bölmeye monte Montaj Kuralları Pusulayı baş çizgisi teknenin merkez hattına paralel olacak şekilde yerleştirin. Hoparlör, motor, akü ve kablolardan uzak tutun. Pusula aydınlatma kablolarını bükülü çift olarak döşeyin. Dümenciden kolay okunacak bir konum seçin. Bükülü çift kablo, akımın oluşturduğu manyetik alanı azaltır. Deviasyon Düzeltmesi Teknedeki metaller ve elektrik devreleri pusulayı saptırır. Pusula düzeltme işlemi şu adımlarla yapılır: Tekne farklı baş açılarında döndürülür. Pusula değeri bilinen yönlerle karşılaştırılır. Düzeltme mıknatısları ayarlanır. Kalan sapmalar deviasyon tablosuna yazılır. İlgili Standart ISO 25862, küçük teknelerde kullanılan manyetik pusulaların, baş çizgilerinin ve azimut aygıtlarının şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Pusula kartı neden yavaş döner? Sıvı, kartın hareketini sönümler. Bu özellik, dalgada okunmayı kolaylaştırır. Pusulada kabarcık oluşursa ne yapılır? Sıvı eksilmiştir. Üretici talimatına göre doldurulur veya servis ettirilir. Pusula hangi enlemlerde kullanılır? Kart, belirli bir manyetik bölge için dengelenir. Farklı bölgeler için farklı denge ayarlı pusulalar üretilir. İlgili Terimler Pusula, Elektronik Pusula, Deniz Navigasyonu, Seyir Haritası, Kaptan Köşkü, Otopilot.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Tüm terimlere dön