Denizcilik sözlüğü

Eksantrik Mili

Tanım

Eksantrik mili, üzerindeki kamlar aracılığıyla motor supaplarını belirli zamanlarda açıp kapatan mildir. İngilizcede bu mile "camshaft" denir.

Eksantrik Mili Nedir?

Eksantrik mili, krank miline zamanlama düzeniyle bağlıdır. Mil döndükçe kamlar supap düzeneğini iter. Supap açılır ve hava veya egzoz gazı geçer. Kam geçtikten sonra yay supabı kapatır. Bu düzen, emme ve egzoz zamanlarının doğru sırayla gerçekleşmesini sağlar.

Eksantrik Milinin Bölümleri

Bölüm	Görevi
Kamlar	Supapları iten eksenden kaçık çıkıntılar
Muylular	Milin yataklarda döndüğü bölümler
Zamanlama dişlisi	Krank milinden hareket alır
Yağ kanalları	Kam yüzeylerini yağlar

Krank Mili ile Zamanlama

Dört zamanlı motorda her supap, krank milinin iki turunda bir kez açılır. Bu nedenle eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner. İki mil arasındaki bağlantı şu yöntemlerle yapılır:

Yöntem	Özellik
Triger kayışı	Sessizdir, belirli aralıklarla değiştirilir
Triger zinciri	Dayanıklıdır, gergi kontrolü gerekir
Dişli düzeni	Ağır dizel motorlarda yaygındır

Eksantrik Mili Düzenleri

OHV (Overhead Valve): Eksantrik mili blokta, supaplar kapaktadır. Supaplar itici çubuklarla açılır.
SOHC (Single Overhead Cam): Tek eksantrik mili silindir kapağındadır.
DOHC (Double Overhead Cam): İki eksantrik mili kapaktadır. Biri emme, diğeri egzoz supaplarını kontrol eder.

Triger Kayışının Önemi

Triger kayışı koparsa supaplar ile pistonlar arasındaki zamanlama bozulur. Bazı motorlarda piston supaplara çarpar. Bu tür motorlara "girişimli motor" denir. Bu nedenle üreticinin belirttiği kayış değişim aralığına uyulur.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Tıkırtı sesi	Supap boşluğu ayarsız veya kam aşınmış
Güç kaybı	Kam profili aşınmış
Motor çalışmıyor	Triger kayışı veya zinciri kopmuş
Düzensiz rölanti	Zamanlama kaymış

Supap Boşluğu

Supap ile itici arasındaki küçük mesafeye supap boşluğu denir. Bu boşluk, ısındığında genleşen parçalara pay bırakır. Bazı motorlarda boşluk belirli aralıklarla ayarlanır. Bazı motorlarda hidrolik iticiler boşluğu kendiliğinden ayarlar.

Sık Sorulan Sorular

Triger kayışı ne zaman değiştirilir?

Değişim aralığı üretici tarafından çalışma saati veya yıl olarak belirtilir.

Eksantrik mili ile krank mili aynı hızda mı döner?

Hayır. Dört zamanlı motorda eksantrik mili, krank milinin yarı hızında döner.

Dizel motorda eksantrik mili farklı mıdır?

Bazı dizel motorlarda eksantrik mili, mekanik yakıt pompasını da tahrik eder.

İlgili Terimler

Krank Mili, Silindir Kapağı, Piston, Motor Bloğu, Motor Bakımı, Motor Devri.

İlgili terimler

Krank Mili

Krank mili , pistonların doğrusal hareketini dönme hareketine çeviren motor milidir. Krank milinin dönüşü, şanzıman ve şaft üzerinden pervaneye iletilir. Krank Mili Nedir? Krank mili, motor bloğunun alt bölümündeki ana yataklarda döner. Milin üzerinde eksenden kaçık muylular bulunur. Her muyluya bir biyel kolu bağlanır. Piston aşağı itildiğinde biyel kolu muyluyu iter ve mil döner. Motor devri, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Krank Milinin Bölümleri Bölüm Görevi Ana muylular Milin blok içindeki ana yataklarda döndüğü bölümler Biyel muyluları Biyel kollarının bağlandığı eksenden kaçık bölümler Karşı ağırlıklar Dönme dengesini sağlar Yağ kanalları Muylulara yağ taşır Ön uç Kasnak ve kayış düzenine bağlanır Arka flanş Volan ve şanzımana bağlanır Krank Milinin Bağlantıları Volan: Arka uçta bulunur. Dönüşü dengeler ve marş motoru dişlisine bağlanır. Kasnak: Ön uçta bulunur. Kayışla su pompası ve alternatörü döndürür. Eksantrik mili tahriki: Kayış, zincir veya dişliyle eksantrik milini döndürür. Şanzıman: Gücü pervane şaftına iletir. Yataklar Krank mili, ince yatak kusinetleri üzerinde döner. Kusinetler ile mil arasında basınçlı yağ filmi bulunur. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önler. Yağ basıncı düştüğünde yataklar hızla aşınır. Krank Mili Malzemeleri Malzeme Kullanım Dövme çelik Yüksek yüklü motorlar Dökme sfero demir Standart motorlar Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Derin vuruntu sesi Ana veya biyel yatağı aşınması Düşük yağ basıncı Yatak boşluğunun artması Ön keçeden yağ kaçağı Keçe aşınması Titreşim Dengesizlik veya mil hasarı Yağlamanın Önemi Yağ kalitesi ve seviyesi krank milinin ömrünü belirler. Kirli yağ, yataklarda çizik oluşturur. Düşük yağ seviyesi, yağ filminin kopmasına yol açar. Motor yağı ve filtresi üreticinin önerdiği aralıklarla değiştirilir. Sık Sorulan Sorular Krank mili ile eksantrik mili arasındaki fark nedir? Krank mili pistonların gücünü alır ve motoru döndürür. Eksantrik mili supapları açıp kapatır. Krank mili onarılabilir mi? Aşınmış muylular taşlanarak alt ölçüye getirilebilir. Bu durumda uygun ölçüde yatak kusinetleri kullanılır. Krank mili neden kırılır? Aşırı yük, yağsız çalışma, motorun su yutması veya malzeme yorulması kırılmaya yol açabilir. İlgili Terimler Piston, Eksantrik Mili, Motor Bloğu, Motor Devri, Motor Yağı, Marş Motoru.

Motor Bakımı

Motor bakımı , motorun güvenli ve verimli çalışmasını sürdürmek için yapılan kontrol, değişim ve ayar işlemlerinin bütünüdür. Bakım, arızaları ortaya çıkmadan önlemeyi amaçlar. Motor Bakımı Nedir? Motor parçaları kullanım ve zamanla aşınır. Yağ, filtre ve kayış gibi sarf malzemeleri ömrünü tamamlar. Bakım, bu parçaların belirli aralıklarla değiştirilmesini ve sistemlerin kontrol edilmesini kapsar. Bakım aralıklarını motor üreticisi belirler. Bakım Türleri Tür Zamanlama Örnek İşlemler Günlük kontrol Her kullanımdan önce Yağ seviyesi, soğutma suyu, kayış Periyodik bakım Çalışma saatine göre Yağ ve filtre değişimi Sezonluk bakım Sezon başı ve sonu İmpeller, anot, kışlama Arıza bakımı Arıza sonrası Parça onarımı ve değişimi Revizyon Uzun çalışma sonrası Motorun sökülüp yenilenmesi Çalışma Saatine Dayalı Bakım Tekne motorlarında bakım aralıkları genellikle çalışma saatiyle belirtilir. Motor saat sayacı bu değeri gösterir. Üreticiler ayrıca süreye bağlı bir sınır koyar. Örnek: "Her 100 saatte veya yılda bir, hangisi önce gelirse". Az kullanılan teknelerde süre sınırı daha önce dolar. Temel Bakım İşlemleri Motor yağı ve yağ filtresi değişimi Yakıt filtresi değişimi Hava filtresi kontrolü Soğutma sıvısı kontrolü ve değişimi Kayış gerginliği kontrolü Supap boşluğu ayarı Şanzıman yağı kontrolü Elektrik bağlantılarının temizliği Bakım Kayıtları Her bakım işlemi tarih ve çalışma saatiyle kayıt altına alınır. Kayıt, sonraki bakım zamanının belirlenmesini sağlar. Ayrıca tekne satışında motorun geçmişini belgeler. Garanti süresince yetkili servis kayıtları istenebilir. Bakımı Kim Yapar? İşlem Uygulayıcı Günlük kontroller Tekne kullanıcısı Yağ ve filtre değişimi Kullanıcı veya servis Elektronik arıza tespiti Yetkili servis Revizyon Yetkili servis Garanti kapsamındaki motorlarda üreticinin servis şartları uygulanır. Sık Sorulan Sorular Motor az kullanılıyorsa bakım gerekir mi? Evet. Yağ, yakıt ve kauçuk parçalar zamanla bozulur. Bekleme sırasında korozyon oluşabilir. Bakım takvimi nerede bulunur? Motorun kullanım ve bakım kılavuzunda yer alır. Motor saat sayacı yoksa bakım nasıl planlanır? Kullanım süreleri seyir defterine not edilir. Bakım, tahmini saat ve takvim süresine göre planlanır. İlgili Terimler Deniz Motoru Bakımı, Motor Kışlama, Yağ Filtresi, Yakıt Filtresi, Motor Yedek Parçası, Tekne Bakım Takvimi.

Motor Bloğu

Motor bloğu , içten yanmalı motorun silindirleri, krank milini ve soğutma kanallarını barındıran ana gövdesidir. Motorun diğer parçaları bloğa bağlanır. Motor Bloğu Nedir? Motor bloğu, döküm yöntemiyle üretilen tek parça bir yapıdır. Blok, silindirlerin içinde pistonların hareket etmesini sağlar. Alt bölümünde krank mili yatakları yer alır. Silindir çevresindeki boşluklarda soğutma suyu dolaşır. Bloğun üstüne silindir kapağı, altına karter bağlanır. Motor Bloğunun Bölümleri Bölüm Görevi Silindirler Pistonların hareket ettiği silindirik boşluklar Su ceketleri Silindirlerin çevresinde soğutma suyu kanalları Ana yataklar Krank milini taşır Yağ kanalları Yağı motor parçalarına dağıtır Karter yüzeyi Yağ karterinin bağlandığı alt yüzey Kapak yüzeyi Silindir kapağının oturduğu üst yüzey Blok Malzemeleri Malzeme Özellik Dökme demir Dayanıklı ve ağırdır, dizel motorlarda yaygındır Alüminyum alaşım Hafiftir, ısıyı hızlı iletir, dıştan takma motorlarda yaygındır Alüminyum bloklarda silindir yüzeyi genellikle çelik veya dökme demir gömlekle kaplanır. Silindir Gömlekleri Gömlek Türü Yapı Kuru gömlek Soğutma suyuyla doğrudan temas etmez Islak gömlek Dış yüzeyi doğrudan soğutma suyuyla çevrilidir Islak gömlekli motorlarda gömlek değiştirilerek silindir yenilenebilir. Silindir Düzenine Göre Bloklar Sıralı blok: Silindirler tek sırada dizilidir. V blok: Silindirler iki sıra hâlinde V biçiminde dizilidir. Boksör blok: Silindirler karşılıklı yatay dizilidir. Deniz Ortamında Blok Hasarları Hasar Neden Donma çatlağı Kışın blokta kalan suyun donması Korozyon Açık devre soğutmada deniz suyunun teması Aşırı ısınma çarpılması Soğutma arızası Su ceketi tıkanması Tuz ve kireç birikimi Kışlama ve Blok Koruması Soğuk iklimlerde blok içindeki su boşaltılır veya antifriz ile değiştirilir. Donan su genleşir ve bloğu çatlatabilir. Çatlak blok çoğunlukla onarılamaz. Sık Sorulan Sorular Motor bloğu çatlarsa ne olur? Soğutma suyu yağa veya dışarıya karışır. Motor aşırı ısınabilir ve çalışamaz hâle gelebilir. Blok numarası nerede bulunur? Seri numarası genellikle bloğun üzerindeki plakada veya dökümde yer alır. Alüminyum blok deniz suyuna dayanıklı mıdır? Alüminyum blok deniz suyunda korozyona açıktır. Bu nedenle kapalı devre soğutma ve anot koruması uygulanır. İlgili Terimler Silindir, Piston, Krank Mili, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Kışlama.

Motor Devri

Motor devri , krank milinin bir dakikada yaptığı tam dönüş sayısıdır. Birimi devir/dakika (d/dk) veya İngilizce kısaltmasıyla RPM'dir (revolutions per minute). Motor Devri Nedir? Motor devri, motorun çalışma hızını gösterir. Gaz kolu ileri itildikçe motor devri artar. Devir, kaptan köşkündeki takometre (devir göstergesi) ile izlenir. Devir, güç, yakıt tüketimi ve motor ömrüyle doğrudan ilişkilidir. Devir Türleri Tür Tanım Rölanti devri Motor boşta çalışırken oluşan en düşük kararlı devir Seyir devri Uzun süreli seyirde kullanılan devir Tam gaz devri (WOT) Gaz kolu tamamen açıkken ulaşılan devir Azami devir sınırı Motoru korumak için elektronik olarak sınırlanan devir WOT, İngilizce "Wide Open Throttle" ifadesinin kısaltmasıdır. Tam Gaz Devir Aralığı Motor üreticisi, tam gazda ulaşılması gereken devir aralığını belirtir. Örnek: "5.000–6.000 d/dk". Tekne tam yükte ve tam gazda bu aralığa ulaşmalıdır. Durum Anlamı Olası Neden Aralığın altında Motor aşırı yükleniyor Hatvesi yüksek pervane, fazla yük Aralıkta Motor doğru yükte Doğru pervane Aralığın üstünde Motor fazla devirleniyor Hatvesi düşük pervane Pervane ile İlişkisi Pervane hatvesi, motorun ulaşabileceği devri belirler. Hatve arttıkça pervane her turda daha fazla su iter ve motor zorlanır. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motor ve tekneye göre farklılık gösterir. Seyir Devri Seyir devri, verimli ve uzun süreli çalışma için seçilen devirdir. Üreticiler genellikle tam gaz devrinin altında bir seyir devri önerir. Seyir devri, yakıt tüketimi ile hız arasında denge kurar. Devir Göstergesi Takometre, motorun alternatöründen veya elektronik kontrol ünitesinden sinyal alır. Modern motorlarda devir bilgisi NMEA 2000 ağıyla çok fonksiyonlu ekranlara aktarılır. Sık Sorulan Sorular Motor sürekli tam gazda çalıştırılabilir mi? Üreticiler, tam gazda çalışma süresini sınırlayabilir. Uzun süreli çalışma için seyir devri önerilir. Devir neden dalgalanır? Yakıt beslemesindeki sorun, kirli filtreler veya pervanenin hava emmesi devirde dalgalanmaya yol açabilir. Devir ile hız arasındaki ilişki nedir? Devir arttıkça pervane daha hızlı döner ve tekne hızlanır. Ancak kayma, yük ve gövde direnci bu ilişkiyi değiştirir. İlgili Terimler Rölanti Devri, Motor Gücü, Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Krank Mili, NMEA 2000.

Tüm terimlere dön