Denizcilik sözlüğü

CE Kategorisi

Tanım

CE kategorisi, bir gezi teknesinin tasarlandığı rüzgâr ve dalga koşullarını gösteren sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmaya "tasarım kategorisi" de denir. Kategoriler, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri Direktifi'nde tanımlanır.

CE Kategorisi Nedir?

Üretici, teknenin dayanım, stabilite ve yüzerliğini değerlendirir. Bu değerlendirmeye göre teknenin hangi koşullarda güvenle kullanılabileceğini belirler. Sonuç, A, B, C veya D harfiyle gösterilir. Kategori, teknenin üretici plakasında yazar.

Tasarım Kategorileri

Kategori	Rüzgâr Kuvveti (Beaufort)	Belirgin Dalga Yüksekliği
A	8'i aşabilir	4 metreyi aşabilir
B	8'e kadar	4 metreye kadar
C	6'ya kadar	2 metreye kadar
D	4'e kadar	0,3 metreye kadar, ara sıra 0,5 metre

A kategorisinde olağanüstü koşullar kapsam dışıdır. Örnek: kasırga ve tayfun.

Kategorilerin Genel Kullanımı

Kategori	Tipik Kullanım
A	Okyanus geçişleri ve uzun açık deniz seyirleri
B	Açık deniz seyirleri
C	Kıyı suları, büyük koylar, göller ve nehir ağızları
D	Korunaklı sular, küçük göller ve kanallar

Bu tablo genel kullanımı gösterir. Kategori, coğrafi bir bölge değil, koşul sınırıdır.

Belirgin Dalga Yüksekliği

Belirgin dalga yüksekliği, dalgaların en yüksek üçte birinin ortalama yüksekliğidir. Tek tek dalgalar bu değerin yaklaşık iki katına ulaşabilir. Bu nedenle kategori sınırı, karşılaşılabilecek en büyük dalgayı göstermez.

Kategoriyi Etkileyen Unsurlar

Gövde ve güverte dayanımı
Stabilite ve yüzerlik
Su alma yükseklikleri
Kokpit tahliyesi
Kapak ve pencerelerin dayanımı
Denize düşmeyi önleme donanımı

Doğru Yorumlama

Kategori, teknenin tasarım sınırını gösterir.
Kategori sınırına yakın koşullar deneyimli mürettebat gerektirir.
Teknenin bakım durumu, gerçek kabiliyeti etkiler.
Aşırı yük, teknenin kategorisine uygun davranışını bozar.

Tasarım Kategorisi ve Kapasite

Bir tekne, farklı yük durumlarında farklı kategorilere sahip olabilir. Örnek: Az kişiyle B, çok kişiyle C kategorisi. Bu bilgi üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yer alır.

Sık Sorulan Sorular

C kategorisindeki tekne açık denize çıkabilir mi?

Hava koşulları C kategorisi sınırları içindeyse kullanılabilir. Ancak koşulların ani değişebileceği bölgelerde risk artar.

Kategori sonradan değiştirilebilir mi?

Yapısal değişiklik ve yeniden değerlendirme gerekir.

Kategori bilgisi nerede yazar?

Üretici plakasında ve kullanıcı el kitabında yazar.

İlgili Terimler

CE Belgesi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Fribord, Tekne Güvenliği, Rüzgâr Göstergesi.

İlgili terimler

CE Belgesi

CE belgesi , bir ürünün Avrupa Birliği mevzuatındaki temel sağlık, güvenlik ve çevre şartlarına uygun olduğunu gösteren belgeler ve işaret sistemidir. Gezi teknelerinde CE işareti, 2013/53/AB sayılı Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Direktifi'ne dayanır. CE Belgesi Nedir? CE işareti, üreticinin ürünün ilgili direktife uygun olduğunu beyan ettiğini gösterir. Gezi teknelerinde bu beyan, uygunluk değerlendirmesi sonucunda yapılır. Değerlendirme, teknenin büyüklüğüne ve tasarım kategorisine göre farklı yöntemlerle gerçekleştirilir. Türkiye, bu direktifi ulusal mevzuatına aktarmıştır. 2013/53/AB Direktifinin Kapsamı Ürün Kapsam Gezi tekneleri Gövde boyu 2,5–24 metre Kişisel deniz taşıtları Jet ski gibi araçlar Bileşenler Belirli tekne bileşenleri Tahrik motorları Egzoz ve gürültü emisyonları Yarış tekneleri, kanolar ve kayaklar gibi bazı ürünler kapsam dışındadır. Uygunluk Değerlendirme Modülleri Modül Açıklama A Üreticinin iç üretim kontrolü A1 İç üretim kontrolü ve gözetimli ürün testleri B + C, D, E veya F Onaylanmış kuruluşun tip incelemesi ve üretim kontrolü G Birim doğrulama H Tam kalite güvencesi Hangi modülün kullanılacağı, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine bağlıdır. CE Belgeleri Belge İçerik AB Uygunluk Beyanı Üreticinin direktife uygunluk beyanı Üretici plakası Tasarım kategorisi, azami yük, kişi sayısı, motor gücü Kullanıcı el kitabı Güvenli kullanım bilgileri HIN Tekne kimlik numarası Tekne Kimlik Numarası (HIN) HIN, İngilizce "Hull Identification Number" ifadesinin kısaltmasıdır. Her CE işaretli teknenin gövdesinde 14 karakterlik bir kimlik numarası bulunur. Numara; ülke kodunu, üretici kodunu, seri numarasını ve üretim tarihini içerir. ISO 10087 standardı HIN biçimini tanımlar. Üretici Plakası Üretici plakası, teknenin dümen istasyonuna yakın bir yere sabitlenir. Plakada şu bilgiler yer alır: Üretici adı CE işareti Tasarım kategorisi Azami yük Azami kişi sayısı Sonradan Yapılan Değişiklikler Teknede yapılan büyük değişiklikler uygunluğu etkileyebilir. Örnek: motor gücünü artırmak veya yapıyı değiştirmek. Bu durumda yeniden değerlendirme gerekebilir. Sık Sorulan Sorular CE işareti olmayan tekne kullanılabilir mi? Direktif yürürlüğe girmeden üretilen tekneler için farklı kurallar uygulanabilir. Durum ulusal mevzuata göre değerlendirilir. CE belgesi teknenin ruhsatı mıdır? Hayır. CE belgesi ürün uygunluğunu gösterir. Ruhsat ise kayıt ve kullanım belgesidir. Kendi yaptığım teknede CE gerekir mi? Kişisel kullanım için yapılan teknelere özel kurallar uygulanır. Satış durumunda şartlar değişebilir. İlgili Terimler CE Kategorisi, Seyir Bölgesi, Tekne Kapasitesi, Tekne Boyu, Denizcilik Ekipmanı, Tekne Güvenliği.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Rüzgâr Göstergesi

Rüzgâr göstergesi , rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır. Rüzgâr Göstergesi Nedir? Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir. Görünen ve Gerçek Rüzgâr Tür Kısaltma Tanım Görünen rüzgâr AWA, AWS Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr Gerçek rüzgâr TWA, TWS Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr Gerçek rüzgâr yönü TWD Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir. Görünen Rüzgâr Örneği Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır. Gerçek Rüzgârın Hesaplanması Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir: Görünen rüzgâr açısı ve hızı Teknenin suya göre hızı Teknenin baş yönü (pusula) Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar. Beaufort Rüzgâr Ölçeği Beaufort Tanım Rüzgâr Hızı (knot) 0 Sakin 1'den az 3 Tatlı rüzgâr 7–10 5 Sert rüzgâr 17–21 7 Fırtınamsı rüzgâr 28–33 9 Kuvvetli fırtına 41–47 Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir. Yelkenlide Kullanım Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır. Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür. Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar. Sık Sorulan Sorular Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir? Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir. Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir? Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur. Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir? Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır. Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir? Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir. İlgili Terimler Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.

Seyir Bölgesi

Seyir bölgesi , bir teknenin veya geminin seyretmesine izin verilen ya da seyir planında belirlenen deniz alanıdır. Seyir bölgesi, kıyıdan uzaklık, koruma durumu veya belirli coğrafi sınırlarla tanımlanabilir. Seyir Bölgesi Nedir? Seyir bölgesi iki anlamda kullanılır: Anlam Açıklama Yasal seyir bölgesi Teknenin belgesinde yazan izinli seyir alanı Planlanan seyir bölgesi Kaptanın seyir planında belirlediği alan Yasal seyir bölgesi, özellikle ticari tekneler ve gemiler için idare tarafından belirlenir. Gezi teknelerinde seyir sınırları ise genellikle teknenin tasarım kategorisine ve kaptanın yeterliğine bağlıdır. Seyir Bölgesini Belirleyen Etkenler Etken Açıklama Teknenin tasarım kategorisi CE kategorisi A, B, C veya D Teknenin donanımı Telsiz, can salı, seyir cihazları Kaptanın belgesi Yetkin olduğu seyir alanı Ulusal mevzuat Ticari teknelerde izinli alanlar Hava ve deniz koşulları Seyir anındaki durum Kıyıdan Uzaklığa Göre Sınıflandırma Birçok ulusal mevzuat, seyir bölgelerini kıyıdan uzaklık ve sığınma limanına mesafe ile tanımlar. Sınıflandırma ülkeden ülkeye değişir. Örnek ayrımlar şunlardır: Liman ve korunaklı sular Kıyıya yakın sular Kıyıdan belirli mil uzaklığa kadar sular Sınırsız seyir Türkiye'de ticari teknelerin seyir bölgeleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı mevzuatı ve tekne belgelerinde belirtilir. CE Kategorisiyle İlişkisi CE kategorisi coğrafi bir bölge değil, rüzgâr ve dalga sınırıdır. Ancak uygulamada kategori, teknenin hangi tür sularda kullanılabileceğine dair fikir verir. Örnek: D kategorisindeki bir tekne korunaklı sular için tasarlanmıştır. Seyir Planlamasında Seyir Bölgesi Teknenin tasarım kategorisini ve donanımını değerlendirin. Hava tahminini seyir bölgesi için inceleyin. Sığınma limanlarını ve koyları belirleyin. Bölgedeki yasak ve kısıtlı alanları kontrol edin. Gerekli güvenlik ekipmanını bölgeye göre tamamlayın. Kısıtlı Alanlar Seyir bölgesi içinde bazı alanlar kısıtlı olabilir: Askerî tatbikat alanları Deniz koruma alanları Trafik ayırım düzenleri Liman yaklaşma kanalları Bu bilgiler deniz haritalarında ve Denizcilere İlanlarda yer alır. Sık Sorulan Sorular Gezi teknesinin seyir bölgesi belgede yazar mı? Ulusal uygulamaya göre değişir. Ticari teknelerde belgede açıkça belirtilir. Seyir bölgesi sigortayı etkiler mi? Birçok sigorta poliçesi, teminatın geçerli olduğu seyir alanını tanımlar. Seyir bölgesi dışına çıkılırsa ne olur? Ticari teknelerde yasal yaptırım, gezi teknelerinde sigorta sorunları ortaya çıkabilir. İlgili Terimler CE Kategorisi, CE Belgesi, Deniz Navigasyonu, Deniz Haritası, Tekne Güvenlik Ekipmanları, Deniz Güvenliği.

Tüm terimlere dön