Denizcilik sözlüğü

Rüzgâr Göstergesi

Tanım

Rüzgâr göstergesi, rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır.

Rüzgâr Göstergesi Nedir?

Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir.

Görünen ve Gerçek Rüzgâr

Tür	Kısaltma	Tanım
Görünen rüzgâr	AWA, AWS	Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr
Gerçek rüzgâr	TWA, TWS	Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr
Gerçek rüzgâr yönü	TWD	Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü

Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir.

Görünen Rüzgâr Örneği

Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır.

Gerçek Rüzgârın Hesaplanması

Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir:

Görünen rüzgâr açısı ve hızı
Teknenin suya göre hızı
Teknenin baş yönü (pusula)

Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar.

Beaufort Rüzgâr Ölçeği

Beaufort	Tanım	Rüzgâr Hızı (knot)
0	Sakin	1'den az
3	Tatlı rüzgâr	7–10
5	Sert rüzgâr	17–21
7	Fırtınamsı rüzgâr	28–33
9	Kuvvetli fırtına	41–47

Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir.

Yelkenlide Kullanım

Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır.
Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür.
Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar.

Sık Sorulan Sorular

Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir?

Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir.

Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir?

Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur.

Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir?

Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır.

Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir?

Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir.

İlgili Terimler

Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.

İlgili terimler

Denizcilik Enstrümanı

Denizcilik enstrümanı , teknede hız, derinlik, rüzgâr ve yön gibi seyir verilerini sürekli olarak gösteren gösterge cihazıdır. Enstrümanlar, dümencinin anlık karar vermesine yardım eder. Denizcilik Enstrümanı Nedir? Enstrümanlar, sensörlerden gelen verileri sayısal veya grafik olarak gösterir. Genellikle kokpitte, dümen başında veya direk önünde bulunur. Çok fonksiyonlu ekranlardan farklı olarak enstrümanlar küçük ve tek amaçlıdır. Güneş altında okunabilir ve uzaktan görülebilir şekilde tasarlanır. Enstrüman Türleri Enstrüman Gösterdiği Veri Hız göstergesi Suya göre hız, kat edilen mesafe Derinlik göstergesi Su derinliği Rüzgâr göstergesi Rüzgâr hızı ve açısı Pusula göstergesi Baş açısı Çok veri göstergesi Seçilebilir birden fazla veri Motor göstergeleri Devir, sıcaklık, yağ basıncı Tank göstergeleri Yakıt ve su seviyesi Analog ve Dijital Göstergeler Özellik Analog Gösterge Dijital Gösterge Gösterim İbre Sayı ve grafik Değişim takibi İbre hareketiyle kolay Grafikle mümkün Kesin değer Okuması zor Kesin değer gösterir Veri seçimi Tek veri Birden fazla veri Rüzgâr açısı gibi değişen verilerde analog ibre, değişimi hızla gösterir. Yerleşim Dümen başı: Dümencinin sürekli izleyeceği veriler. Direk önü: Yelkenlilerde tüm mürettebatın görebileceği büyük ekranlar. Kaptan köşkü: Kapalı istasyonda kullanılan göstergeler. Harita masası: Navigatöre yönelik göstergeler. Bağlantı Modern enstrümanlar NMEA 2000 ağına bağlanır. Her gösterge ağdaki herhangi bir veriyi gösterebilir. Böylece bir hız sensörünün verisi birden fazla göstergede görüntülenir. Kalibrasyon Enstrümanların doğru veri göstermesi için sensörlerin kalibre edilmesi gerekir: Hız sensörünü bilinen mesafede kalibre edin. Derinlik ofsetini ayarlayın. Rüzgâr yön hizasını yapın. Pusula sapmasını düzeltin. Kalibre edilmemiş sensörler, gerçek rüzgâr gibi hesaplanan verileri de bozar. Yarış Teknelerinde Enstrümanlar Yarış teknelerinde enstrümanlar performans verileri de gösterir. Örnek: hedef hız, rüzgâra karşı etkili hız (VMG) ve kontra açısı. VMG, İngilizce "Velocity Made Good" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Enstrüman ile MFD arasında hangisi tercih edilmeli? Enstrüman sürekli görünür veri sağlar. MFD daha fazla bilgi sunar. İki sistem birlikte kullanılır. Enstrümanlar gece nasıl okunur? Arka aydınlatma ve kırmızı gece modu kullanılır. Kablosuz enstrümanlar güvenilir midir? Pil ve sinyal durumuna bağlıdır. Kritik veriler için kablolu sistemler yaygındır. İlgili Terimler Hız Göstergesi, Rüzgâr Göstergesi, Derinlik Ölçer, Elektronik Pusula, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran.

Elektronik Pusula

Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

Hız Göstergesi

Hız göstergesi , teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir. Hız Göstergesi Nedir? Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir. Hız Türleri Tür Kısaltma Kaynak Anlamı Suya göre hız STW Gövde sensörü Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı Yere göre hız SOG GPS Teknenin deniz dibine göre hızı STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır. Akıntı Hesabı Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir. Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır. Hız Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Çarklı log Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner Ultrasonik log Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer Elektromanyetik log Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer Doppler log Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır. Çarklı Logun Bakımı Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer. Kalibrasyon Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır: Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin. Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin. Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın. Göstergedeki değeri düzeltin. GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir. Sık Sorulan Sorular Hangi hız navigasyonda kullanılır? Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır. Log neden sıfır gösterir? Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir. Hız göstergesi mesafe de gösterir mi? Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir. İlgili Terimler Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Tüm terimlere dön