Denizcilik sözlüğü

Rüzgâr Sensörü

Tanım

Rüzgâr sensörü, rüzgârın hızını ve yönünü ölçerek rüzgâr göstergesine veri gönderen cihazdır. Teknelerde rüzgâr sensörü genellikle direk tepesine monte edilir.

Rüzgâr Sensörü Nedir?

Rüzgâr sensörü iki ölçüm yapar. Anemometre rüzgâr hızını, rüzgâr gülü rüzgâr yönünü ölçer. Sensör, bu verileri kablo veya kablosuz bağlantıyla göstergeye iletir. Sensör yükseğe monte edilir, çünkü yüzeye yakın rüzgâr tekne yapısından etkilenir.

Rüzgâr Sensörü Türleri

Tür	Çalışma Şekli	Özellik
Kupalı anemometre ve rüzgâr gülü	Dönen kupalar ve yön kanadı	Yaygın ve ekonomik
Pervaneli sensör	Rüzgâra dönen pervane	Hız ve yön tek gövdede
Ultrasonik sensör	Ses dalgalarının hava içindeki süresi	Hareketli parça yoktur
Kablosuz sensör	Pil veya güneş paneliyle çalışır	Kablo döşeme gerektirmez

Ultrasonik Sensörün Çalışması

Ultrasonik sensör, birbirine bakan ses vericileri ve alıcıları içerir. Ses, rüzgâr yönünde daha hızlı, rüzgâra karşı daha yavaş ilerler. Sensör bu süre farkından rüzgâr hızını ve yönünü hesaplar. Hareketli parça olmadığı için aşınma ve kuş hasarı riski azalır.

Montaj

Sensörü direğin en yüksek noktasına yerleştirin.
Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın.
Diğer antenlerden ve fenerlerden uzak tutun.
Kabloyu direk içinden ve güverte geçişinden indirin.
Kablo bağlantılarını sızdırmaz yapın.

Kalibrasyon

Ayar	Yöntem
Yön hizası	Tekne rüzgâra karşı dururken gösterge 0° olacak şekilde ayarlanır
Rüzgâr hızı	Üretici değerlerine göre kontrol edilir
Direk yüksekliği	Bazı sistemlerde gerçek rüzgâr hesabı için girilir

Yön hizası hatalıysa sancak ve iskele kontralarında farklı açılar okunur.

Sensörü Etkileyen Etkenler

Direk hareketi ve sallantı
Yelkenlerin oluşturduğu hava akışı
Kuşların konması
Buzlanma
Tuz birikmesi

Bakım

Kupa ve pervane yataklarını serbest dönüş açısından kontrol edin.
Bağlantı konnektörlerini korozyona karşı inceleyin.
Direk indirildiğinde sensörü ve kabloyu kontrol edin.
Kuş caydırıcı aparatların sensörü engellemediğini doğrulayın.

Sık Sorulan Sorular

Rüzgâr sensörü motoryata takılabilir mi?

Evet. Radar direği veya hardtop üzerine monte edilir.

Kablosuz sensör ne kadar güvenilirdir?

Güvenilirlik, pil durumuna ve sinyal mesafesine bağlıdır.

Sensör neden hatalı yön gösterir?

Montaj hizası bozulmuş veya yön kanadı hasar görmüş olabilir.

İlgili Terimler

Rüzgâr Göstergesi, Denizcilik Enstrümanı, NMEA 2000, Otopilot, Yelkenli Tekne, Çok Fonksiyonlu Ekran.

İlgili terimler

Denizcilik Enstrümanı

Denizcilik enstrümanı , teknede hız, derinlik, rüzgâr ve yön gibi seyir verilerini sürekli olarak gösteren gösterge cihazıdır. Enstrümanlar, dümencinin anlık karar vermesine yardım eder. Denizcilik Enstrümanı Nedir? Enstrümanlar, sensörlerden gelen verileri sayısal veya grafik olarak gösterir. Genellikle kokpitte, dümen başında veya direk önünde bulunur. Çok fonksiyonlu ekranlardan farklı olarak enstrümanlar küçük ve tek amaçlıdır. Güneş altında okunabilir ve uzaktan görülebilir şekilde tasarlanır. Enstrüman Türleri Enstrüman Gösterdiği Veri Hız göstergesi Suya göre hız, kat edilen mesafe Derinlik göstergesi Su derinliği Rüzgâr göstergesi Rüzgâr hızı ve açısı Pusula göstergesi Baş açısı Çok veri göstergesi Seçilebilir birden fazla veri Motor göstergeleri Devir, sıcaklık, yağ basıncı Tank göstergeleri Yakıt ve su seviyesi Analog ve Dijital Göstergeler Özellik Analog Gösterge Dijital Gösterge Gösterim İbre Sayı ve grafik Değişim takibi İbre hareketiyle kolay Grafikle mümkün Kesin değer Okuması zor Kesin değer gösterir Veri seçimi Tek veri Birden fazla veri Rüzgâr açısı gibi değişen verilerde analog ibre, değişimi hızla gösterir. Yerleşim Dümen başı: Dümencinin sürekli izleyeceği veriler. Direk önü: Yelkenlilerde tüm mürettebatın görebileceği büyük ekranlar. Kaptan köşkü: Kapalı istasyonda kullanılan göstergeler. Harita masası: Navigatöre yönelik göstergeler. Bağlantı Modern enstrümanlar NMEA 2000 ağına bağlanır. Her gösterge ağdaki herhangi bir veriyi gösterebilir. Böylece bir hız sensörünün verisi birden fazla göstergede görüntülenir. Kalibrasyon Enstrümanların doğru veri göstermesi için sensörlerin kalibre edilmesi gerekir: Hız sensörünü bilinen mesafede kalibre edin. Derinlik ofsetini ayarlayın. Rüzgâr yön hizasını yapın. Pusula sapmasını düzeltin. Kalibre edilmemiş sensörler, gerçek rüzgâr gibi hesaplanan verileri de bozar. Yarış Teknelerinde Enstrümanlar Yarış teknelerinde enstrümanlar performans verileri de gösterir. Örnek: hedef hız, rüzgâra karşı etkili hız (VMG) ve kontra açısı. VMG, İngilizce "Velocity Made Good" ifadesinin kısaltmasıdır. Sık Sorulan Sorular Enstrüman ile MFD arasında hangisi tercih edilmeli? Enstrüman sürekli görünür veri sağlar. MFD daha fazla bilgi sunar. İki sistem birlikte kullanılır. Enstrümanlar gece nasıl okunur? Arka aydınlatma ve kırmızı gece modu kullanılır. Kablosuz enstrümanlar güvenilir midir? Pil ve sinyal durumuna bağlıdır. Kritik veriler için kablolu sistemler yaygındır. İlgili Terimler Hız Göstergesi, Rüzgâr Göstergesi, Derinlik Ölçer, Elektronik Pusula, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Rüzgâr Göstergesi

Rüzgâr göstergesi , rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır. Rüzgâr Göstergesi Nedir? Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir. Görünen ve Gerçek Rüzgâr Tür Kısaltma Tanım Görünen rüzgâr AWA, AWS Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr Gerçek rüzgâr TWA, TWS Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr Gerçek rüzgâr yönü TWD Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir. Görünen Rüzgâr Örneği Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır. Gerçek Rüzgârın Hesaplanması Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir: Görünen rüzgâr açısı ve hızı Teknenin suya göre hızı Teknenin baş yönü (pusula) Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar. Beaufort Rüzgâr Ölçeği Beaufort Tanım Rüzgâr Hızı (knot) 0 Sakin 1'den az 3 Tatlı rüzgâr 7–10 5 Sert rüzgâr 17–21 7 Fırtınamsı rüzgâr 28–33 9 Kuvvetli fırtına 41–47 Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir. Yelkenlide Kullanım Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır. Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür. Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar. Sık Sorulan Sorular Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir? Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir. Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir? Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur. Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir? Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır. Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir? Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir. İlgili Terimler Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.

Tüm terimlere dön