Denizcilik sözlüğü

Denizcilik Enstrümanı

Tanım

Denizcilik enstrümanı, teknede hız, derinlik, rüzgâr ve yön gibi seyir verilerini sürekli olarak gösteren gösterge cihazıdır. Enstrümanlar, dümencinin anlık karar vermesine yardım eder.

Denizcilik Enstrümanı Nedir?

Enstrümanlar, sensörlerden gelen verileri sayısal veya grafik olarak gösterir. Genellikle kokpitte, dümen başında veya direk önünde bulunur. Çok fonksiyonlu ekranlardan farklı olarak enstrümanlar küçük ve tek amaçlıdır. Güneş altında okunabilir ve uzaktan görülebilir şekilde tasarlanır.

Enstrüman Türleri

Enstrüman	Gösterdiği Veri
Hız göstergesi	Suya göre hız, kat edilen mesafe
Derinlik göstergesi	Su derinliği
Rüzgâr göstergesi	Rüzgâr hızı ve açısı
Pusula göstergesi	Baş açısı
Çok veri göstergesi	Seçilebilir birden fazla veri
Motor göstergeleri	Devir, sıcaklık, yağ basıncı
Tank göstergeleri	Yakıt ve su seviyesi

Analog ve Dijital Göstergeler

Özellik	Analog Gösterge	Dijital Gösterge
Gösterim	İbre	Sayı ve grafik
Değişim takibi	İbre hareketiyle kolay	Grafikle mümkün
Kesin değer	Okuması zor	Kesin değer gösterir
Veri seçimi	Tek veri	Birden fazla veri

Rüzgâr açısı gibi değişen verilerde analog ibre, değişimi hızla gösterir.

Yerleşim

Dümen başı: Dümencinin sürekli izleyeceği veriler.
Direk önü: Yelkenlilerde tüm mürettebatın görebileceği büyük ekranlar.
Kaptan köşkü: Kapalı istasyonda kullanılan göstergeler.
Harita masası: Navigatöre yönelik göstergeler.

Bağlantı

Modern enstrümanlar NMEA 2000 ağına bağlanır. Her gösterge ağdaki herhangi bir veriyi gösterebilir. Böylece bir hız sensörünün verisi birden fazla göstergede görüntülenir.

Kalibrasyon

Enstrümanların doğru veri göstermesi için sensörlerin kalibre edilmesi gerekir:

Hız sensörünü bilinen mesafede kalibre edin.
Derinlik ofsetini ayarlayın.
Rüzgâr yön hizasını yapın.
Pusula sapmasını düzeltin.

Kalibre edilmemiş sensörler, gerçek rüzgâr gibi hesaplanan verileri de bozar.

Yarış Teknelerinde Enstrümanlar

Yarış teknelerinde enstrümanlar performans verileri de gösterir. Örnek: hedef hız, rüzgâra karşı etkili hız (VMG) ve kontra açısı. VMG, İngilizce "Velocity Made Good" ifadesinin kısaltmasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Enstrüman ile MFD arasında hangisi tercih edilmeli?

Enstrüman sürekli görünür veri sağlar. MFD daha fazla bilgi sunar. İki sistem birlikte kullanılır.

Enstrümanlar gece nasıl okunur?

Arka aydınlatma ve kırmızı gece modu kullanılır.

Kablosuz enstrümanlar güvenilir midir?

Pil ve sinyal durumuna bağlıdır. Kritik veriler için kablolu sistemler yaygındır.

İlgili Terimler

Hız Göstergesi, Rüzgâr Göstergesi, Derinlik Ölçer, Elektronik Pusula, NMEA 2000, Çok Fonksiyonlu Ekran.

İlgili terimler

Derinlik Ölçer

Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

Elektronik Pusula

Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

Hız Göstergesi

Hız göstergesi , teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir. Hız Göstergesi Nedir? Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir. Hız Türleri Tür Kısaltma Kaynak Anlamı Suya göre hız STW Gövde sensörü Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı Yere göre hız SOG GPS Teknenin deniz dibine göre hızı STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır. Akıntı Hesabı Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir. Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır. Hız Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Çarklı log Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner Ultrasonik log Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer Elektromanyetik log Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer Doppler log Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır. Çarklı Logun Bakımı Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer. Kalibrasyon Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır: Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin. Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin. Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın. Göstergedeki değeri düzeltin. GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir. Sık Sorulan Sorular Hangi hız navigasyonda kullanılır? Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır. Log neden sıfır gösterir? Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir. Hız göstergesi mesafe de gösterir mi? Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir. İlgili Terimler Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Tüm terimlere dön