Denizcilik sözlüğü

Hız Göstergesi

Tanım

Hız göstergesi, teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir.

Hız Göstergesi Nedir?

Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir.

Hız Türleri

Tür	Kısaltma	Kaynak	Anlamı
Suya göre hız	STW	Gövde sensörü	Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı
Yere göre hız	SOG	GPS	Teknenin deniz dibine göre hızı

STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır.

Akıntı Hesabı

Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir.

Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır.

Hız Sensörü Türleri

Tür	Çalışma Şekli
Çarklı log	Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner
Ultrasonik log	Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer
Elektromanyetik log	Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer
Doppler log	Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer

Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır.

Çarklı Logun Bakımı

Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer.

Kalibrasyon

Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır:

Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin.
Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin.
Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın.
Göstergedeki değeri düzeltin.

GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Hangi hız navigasyonda kullanılır?

Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır.

Log neden sıfır gösterir?

Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir.

Hız göstergesi mesafe de gösterir mi?

Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir.

İlgili Terimler

Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.

İlgili terimler

Deniz Navigasyonu

Deniz navigasyonu , bir deniz aracının konumunu belirleme, rotasını planlama ve bu rotayı güvenle izleme bilim ve uygulamasıdır. Türkçede deniz navigasyonuna "seyir" de denir. Deniz Navigasyonu Nedir? Navigasyon, üç temel soruya yanıt verir: Neredeyim? Nereye gidiyorum? Oraya nasıl güvenle ulaşırım? Navigatör bu sorular için haritalar, cihazlar ve hesaplamalar kullanır. Navigasyon, deniz güvenliğinin temel unsurudur. Navigasyon Yöntemleri Yöntem Açıklama Kıyı seyri Kıyıdaki işaretler ve fenerlerle konum belirleme Parakete hesabı Rota, hız ve süreden konum tahmini Astronomik seyir Güneş ve yıldızların yüksekliğinden konum belirleme Elektronik seyir GPS, radar ve elektronik haritalarla konum belirleme Parakete Hesabı Parakete hesabında son bilinen konumdan başlanır. Teknenin rotası, hızı ve geçen süre kullanılır. Örnek: Tekne 090° rotada 6 knotla 2 saat seyrederse son konumdan 12 deniz mili doğuya gider. Akıntı ve rüzgâr etkisi ayrıca hesaba katılır. İngilizcede bu yönteme "dead reckoning" denir. Temel Navigasyon Araçları Araç Görevi Deniz haritası Derinlik, tehlike ve işaretleri gösterir Pusula Yönü gösterir GPS Uydu ile konum verir Chartplotter Konumu elektronik harita üzerinde gösterir Radar Kıyıyı ve diğer tekneleri algılar Derinlik ölçer Su derinliğini ölçer Hız göstergesi Teknenin sudaki hızını ölçer Seyir defteri Rota, konum ve olayları kaydeder Navigasyon Birimleri Birim Tanım Deniz mili 1.852 metre Knot Saatte bir deniz mili Derece Yön ve enlem-boylam birimi Bir deniz mili, yaklaşık bir enlem dakikasına karşılık gelir. Rota Planlama Başlangıç ve varış noktalarını belirleyin. Haritada tehlikeleri ve derinlikleri inceleyin. Ara noktaları (waypoint) belirleyin. Hava tahminini ve akıntıları değerlendirin. Alternatif limanları belirleyin. Rotayı elektronik ve kâğıt haritada kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Elektronik navigasyon varken kâğıt harita gerekir mi? Elektronik sistemler arızalanabilir veya enerji kesilebilir. Kâğıt harita ve pusula yedek olarak bulundurulur. Seyir ile navigasyon aynı şey midir? Türkçede "seyir" kelimesi navigasyon anlamında da kullanılır. Navigasyon eğitimi nereden alınır? Amatör denizci eğitimleri ve yelken okulları temel navigasyon dersleri verir. İlgili Terimler Tekne Navigasyonu, GPS, Deniz Haritası, Chartplotter, Pusula, Radar.

GPS

GPS , uydulardan gelen sinyallerle alıcının konumunu, hızını ve zamanı belirleyen uydu tabanlı navigasyon sistemidir. GPS, İngilizce "Global Positioning System" (Küresel Konum Belirleme Sistemi) ifadesinin kısaltmasıdır. GPS Nedir? GPS, Amerika Birleşik Devletleri tarafından geliştirilmiş ve işletilen bir sistemdir. Sistem, Dünya çevresinde yörüngede dolaşan uydulardan oluşur. Her uydu, konumunu ve hassas zaman bilgisini yayınlar. Alıcı, birden fazla uydudan aldığı sinyallerle kendi konumunu hesaplar. Çalışma İlkesi Uydular, atomik saatlere dayalı zaman sinyali yayınlar. Alıcı, sinyalin uydudan kendisine ulaşma süresini ölçer. Süre, ışık hızıyla çarpılarak uyduya olan mesafe bulunur. En az dört uydunun mesafesiyle enlem, boylam, yükseklik ve saat hatası hesaplanır. Bu yönteme trilaterasyon denir. GPS'in Bölümleri Bölüm Açıklama Uzay bölümü Yörüngedeki uydular Kontrol bölümü Yer istasyonları uyduları izler ve düzeltir Kullanıcı bölümü Alıcı cihazlar GNSS Sistemleri GPS, Küresel Uydu Navigasyon Sistemleri (GNSS) ailesinin bir üyesidir. Sistem İşleten Ülke veya Birlik GPS Amerika Birleşik Devletleri GLONASS Rusya Galileo Avrupa Birliği BeiDou Çin Birden fazla sistemi kullanan alıcılar daha fazla uyduya erişir. Bu durum, doğruluğu ve güvenilirliği artırır. Doğruluk ve Düzeltme Sistemleri Standart sivil GPS doğruluğu genellikle birkaç metre düzeyindedir. Uydu tabanlı düzeltme sistemleri (SBAS) doğruluğu artırır. SBAS Bölge WAAS Kuzey Amerika EGNOS Avrupa MSAS Japonya Denizcilikte GPS Verileri Veri Kısaltma Anlamı Konum Lat/Lon Enlem ve boylam Yer üstü hızı SOG Zemine göre hız Yer üstü rotası COG Zemine göre hareket yönü Zaman UTC Koordineli Evrensel Zaman Sınırlamalar Sinyal, yoğun engellerde zayıflayabilir. Bölgesel karıştırma (jamming) ve sahte sinyal (spoofing) olayları görülebilir. GPS, teknenin başının hangi yöne baktığını göstermez. Bu bilgi için pusula gerekir. Sık Sorulan Sorular GPS internet gerektirir mi? Hayır. GPS alıcısı yalnızca uydulardan sinyal alır. GPS ile GNSS aynı şey midir? GPS, GNSS sistemlerinden biridir. GNSS, tüm uydu navigasyon sistemlerini kapsar. GPS harita içerir mi? GPS yalnızca konum verir. Harita, chartplotter veya uygulama tarafından sağlanır. İlgili Terimler Deniz GPS'i, GPS Anteni, Chartplotter, Deniz Navigasyonu, AIS, Elektronik Pusula.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Rüzgâr Göstergesi

Rüzgâr göstergesi , rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır. Rüzgâr Göstergesi Nedir? Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir. Görünen ve Gerçek Rüzgâr Tür Kısaltma Tanım Görünen rüzgâr AWA, AWS Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr Gerçek rüzgâr TWA, TWS Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr Gerçek rüzgâr yönü TWD Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir. Görünen Rüzgâr Örneği Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır. Gerçek Rüzgârın Hesaplanması Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir: Görünen rüzgâr açısı ve hızı Teknenin suya göre hızı Teknenin baş yönü (pusula) Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar. Beaufort Rüzgâr Ölçeği Beaufort Tanım Rüzgâr Hızı (knot) 0 Sakin 1'den az 3 Tatlı rüzgâr 7–10 5 Sert rüzgâr 17–21 7 Fırtınamsı rüzgâr 28–33 9 Kuvvetli fırtına 41–47 Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir. Yelkenlide Kullanım Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır. Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür. Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar. Sık Sorulan Sorular Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir? Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir. Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir? Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur. Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir? Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır. Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir? Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir. İlgili Terimler Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.

Tüm terimlere dön