Denizcilik sözlüğü

Demir Yeri

Tanım

Demir yeri, teknelerin çapa atarak güvenle bekleyebileceği deniz alanıdır. Demir yeri, deniz haritalarında çapa sembolüyle gösterilebilir.

Demir Yeri Nedir?

Demir yeri, rüzgâra ve dalgaya karşı korunaklı bir koy veya kıyı bölgesidir. Uygun bir demir yerinde zemin çapayı tutar. Derinlik, çapa hattının güvenle kullanılmasına izin verir. Çevrede tekne salınımı için yeterli boş alan bulunur.

Seçim Ölçütleri

Ölçüt	Açıklama
Korunaklılık	Mevcut ve beklenen rüzgâra karşı karanın arkasında kalma
Zemin	Çapanın tutunacağı kum, çamur veya kil
Derinlik	Draft ve ırgattaki zincir uzunluğuna uygun derinlik
Salınım alanı	Teknenin çapa etrafında dönmesi için boş alan
Çıkış yolu	Hava bozarsa güvenle ayrılma imkânı
Tehlikeler	Kaya, sığlık, kablo ve boru hattı yokluğu

Zemin Türünün Belirlenmesi

Deniz haritaları, zemin türünü kısaltmalarla gösterir. Örnek kısaltmalar şunlardır:

Kısaltma	Anlamı
S	Kum (Sand)
M	Çamur (Mud)
R	Kaya (Rock)
Wd	Deniz otu (Weed)
Sh	Kabuk (Shell)

Berrak suda zemin gözle de görülebilir. Koyu lekeler genellikle ot veya kayayı, açık renkli alanlar kumu gösterir.

Rüzgâr Tahmininin Önemi

Bir koy belirli bir rüzgâr yönüne karşı korunaklıdır. Rüzgâr yön değiştirirse koy açık hâle gelebilir. Bu nedenle demir yeri, gece boyunca beklenen rüzgâr yönüne göre seçilir.

Koruma Alanları

Bazı bölgelerde deniz çayırları korunur. Akdeniz'e özgü Posidonia oceanica deniz çayırı bu türlerin başında gelir. Çapa ve zincir bu çayırlara zarar verir. Türkiye'de bazı koylarda çayır alanlarında demirleme yasaklanmıştır. Bu bölgelerde bağlama şamandıraları bulunabilir.

Yasak Alanlar

Liman girişleri ve seyir kanalları
Denizaltı kablo ve boru hattı bölgeleri
Askerî bölgeler
Yüzme alanları ve plaj şamandıra hattının içi
Koruma altındaki deniz alanları

Sık Sorulan Sorular

Demir yeri bilgisi nereden öğrenilir?

Deniz haritaları, kılavuz kitaplar ve elektronik harita uygulamaları demir yerlerini gösterir. Liman başkanlıkları da yerel kısıtlamaları duyurur.

Kalabalık bir koyda demir yeri nasıl seçilir?

Diğer teknelerin çapa konumu tahmin edilir. Benzer tekne ve hat uzunluğuyla demirleyen teknelerin yakınında durulur. Böylece salınım alanları uyumlu olur.

Gece için demir yeri değiştirilir mi?

Hava tahmini rüzgâr dönüşü gösteriyorsa daha korunaklı bir yere geçilir.

İlgili Terimler

Demirleme, Salınım Alanı, Demirleme Derinliği, Deniz Haritası, Bağlama Tonozu, Kaloma.

İlgili terimler

Bağlama Tonozu

Bağlama tonozu , deniz dibine sabitlenmiş ve teknelerin çapa atmadan bağlanmasını sağlayan şamandıra sistemidir. Türkçede "tonoz" veya "bağlama şamandırası" olarak da anılır. Bağlama Tonozu Nedir? Tonoz, dipteki bir ağırlığa zincirle bağlı bir şamandıradır. Tekne, şamandıranın üzerindeki halka veya halata bağlanır. Sistem, çapanın yerini alır. Tonoz kalıcı olarak yerinde kalır ve birçok tekne tarafından sırayla kullanılır. İngilizcede bu sisteme "mooring buoy" denir. Tonozun Bileşenleri Bileşen Görevi Dip ağırlığı Sistemi zemine sabitler; beton blok veya zemine vidalanan ankraj Dip zinciri Ağırlığı şamandıraya bağlar Fırdöndü Zincirin burulmasını önler Şamandıra Sistemi yüzeyde gösterir ve taşır Bağlama halkası veya halatı Teknenin bağlandığı noktadır Kullanım Alanları Marina dışındaki koylarda bağlama Deniz çayırlarının korunduğu alanlar Balıkçı barınakları Kalabalık demir yerlerinde düzenli yerleşim Koruma Alanlarındaki Rolü Çapa ve zincir, Posidonia oceanica gibi deniz çayırlarına zarar verir. Tonoz sistemleri, demirleme ihtiyacını ortadan kaldırarak bu alanları korur. Türkiye'de bazı koylarda yerel yönetimler ve koruma kurumları bağlama şamandıraları yerleştirmiştir. Tonoza Bağlanma Adımları Tonoza rüzgâr veya akıntıya karşı yavaşça yaklaşın. Baş taraftaki kişi kancayla şamandıra halatını yakalar. Teknenin halatını şamandıra halkasından geçirin. Halatın iki ucunu teknedeki babalara bağlayın. Motoru boşa alın ve teknenin dengelenmesini bekleyin. Halatın şamandıra halkasında sürtünmesi aşınmaya yol açar. Uzun süreli bağlamada çift halat kullanılır. Bakım ve Denetim Tonoz sistemi, dalgıçlar tarafından düzenli olarak denetlenir. Zincir aşınması, fırdöndü durumu ve dip ağırlığının yerinden oynayıp oynamadığı kontrol edilir. Bakımı yapılmayan tonoz kötü havada kopabilir. Sık Sorulan Sorular Tonoz ücretli midir? Ücretlendirme işletmeye ve bölgeye göre değişir. Bazı tonozlar belediye veya koruma kurumları tarafından ücretli işletilir. Her tekne her tonoza bağlanabilir mi? Hayır. Tonozun taşıyabileceği azami tekne boyu veya ağırlığı belirlenir. Bu bilgi işletme tarafından duyurulur. Tonozdaki halka doğrudan teknenin babasına bağlanabilir mi? Kısa bağlantı, dalgada şamandırayı sudan kaldırır ve yük artar. Yeterli uzunlukta halat kullanılır. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Bağlama Halatı, Fırdöndü, Demirleme, Salınım Alanı.

Demirleme

Demirleme , teknenin çapa atılarak deniz dibine sabitlenmesi işlemidir. Halk arasında bu işleme "demir atmak" da denir. Demirleme Nedir? Demirleme, teknenin marina veya iskeleye bağlanmadan bir koyda ya da açıkta beklemesini sağlar. Tekne, çapa hattı ile dibe bağlı kalır. Rüzgâr ve akıntı değiştikçe tekne çapa etrafında döner. Demirlemenin Temel Adımları Demir yerini seçin: Korunaklılık, zemin ve derinliği değerlendirin. Derinliği ölçün: Derinlik ölçeri kontrol edin. Kaloma miktarını hesaplayın: Derinliğe göre verilecek zincir uzunluğunu belirleyin. Rüzgâra veya akıntıya karşı yaklaşın: Tekneyi durdurun. Çapayı bırakın: Çapa dibe ulaşınca tekneyi yavaşça geri hareket ettirin. Zinciri verin: Zinciri düzenli olarak bırakın, üst üste yığmayın. Çapayı gömün: Motoru hafif geri viteste çalıştırın. Tutmayı kontrol edin: Kıyıdaki iki sabit noktanın hizasını izleyin. Yükü stopere aktarın: Irgattaki yükü zincir stoperine verin. Kaloma Kaloma, suya verilen çapa hattı uzunluğunun derinliğe oranıdır. Yeterli kaloma, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yetersiz kaloma, çapanın yerinden çıkmasına yol açar. Demirlemede Kullanılan Ekipmanlar Ekipman Görevi Çapa Dibe tutunur Çapa zinciri ve halatı Çapayı tekneye bağlar Irgat Zinciri toplar ve bırakır Zincir stoperi Yükü ırgattan alır Zincir gergisi Dalga darbelerini sönümler Derinlik ölçer Derinliği gösterir COLREG Demir İşaretleri COLREG 1972 Kural 30, demirdeki teknelerin işaretlerini belirler: Gece: Her yönden görünür beyaz demir feneri yakılır. Gündüz: Baş tarafta siyah bir küre asılır. Boyu 7 metreden kısa tekneler, dar kanal ve demir yerleri dışında bu işaretlerden muaftır. Demirde Bekleme Demir alarmı kurulur. GPS cihazı, tekne belirlenen alanın dışına çıkınca uyarır. Hava tahmini düzenli olarak takip edilir. Komşu teknelerle mesafe kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Çapanın tuttuğu nasıl anlaşılır? Motor geri viteste iken zincir gerilir ve tekne geri gitmez. Kıyıdaki iki sabit nokta arasındaki hiza değişmez. Gece demirlemede nelere dikkat edilir? Demir feneri yakılır. Demir alarmı kurulur. Rüzgâr dönüşünde teknenin sığlığa veya kayalara yaklaşmayacağı doğrulanır. Demirleme her yerde serbest midir? Hayır. Liman girişleri, kanallar, kablo ve boru hattı bölgeleri ile koruma alanlarında demirleme yasak olabilir. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Demir Tarama, Salınım Alanı, Demir Feneri, Çapa.

Demirleme Derinliği

Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.

Deniz Haritası

Deniz haritası , deniz ve kıyı bölgelerini seyir güvenliği amacıyla gösteren haritadır. Deniz haritası; derinlikleri, tehlikeleri, seyir yardımcılarını ve kıyı özelliklerini içerir. Deniz Haritası Nedir? Kara haritaları karadaki yolları ve yerleşimleri gösterir. Deniz haritaları ise su derinliğini, deniz dibinin yapısını ve seyre etki eden unsurları gösterir. Harita, ulusal hidrografi daireleri tarafından ölçümlere dayanarak hazırlanır. Türkiye'de resmî deniz haritalarını Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı (SHODB) yayımlar. Deniz Haritasında Bulunan Bilgiler Bilgi Örnek Derinlikler Sondaj sayıları ve derinlik eğrileri Zemin türü Kum, çamur, kaya kısaltmaları Tehlikeler Kayalar, batıklar, sığlıklar Seyir yardımcıları Şamandıralar, fenerler, işaretler Kıyı özellikleri Kıyı çizgisi, belirgin yapılar, tepeler Pusula gülü Gerçek ve manyetik yön, sapma bilgisi Yasak ve kısıtlı alanlar Demirleme yasağı, askerî bölgeler Projeksiyon Deniz haritalarının çoğu Mercator projeksiyonunu kullanır. Bu projeksiyonda sabit pusula rotası düz bir çizgi olarak görünür. Bu özellik, rota çizimini kolaylaştırır. Mesafeler, haritanın yan kenarındaki enlem ölçeğinden ölçülür. Bir enlem dakikası yaklaşık bir deniz miline eşittir. Harita Datumu Derinlikler, harita datumu adı verilen bir referans seviyeye göre verilir. Gelgitli bölgelerde datum genellikle en düşük astronomik gelgit seviyesidir. Gerçek derinlik, gelgit yüksekliği eklenerek hesaplanır. Yatay datum ise koordinat sistemidir. Güncel haritalarda yaygın yatay datum WGS 84'tür. Harita Ölçeği Ölçek Türü Örnek Kullanım Küçük ölçek 1:1.000.000 Okyanus geçişi Orta ölçek 1:100.000 Kıyı seyri Büyük ölçek 1:10.000 Liman ve yaklaşma Büyük ölçekli haritalar daha fazla ayrıntı gösterir. Semboller Deniz haritası sembolleri uluslararası olarak standartlaştırılmıştır. IHO'nun INT 1 yayını, bu sembollerin açıklamalarını içerir. Örnek: Yıldız işareti kayayı, "Fl" kısaltması çakarlı feneri gösterir. Güncelleme Kâğıt haritalar, Denizcilere İlanlar ile güncellenir. Kullanıcı, yayımlanan düzeltmeleri haritaya elle işler. Haritanın kenarında güncelleme kayıtları tutulur. Sık Sorulan Sorular Deniz haritası nereden temin edilir? Resmî haritalar hidrografi dairelerinden ve yetkili satış noktalarından alınır. Haritadaki derinlik neden gerçek derinlikten farklı olabilir? Gelgit, hava basıncı ve zaman içinde değişen dip yapısı farklılık yaratabilir. Deniz haritası ile seyir haritası aynı şey midir? Seyir haritası, seyir amacıyla kullanılan deniz haritalarını ifade eder. İlgili Terimler Seyir Haritası, Elektronik Deniz Haritası, Deniz Navigasyonu, Pusula, Demir Yeri, Derinlik Ölçer.

Tüm terimlere dön