Denizcilik sözlüğü

Deplasman

Tanım

Deplasman, yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir.

Deplasman Nedir?

Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir.

Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir.

Deplasman Türleri

Tür	Tanım
Boş deplasman	Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken
Yüklü deplasman	Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken
Hacimsel deplasman	Yerinden çıkan suyun hacmi (m³)

ISO 8666 Kütle Tanımları

ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar:

mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi.
mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle.
mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı.

Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir.

Hacimsel Deplasman Hesabı

Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur.

Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur.

Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar.

Deplasman/Boy Oranı

Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir.

Deplasman Gövde

"Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir.

Sık Sorulan Sorular

Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır?

Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir.

Deplasman neden önemlidir?

Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır.

Gemilerde deplasman nasıl ölçülür?

Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır.

İlgili Terimler

Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

İlgili terimler

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Su Hattı

Su hattı , tekne yüzerken suyun gövdeye değdiği çizgidir. Su hattı, karina ile bordayı birbirinden ayırır. Su Hattı Nedir? Tekne suya oturduğunda gövdenin bir bölümü su altında kalır. Su yüzeyinin gövde üzerinde çizdiği hat su hattıdır. Su hattının konumu teknenin yüküne göre değişir. İngilizcede su hattına "waterline" denir. Su Hattı Türleri Tür Tanım Tasarım su hattı (DWL) Tasarımcının belirlediği yükleme durumundaki su hattı Boş su hattı Tekne yüksüz iken oluşan su hattı Yüklü su hattı Yakıt, su, ekipman ve kişilerle oluşan su hattı DWL, İngilizce "Design Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır. Su Hattı Şeridi Su hattı şeridi, su hattının hemen üzerinde boyanan renkli banttır. İngilizcede bu banda "boot stripe" denir. Şerit iki amaca hizmet eder: Antifouling boya ile borda boyası arasında geçiş sağlar. Teknenin yüklü veya boş durumunu gözle görmeyi kolaylaştırır. Su Hattını Etkileyen Etkenler Yük: Ağırlık arttıkça tekne batar ve su hattı yükselir. Ağırlık dağılımı: Kıçta yük fazlaysa tekne kıçtan batar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu deniz suyundan düşüktür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Sıcaklık: Sıcak suyun yoğunluğu soğuk sudan düşüktür. Gemilerde Yükleme Hattı 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, gemilerin azami yükleme derinliğini belirler. Gemi bordasında bu derinliği gösteren işarete Plimsoll işareti denir. İşaret, farklı mevsim ve su türleri için ayrı çizgiler içerir. Gezi teknelerinde bu işaret bulunmaz. Su Hattının Önemi Su hattı boyu, deplasman teknelerinde gövde hızını belirler. Su hattı yüksekliği, gövde geçişlerinin konumunu etkiler. Su hattının üstündeki açıklıklar, su alma riskini belirler. Sık Sorulan Sorular Su hattının üstünde yosun oluşması ne anlama gelir? Tekne, tasarım su hattından daha derine batmış olabilir. Fazla yük veya sintinede biriken su bu duruma neden olur. Su hattı şeridi nasıl doğru çizilir? Tekne karaya alındığında lazer terazi veya su terazisiyle yatay hat işaretlenir. Hat maskeleme bandıyla belirlenir ve boyanır. Su hattı ile fribord arasındaki ilişki nedir? Fribord, su hattından güverte kenarına kadar olan yüksekliktir. Su hattı yükseldikçe fribord azalır. İlgili Terimler Su Hattı Boyu, Karina, Fribord, Draft, Deplasman, Antifouling.

Tekne Ağırlığı

Tekne ağırlığı , teknenin kütlesinin kilogram veya ton cinsinden ifadesidir. Ağırlık değeri, teknenin yük durumuna göre farklı tanımlarla verilir. Tekne Ağırlığı Nedir? Tekne ağırlığı; gövde, motor, donanım ve yükün toplamından oluşur. Üreticiler genellikle boş ağırlığı belirtir. Seyir sırasındaki gerçek ağırlık; yakıt, su, kişi ve ekipmanla artar. Yüzen bir teknenin toplam ağırlığı, deplasmanına eşittir. Ağırlık Tanımları Tanım İçeriği Kuru ağırlık Gövde ve sabit donanım; sıvılar ve motor hariç olabilir Boş tekne ağırlığı Standart donanım ve motor dahil, yük hariç Yüklü ağırlık Yakıt, su, kişi ve kumanya dahil Römorklu ağırlık Tekne ve römorkun toplam ağırlığı "Kuru ağırlık" ifadesinin içeriği üreticiye göre değişir. Karşılaştırma yaparken tanım kontrol edilmelidir. ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, kütle durumlarını tanımlar: mLCC: Boş tekne kütlesi mLDC: Yüklü deplasman kütlesi mMO: Azami yük kütlesi Sıvıların Ağırlığa Etkisi Sıvı Yaklaşık Yoğunluk 100 Litrenin Ağırlığı Tatlı su 1,00 kg/L 100 kg Dizel yakıt 0,83–0,85 kg/L 83–85 kg Benzin 0,72–0,75 kg/L 72–75 kg Örnek: 400 litre su ve 600 litre dizel, tekneye yaklaşık 900 kg ekler. Ağırlığın Kullanıldığı Durumlar Römork seçimi: Römorkun taşıma kapasitesi tekne ve motor ağırlığından fazla olmalıdır. Çekici araç: Aracın römork çekme kapasitesi ruhsatta yazar. Vinç ve travel lift: Kaldırma kapasitesi tekne ağırlığına göre seçilir. Davit: Tender botun ve motorunun toplam ağırlığını taşımalıdır. Performans: Ağırlık arttıkça hız düşer ve yakıt tüketimi artar. Ağırlık Dağılımı Ağırlığın teknede nasıl dağıldığı, toplam ağırlık kadar önemlidir. Ağır yükler alçağa ve teknenin ortasına yerleştirilir. Bu yerleşim, stabiliteyi ve trimi korur. Sık Sorulan Sorular Tekne ağırlığı nereden öğrenilir? Değer, üreticinin teknik belgesinde ve kullanım kılavuzunda yer alır. CE plakasında azami yük değeri bulunur. Tekne ağırlığı zamanla artar mı? Eklenen ekipman ve aksesuarlar ağırlığı artırır. Fiber gövdeye su emilimi de ağırlığı artırabilir. Römorkla taşınacak teknede hangi ağırlık esas alınır? Motor, yakıt ve teknede kalan ekipman dahil gerçek ağırlık esas alınır. Gerçek değer, kantarda tartımla öğrenilebilir. İlgili Terimler Deplasman, Tekne Kapasitesi, Tekne Eni, Tekne Boyu, Su Hattı, Draft.

Tüm terimlere dön