Denizcilik sözlüğü

Dümen Sistemi

Tanım

Dümen sistemi, dümencinin kumandasını dümen palasına veya tahrik ünitesine ileten düzeneğin bütünüdür. Sistem; kumanda, iletim ve uygulama bölümlerinden oluşur.

Dümen Sistemi Nedir?

Dümenci, dümen dolabını, yekeyi veya joystick'i hareket ettirir. Bu hareket bir iletim düzeneğiyle tekne kıçına taşınır. Kıçtaki düzenek, palayı veya motoru döndürür. Sistem türü, teknenin boyuna, motor türüne ve kullanım amacına göre seçilir.

Dümen Sistemi Türleri

Tür	İletim Şekli	Yaygın Kullanım
Yeke	Palaya doğrudan bağlı kol	Küçük yelkenliler, kayıklar
Mekanik kablolu sistem	İtme-çekme kablosu	Dıştan takma motorlu küçük tekneler
Tel ve makaralı sistem	Çelik tel ve makaralar	Yelkenliler
Hidrolik sistem	Hidrolik yağ ve silindir	Motoryatlar, yüksek güçlü dıştan takma motorlar
Elektronik sistem	Elektrik sinyali ve aktüatör	Pod ve çoklu motorlu sistemler

Sistem Bileşenleri

Bölüm	Örnek Parçalar
Kumanda	Dümen dolabı, yeke, joystick
İletim	Kablo, tel, hidrolik hortum, elektrik kablosu
Uygulama	Kadran, silindir, motor dümen kolu
Geri bildirim	Dümen açısı göstergesi

İlgili Standartlar

Standart	Kapsam
ISO 8848	Küçük teknelerde uzaktan kumandalı dümen sistemleri
ISO 10592	Küçük teknelerde hidrolik dümen sistemleri

Standartlar, sistemin dayanımını, montajını ve test yöntemlerini tanımlar.

Dümen Açısı Göstergesi

Dümen açısı göstergesi, palanın veya motorun konumunu kaptana gösterir. Gösterge, özellikle hidrolik sistemlerde yararlıdır. Bu sistemlerde dümen dolabının konumu palanın konumunu her zaman göstermez.

Otopilot Bağlantısı

Otopilot, dümen sistemine bir sürücü ünite ile bağlanır. Mekanik sistemlerde doğrusal aktüatör, hidrolik sistemlerde ters çevrilebilir pompa kullanılır. Otopilot, dümen açısı sensöründen geri bildirim alır.

Kontrol Noktaları

Dümen dolabında boşluk ve sertlik
Kablo ve tellerde aşınma
Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı
Bağlantı cıvatalarının sıkılığı
Acil durum dümeninin erişilebilirliği

Sık Sorulan Sorular

Hangi dümen sistemi daha güvenilirdir?

Her sistemin bakım gereksinimi farklıdır. Güvenilirlik, doğru montaja ve düzenli bakıma bağlıdır.

Dümen sistemi neden sertleşir?

Kablo korozyonu, kuru yataklar, hidrolik yağ eksikliği veya havalı sistem sertliğe yol açar.

Dümen sistemi arızasında ne yapılır?

Acil durum dümeni devreye alınır. Çift motorlu teknelerde motorlar farklı kullanılarak yön verilir.

İlgili Terimler

Hidrolik Dümen, Mekanik Dümen, Dümen Pompası, Dümen Teli, Otopilot, Acil Durum Dümeni.

İlgili terimler

Acil Durum Dümeni

Acil durum dümeni , ana dümen sistemi arızalandığında teknenin yönünü kontrol etmek için kullanılan yedek dümen düzeneğidir. Teknelerde en yaygın acil durum dümeni, dümen şaftına doğrudan takılan acil yekedir. Acil Durum Dümeni Nedir? Dümen dolabı, kablo, hidrolik hortum veya dümen pompası arızalanabilir. Bu durumda dümen palası sağlam olsa bile kumanda edilemez. Acil yeke, dümen şaftının üst ucuna takılır. Dümenci yekeyi hareket ettirerek palayı doğrudan çevirir. Acil Durum Dümeni Türleri Tür Kullanım Acil yeke Dümen şaftına doğrudan takılır Hidrolik sistem baypası Hidrolik dümende elle yönlendirme sağlar Rüzgâr dümeni Bazı modeller yedek dümen palası içerir Sürüklenen dümen Kıçtan çekilen düzenekle yön verme Motor yönlendirmesi Çift motorlu teknede motorlarla yön verme Acil Yekenin Kurulumu Dümen şaftının üst ucuna ulaşmak için güverte kapağını açın. Kapağın anahtarını veya aletini hazır bulundurun. Acil yekeyi şaftın kare veya kamalı ucuna takın. Hidrolik sistemde baypas vanasını açın. Yekeyi hareket ettirerek palayı yönlendirin. Hidrolik dümende baypas vanası açılmazsa yağ hareketi engeller ve yeke dönmez. Kullanım Zorlukları Acil yeke genellikle kısa olduğu için dümen kuvveti yüksektir. Yeke çoğunlukla kıç kamaranın üstünde veya dar bir bölmede kullanılır. Dümenci pusulayı ve çevreyi görmekte zorlanabilir. Ağır havada yekeyi tutmak için palanga kullanılabilir. Dümen Palası Kaybı Dümen palası koparsa acil yeke işe yaramaz. Bu durumda şu yöntemler kullanılır: Yöntem Açıklama Yelken dengesi Ön ve ana yelken ayarıyla yön verme Sürüklenen cisim Kıçtan bir yandan çekilen halat veya deniz çapası Doğaçlama dümen Kürek veya tahta ile yapılan dümen Çift motor Motorların farklı devirlerde kullanılması Tatbikat Acil durum dümeni sakin havada önceden denenir. Tatbikat şu bilgileri sağlar: Kapağın ve yekenin yeri Takma süresi Yekenin gerektirdiği kuvvet Dümencinin görüş sorunu Sık Sorulan Sorular Acil yeke her teknede bulunur mu? Birçok yelkenlide ve motoryatta bulunur. Kurallar ve tasarım tekneye göre değişir. Acil yeke nerede saklanır? Dümen şaftına yakın ve kolay ulaşılan bir dolapta saklanır. Kuyruklu ve dıştan takma motorda acil dümen nasıl yapılır? Motor doğrudan elle döndürülerek yön verilebilir. İlgili Terimler Dümen, Dümen Şaftı, Dümen Sistemi, Hidrolik Dümen, Dümen Palası, Tekne Güvenliği.

Dümen Pompası

Dümen pompası , hidrolik dümen sisteminde yağı silindire basarak dümen hareketini oluşturan pompadır. Teknelerde iki tür dümen pompası bulunur: dümen dolabı pompası ve otopilot pompası. Dümen Pompası Nedir? Dümen dolabı pompası, dolabın arkasına monte edilir. Dolap döndükçe pompa içindeki pistonlar yağı iter. Yağ, dönüş yönüne göre silindirin bir tarafına gider. Otopilot pompası ise elektrik motoruyla çalışır ve aynı hidrolik devreye bağlanır. Dümen Pompası Türleri Tür Tahrik Görevi Dümen dolabı pompası Elle çevrilen dolap Dümencinin kumandasını yağ basıncına çevirir Otopilot pompası Elektrik motoru Otopilot komutuyla dümeni çevirir Güç destekli pompa Motor tahrikli veya elektrikli Büyük teknelerde dümen kuvvetini azaltır Dümen Dolabı Pompasının Bölümleri Bölüm Görevi Eksenel pistonlar Yağı basınçlandırır Kilit valfi Dolap bırakıldığında yağı tutar Yağ haznesi Sistem yağını depolar Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Mil ve keçe Dolap bağlantısını sızdırmaz tutar Pompa Hacmi ve Tur Sayısı Pompa hacmi, dolabın bir turunda gönderilen yağ miktarıdır. Değer genellikle cm³ veya inç küp cinsinden verilir. Silindirin hacmi sabitken pompa hacmi arttıkça dolabın kilitten kilide tur sayısı azalır. Az tur, hızlı dümen sağlar ancak daha fazla kuvvet gerektirir. Kilit Valfi Kilit valfi, dümen dolabı bırakıldığında palanın su kuvvetiyle geri dönmesini önler. Valf, pompanın içinde veya ayrı bir blokta bulunur. Çoklu dümen istasyonlu sistemlerde her pompanın kilit valfi bulunur. Otopilot Pompası Otopilot pompası, iki yönde dönebilen bir elektrik motoru ve hidrolik pompadan oluşur. Pompa, otopilot bilgisayarından gelen komutla yağı uygun yöne basar. Pompa kapasitesi, silindirin hacmine göre seçilir. Yetersiz kapasite, dümenin yavaş tepki vermesine yol açar. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Dolap arkasında yağ Mil keçesi kaçağı Dolap boşa dönüyor Yağ eksikliği veya hava Pala kendiliğinden dönüyor Kilit valfi arızası Otopilot dümeni yavaş çeviriyor Pompa kapasitesi yetersiz veya havalı sistem Sık Sorulan Sorular Dümen pompası değiştirilirken nelere dikkat edilir? Pompa hacmi, silindir uyumu ve bağlantı türü kontrol edilir. Değişim sonrası sistemin havası alınır. Otopilot pompası manuel dümeni etkiler mi? Doğru bağlantıda etkilemez. Otopilot kapalıyken pompa yağın serbest geçişini engellemez. Dümen dolabı pompası nerede bulunur? Dümen dolabının hemen arkasında, konsol veya bölme içinde bulunur. İlgili Terimler Hidrolik Dümen, Dümen Sistemi, Otopilot, Tekne Otopilotu, Dümen Palası, Mekanik Dümen.

Dümen Teli

Dümen teli , mekanik dümen sistemlerinde dümen dolabının hareketini palaya veya motora ileten kablo ya da çelik teldir. Motorlu teknelerde dümen teli genellikle itme-çekme kablosudur. Dümen Teli Nedir? İtme-çekme kablosu, sabit bir dış kılıf ve içinde hareket eden çelik çekirdekten oluşur. Çekirdek, dümen kutusundan gelen hareketle kılıf içinde ileri geri kayar. Kablonun ucundaki mil, motor dümen koluna bağlanır. Yelkenlilerde ise kadrana bağlı açık çelik teller kullanılır. Dümen Teli Türleri Tür Yapı Kullanım İtme-çekme kablosu Kılıf içinde spiral çekirdek Dıştan takma ve kuyruklu motorlar Çelik tel Örgülü paslanmaz çelik tel Yelkenlilerde tel ve makaralı sistem Çift kablolu sistem İki kablo paralel çalışır Yüksek güçlü motorlar Kablonun Bölümleri Bölüm Görevi Dış kılıf Çekirdeği korur ve yönlendirir Çekirdek Hareketi iletir Uç mili Motor dümen koluna bağlanır Uç kovanı Mili korur ve yataklar Dümen kutusu bağlantısı Kabloyu dümen kutusuna bağlar Uzunluk Ölçümü İtme-çekme kablosu uzunluğu, belirli bir yöntemle ölçülür: Dümen kutusunun merkezinden başlayın. Kablonun izleyeceği yolu boyunca motorun dümen bağlantısına kadar ölçün. Üreticinin önerdiği payı ekleyin. En yakın standart kablo boyunu seçin. Kablo, keskin bükülme olmadan döşenmelidir. Her üretici, en küçük bükülme yarıçapını belirtir. Değişim Belirtileri Dümende sertleşme Dümende boşluk Kılıfta çatlak veya şişme Uç milinde korozyon Kablonun tam açıya ulaşmaması Değişim Adımları Motoru düz konuma getirin. Eski kablonun motor bağlantısını sökün. Kabloyu dümen kutusundan ayırın. Yeni kabloyu aynı yoldan geçirin. Dümen kutusuna ve motora bağlayın. Dümeni iki yöne tam çevirerek kontrol edin. Bakım Uç milini temizleyin ve deniz tipi gresle yağlayın. Kablo ucu kovanının kapağını kontrol edin. Kablonun döşeme yolunda sürtünme noktası olup olmadığına bakın. Sık Sorulan Sorular Dümen teli neden içten paslanır? Su, uç kovanından kılıfa sızar. Çekirdek korozyona uğrar ve sertleşir. Kablo boyu kısa seçilirse ne olur? Kablo gergin kalır ve motor tam açıya dönemez. Yelkenlilerde dümen teli nasıl ayarlanır? Teller kadrana bağlı gergi vidalarıyla ayarlanır. İlgili Terimler Mekanik Dümen, Dümen Sistemi, Dıştan Takma Motor, Hidrolik Dümen, Dümen Şaftı, Paslanmaz Çelik.

Hidrolik Dümen

Hidrolik dümen , dümen dolabındaki pompanın hidrolik yağı bir silindire basarak dümen palasını veya motoru döndürdüğü dümen sistemidir. Hidrolik dümen, yüksek kuvvet gerektiren teknelerde kullanılır. Hidrolik Dümen Nedir? Dümen dolabı döndürüldüğünde dolabın arkasındaki pompa çalışır. Pompa, hidrolik yağı hortumlar yoluyla silindire gönderir. Silindirin içindeki piston hareket eder. Piston, dümen koluna veya motor dümen braketine bağlıdır. Böylece dümen kuvveti, dümenciyi yormadan palaya iletilir. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Dümen pompası Dümen dolabının hareketini yağ basıncına çevirir Hidrolik hortumlar Yağı pompadan silindire taşır Silindir Yağ basıncını doğrusal harekete çevirir Hidrolik yağ Kuvveti iletir Kilit valfi Dümen bırakıldığında palanın geri dönmesini önler Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Hidrolik Dümenin Özellikleri Özellik Açıklama Dümen kuvveti Düşüktür Uzak mesafe Kumanda ile kıç arasında uzun hatlara uygundur Çoklu istasyon Birden fazla dümen dolabı bağlanabilir Otopilot uyumu Ters çevrilebilir pompa ile kolayca bağlanır Geri bildirim Palanın kuvveti dümenciye az iletilir Hava Alma Hidrolik sistemde hava bulunması dümende boşluk ve süngerimsi his yaratır. Hava, sistem kurulumu, hortum değişimi veya kaçak sonrası sisteme girer. Hava alma işlemi şu adımlarla yapılır: Dolum kapağına doldurma şişesi veya tüpü bağlayın. Silindirdeki tahliye vidalarına hortum takın. Dümen dolabını bir yöne çevirin ve ilgili vidayı açın. Kabarcıksız yağ gelince vidayı kapatın. İşlemi diğer yön için tekrarlayın. Yağ seviyesini tamamlayın. Her üreticinin hava alma prosedürü farklı olabilir. Yağ Türü Hidrolik dümen sistemlerinde üreticinin belirttiği hidrolik yağ kullanılır. Farklı yağların karıştırılması contalara zarar verebilir. Kaçak Belirtileri Dümen dolabının arkasında yağ izi Silindir milinde yağ birikintisi Hortum bağlantılarında ıslaklık Dümen dolabının boşa dönmesi Yağ seviyesinin azalması Sık Sorulan Sorular Hidrolik dümende dolap neden boşa döner? Sistemde hava veya yağ eksikliği vardır. Kaçak bulunur ve sistemin havası alınır. Dümen dolabının kaç tur döndüğü değiştirilebilir mi? Tur sayısı, pompa hacmi ile silindir hacminin oranına bağlıdır. Pompa değiştirilerek tur sayısı değiştirilebilir. Hidrolik dümen ne sıklıkla kontrol edilir? Yağ seviyesi ve kaçaklar sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Dümen Pompası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Otopilot, Dümen Palası, Acil Durum Dümeni.

Tüm terimlere dön