Denizcilik sözlüğü

Derinlik Ölçer

Tanım

Derinlik ölçer, teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir.

Derinlik Ölçer Nedir?

Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir.

Derinlik Ölçerin Bölümleri

Bölüm	Görevi
Transdüser	Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır
İşlem ünitesi	Süreyi derinliğe çevirir
Gösterge	Derinliği sayısal olarak gösterir
Alarm	Belirlenen derinlikte uyarır

Ofset Ayarı

Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir:

Ayar	Gösterilen Değer
Ofset sıfır	Transdüserin altındaki derinlik
Pozitif ofset	Su yüzeyinden derinlik
Negatif ofset	Salma veya pervane altındaki derinlik

Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir.

Alarmlar

Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar.
Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar.
Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir.

Sınırlamalar

Durum	Etkisi
Hava kabarcığı	Okuma kesilebilir
Yumuşak çamur	Zayıf yankı, yanlış derinlik
Termoklin ve tabakalaşma	Yanlış yankılar
Yüksek hız	Okumada sıçrama
Çok derin su	Menzil dışı okuma

Montaj Yeri

Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir.

Sık Sorulan Sorular

Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir?

Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir.

Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir?

Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir.

Ofset ayarı yapılmazsa ne olur?

Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır.

Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir?

Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır.

İlgili Terimler

İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

İlgili terimler

Demirleme Derinliği

Demirleme derinliği , teknenin demirlediği noktadaki su yüzeyi ile deniz dibi arasındaki mesafedir. Bu değer, verilecek çapa hattı uzunluğunu belirler. Demirleme Derinliği Nedir? Demirleme derinliği, çapanın oturacağı zeminin derinliğidir. Değer, derinlik ölçerle veya deniz haritasından belirlenir. Derinlik, verilecek zincir miktarını ve teknenin salınım alanını doğrudan etkiler. Derinliğin Belirlenmesi Yöntem Açıklama Derinlik ölçer Transdüserin altındaki su derinliğini ölçer Deniz haritası Haritada belirtilen sondaj değerlerini gösterir İskandil Ağırlıklı ip ile elle ölçüm yapılır Derinlik ölçerin gösterdiği değer, transdüserin konumuna göre ayarlanmış olabilir. Cihazın ofset ayarı kontrol edilmelidir. Kaloma Hesabında Derinlik Kaloma hesabında yalnızca su derinliği değil, çapa makarasının su yüzeyinden yüksekliği de dikkate alınır. Örnek: Su derinliği: 8 metre Çapa makarası yüksekliği: 1 metre Toplam yükseklik: 9 metre 5:1 kaloma için hat uzunluğu: 9 × 5 = 45 metre Gelgitin Etkisi Gelgit, deniz seviyesinin günlük olarak yükselip alçalmasıdır. Gelgit genliği yüksek bölgelerde derinlik saatler içinde değişir. Demirlemede en yüksek su seviyesi kaloma hesabına, en düşük su seviyesi ise omurga altı açıklığına esas alınır. Akdeniz'de ve Türkiye kıyılarında gelgit genliği okyanus kıyılarına göre düşüktür. Uygun Derinlik Aralığı Çok sığ derinlik: Salınım sırasında tekne dibe değebilir. Dalga yüksekliği omurga altı açıklığı azaltır. Çok derin derinlik: Yeterli kaloma için zincir uzunluğu yetmeyebilir. Irgatın çekme yükü artar. Uygun derinlik, teknenin draftına ve taşıdığı zincir uzunluğuna göre belirlenir. Hesap Adımları Demir noktasında derinliği ölçün. Gelgit varsa beklenen en yüksek ve en düşük seviyeyi belirleyin. Çapa makarası yüksekliğini ekleyin. Kaloma oranıyla çarparak hat uzunluğunu bulun. Teknedeki zincir uzunluğunun yeterliliğini kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden farklı değer gösterir? Transdüser su hattının altındadır. Cihaz, ayara göre transdüserin altındaki derinliği, su yüzeyinden derinliği veya salmanın altındaki derinliği gösterir. Haritadaki derinlik hangi seviyeye göredir? Deniz haritalarındaki derinlikler, harita datumu adı verilen referans seviyesine göre verilir. Datum, haritanın başlık bölümünde yazar. Derin suda demirlemek mümkün müdür? Teknedeki zincir ve ırgat kapasitesi yeterliyse mümkündür. Hat yetersizse daha sığ bir alan seçilir. İlgili Terimler Kaloma, Demirleme, Derinlik Ölçer, Draft, Salınım Alanı, Deniz Haritası.

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Hız Göstergesi

Hız göstergesi , teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir. Hız Göstergesi Nedir? Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir. Hız Türleri Tür Kısaltma Kaynak Anlamı Suya göre hız STW Gövde sensörü Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı Yere göre hız SOG GPS Teknenin deniz dibine göre hızı STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır. Akıntı Hesabı Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir. Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır. Hız Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Çarklı log Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner Ultrasonik log Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer Elektromanyetik log Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer Doppler log Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır. Çarklı Logun Bakımı Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer. Kalibrasyon Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır: Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin. Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin. Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın. Göstergedeki değeri düzeltin. GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir. Sık Sorulan Sorular Hangi hız navigasyonda kullanılır? Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır. Log neden sıfır gösterir? Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir. Hız göstergesi mesafe de gösterir mi? Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir. İlgili Terimler Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.

Sonar

Sonar , ses dalgaları göndererek ve geri dönen yankıları algılayarak su altındaki nesneleri ve deniz dibini tespit eden sistemdir. Sonar, İngilizce "Sound Navigation and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır. Sonar Nedir? Sonar, transdüser adı verilen bir parça ile ses darbeleri gönderir. Ses su içinde ilerler. Balık, deniz dibi veya bir nesneye çarptığında yankı oluşur. Transdüser yankıyı alır. Sistem, sesin gidiş-dönüş süresinden derinliği veya mesafeyi hesaplar. Ses, deniz suyunda saniyede yaklaşık 1.500 metre hızla ilerler. Hesap Örneği Ses darbesi 0,04 saniye sonra geri dönsün. Toplam yol: 1.500 × 0,04 = 60 m Derinlik: 60 ÷ 2 = 30 m Sonar Türleri Tür Tarama Yönü Kullanım Geleneksel sonar Aşağı doğru koni Derinlik ve balık algılama CHIRP sonar Aşağı, frekans taramalı Daha ayrıntılı hedef ayrımı Aşağı tarama sonar Aşağı, ince dilim Dip yapısının fotoğraf benzeri görüntüsü Yan tarama sonar Teknenin iki yanı Geniş alanda dip yapısı Canlı sonar Gerçek zamanlı ileri veya aşağı Hareketli balık takibi İleri bakan sonar Teknenin önü Sığlık ve engel algılama Frekans Seçimi Frekans Özellik Düşük frekans (örneğin 50 kHz) Derin suya ulaşır, ayrıntı düşüktür Yüksek frekans (örneğin 200 kHz) Ayrıntı yüksektir, derinlik sınırlıdır CHIRP sonar, tek frekans yerine bir frekans aralığını tarar. Bu yöntem, hedeflerin daha net ayrılmasını sağlar. Kullanım Alanları Derinlik ölçümü Balık bulma Dip yapısını inceleme Demir yeri seçimi Batık ve engel tespiti Ekranın Okunması Sonar ekranında deniz dibi kalın bir çizgi olarak görünür. Balıklar yay veya nokta biçiminde görülür. Sert zemin güçlü, yumuşak zemin zayıf yankı verir. Renkler yankı gücünü gösterir. Sık Sorulan Sorular Sonar ile derinlik ölçer aynı şey midir? Derinlik ölçer, sonarın yalnızca derinlik gösteren basit biçimidir. Sonar sığ suda doğru çalışır mı? Çok sığ suda yankılar karışabilir. Yüksek frekans sığ suda daha iyi sonuç verir. Sonar teknenin hızından etkilenir mi? Yüksek hızda transdüser çevresinde hava kabarcıkları oluşabilir. Kabarcıklar ses dalgalarını dağıtır ve görüntü bozulur. İlgili Terimler Balık Bulucu, Derinlik Ölçer, Transdüser, İskandil, Chartplotter, Balıkçı Teknesi.

Tüm terimlere dön