Denizcilik sözlüğü

Sonar

Tanım

Sonar, ses dalgaları göndererek ve geri dönen yankıları algılayarak su altındaki nesneleri ve deniz dibini tespit eden sistemdir. Sonar, İngilizce "Sound Navigation and Ranging" ifadesinin kısaltmasıdır.

Sonar Nedir?

Sonar, transdüser adı verilen bir parça ile ses darbeleri gönderir. Ses su içinde ilerler. Balık, deniz dibi veya bir nesneye çarptığında yankı oluşur. Transdüser yankıyı alır. Sistem, sesin gidiş-dönüş süresinden derinliği veya mesafeyi hesaplar. Ses, deniz suyunda saniyede yaklaşık 1.500 metre hızla ilerler.

Hesap Örneği

Ses darbesi 0,04 saniye sonra geri dönsün.

Toplam yol: 1.500 × 0,04 = 60 m
Derinlik: 60 ÷ 2 = 30 m

Sonar Türleri

Tür	Tarama Yönü	Kullanım
Geleneksel sonar	Aşağı doğru koni	Derinlik ve balık algılama
CHIRP sonar	Aşağı, frekans taramalı	Daha ayrıntılı hedef ayrımı
Aşağı tarama sonar	Aşağı, ince dilim	Dip yapısının fotoğraf benzeri görüntüsü
Yan tarama sonar	Teknenin iki yanı	Geniş alanda dip yapısı
Canlı sonar	Gerçek zamanlı ileri veya aşağı	Hareketli balık takibi
İleri bakan sonar	Teknenin önü	Sığlık ve engel algılama

Frekans Seçimi

Frekans	Özellik
Düşük frekans (örneğin 50 kHz)	Derin suya ulaşır, ayrıntı düşüktür
Yüksek frekans (örneğin 200 kHz)	Ayrıntı yüksektir, derinlik sınırlıdır

CHIRP sonar, tek frekans yerine bir frekans aralığını tarar. Bu yöntem, hedeflerin daha net ayrılmasını sağlar.

Kullanım Alanları

Derinlik ölçümü
Balık bulma
Dip yapısını inceleme
Demir yeri seçimi
Batık ve engel tespiti

Ekranın Okunması

Sonar ekranında deniz dibi kalın bir çizgi olarak görünür. Balıklar yay veya nokta biçiminde görülür. Sert zemin güçlü, yumuşak zemin zayıf yankı verir. Renkler yankı gücünü gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Sonar ile derinlik ölçer aynı şey midir?

Derinlik ölçer, sonarın yalnızca derinlik gösteren basit biçimidir.

Sonar sığ suda doğru çalışır mı?

Çok sığ suda yankılar karışabilir. Yüksek frekans sığ suda daha iyi sonuç verir.

Sonar teknenin hızından etkilenir mi?

Yüksek hızda transdüser çevresinde hava kabarcıkları oluşabilir. Kabarcıklar ses dalgalarını dağıtır ve görüntü bozulur.

İlgili Terimler

Balık Bulucu, Derinlik Ölçer, Transdüser, İskandil, Chartplotter, Balıkçı Teknesi.

İlgili terimler

Balık Bulucu

Balık bulucu , ses dalgalarıyla su altındaki balıkları, deniz dibini ve yapıları gösteren sonar cihazıdır. Balık bulucu, amatör ve ticari balıkçılıkta kullanılır. Balık Bulucu Nedir? Balık bulucu, bir ekran ve bir transdüserden oluşur. Transdüser, teknenin altından suya ses darbeleri gönderir. Balıklar, yüzme keseleri nedeniyle sesi güçlü yansıtır. Cihaz, yankıları ekranda gösterir. Böylece balık sürülerinin derinliği ve konumu görülür. Ekranın Okunması Görüntü Anlamı Kalın alt çizgi Deniz dibi Yay biçimli işaretler Tek balık Yoğun bulut Balık sürüsü veya yem balığı Dibin üstündeki çıkıntılar Kaya, batık veya bitki örtüsü Renk farkları Yankı gücü Yay biçimi, teknenin balığın üzerinden geçmesiyle oluşur. Balık koni içine girerken yaklaşır, sonra uzaklaşır. Balık Bulucu Türleri Tür Özellik Geleneksel balık bulucu Tek veya çift frekans CHIRP balık bulucu Frekans taramalı, ayrıntılı ayrım Aşağı tarama özellikli Dip yapısını ayrıntılı gösterir Yan tarama özellikli Teknenin iki yanındaki yapıları gösterir Canlı sonar özellikli Balığın hareketini gerçek zamanlı gösterir Kombine cihaz Harita çizici ve balık bulucu birlikte Transdüser Seçimi Montaj Türü Özellik Kıç aynalık montajı Kurulumu kolaydır Gövde geçişli Görüntü kalitesi yüksektir Gövde içi (shoot-through) Delik gerektirmez Trolling motor montajı Motorla birlikte yönlendirilir Transdüser, cihazın desteklediği frekans ve tarama türleriyle uyumlu seçilir. Seçim Ölçütleri Avlanılan derinliği belirleyin. Gereken tarama türlerini seçin. Ekran boyutunu konsol alanına göre belirleyin. Harita çizici özelliği gerekip gerekmediğine karar verin. Transdüser montaj türünü teknenin gövdesine göre seçin. Kullanım İpuçları Hassasiyet ayarını su koşullarına göre değiştirin. Ekran kaydırma hızını tekne hızına uyumlu tutun. Yüksek hızda görüntü bozulabilir; yavaş seyirde daha net sonuç alınır. Sık Sorulan Sorular Balık bulucu her balığı gösterir mi? Yüzme kesesi olmayan bazı türler daha zayıf yankı verir. Bu türler ekranda daha zor görülür. Balık bulucu derinlik ölçer olarak kullanılabilir mi? Evet. Ekranda derinlik değeri sürekli gösterilir. Yay biçimi neden her zaman oluşmaz? Tekne çok hızlı veya balık hareketliyse yay biçimi tam oluşmayabilir. İlgili Terimler Sonar, Transdüser, Derinlik Ölçer, Balıkçı Teknesi, Chartplotter, Trolling Motor.

Balıkçı Teknesi

Balıkçı teknesi , balık ve diğer su ürünlerini avlamak için kullanılan teknedir. Balıkçı tekneleri ticari ve amatör olmak üzere iki gruba ayrılır. Balıkçı Teknesi Nedir? Balıkçı teknesi, av araçlarını taşır ve kullanır. Teknenin yapısı av yöntemine göre değişir. Ağ, olta veya paragat ile avlanan teknelerin donanımı farklıdır. Av Yöntemine Göre Ticari Balıkçı Tekneleri Tekne Türü Av Yöntemi Hedef Türler Gırgır teknesi Çevirme ağıyla sürüyü kuşatır Hamsi, sardalya, istavrit Trol teknesi Ağı dipten veya orta sudan çeker Barbunya, mezgit, karides Uzatma ağı teknesi Ağı sabit olarak suya bırakır Kalkan, barbunya Paragatçı tekne Çok iğneli uzun olta hattı kullanır Orkinos, kılıç balığı Sandal El oltası ve küçük ağ kullanır Kıyı türleri Amatör Balıkçı Tekneleri Amatör balıkçılar genellikle küçük motorlu teknelerle avlanır. Center console ve walkaround tekneler bu amaçla üretilir. Amatör balıkçılık, satış amacı taşımaz. Temel Donanım Balık bulucu (sonar): Su altındaki balık sürülerini ve dip yapısını gösterir. Olta kamışı tutucusu: Kamışı güvertede sabitler. Canlı yem tankı: Yemi deniz suyu içinde canlı tutar. Buz ambarı: Avı soğuk tutar. Ağ vinci: Ağı denizden çeker. Elektrikli makine: Derin sularda oltayı toplar. Gövde Malzemesi Türkiye'de geleneksel balıkçı tekneleri ahşaptan üretilir. Fiberglas ve alüminyum gövdeler de kullanılır. Büyük trol ve gırgır tekneleri çelik gövdelidir. Türkiye'de Mevzuat Ticari balıkçı tekneleri, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılır. Ticari ve amatör avcılık kurallarını Tarım ve Orman Bakanlığı tebliğleri belirler. Tebliğler, av yasağı dönemlerini, asgari av boylarını ve yasak bölgeleri tanımlar. Güvenlik Ekipmanları Can yeleği Can simidi VHF telsiz İşaret fişeği Yangın söndürücü Sık Sorulan Sorular Amatör balıkçılık için belge gerekir mi? Türkiye'de amatör balıkçı belgesini Tarım ve Orman Bakanlığı düzenler. Belgenin gerekli olduğu durumları güncel amatör su ürünleri avcılığı tebliği belirler. Balıkçı teknesinde buz ambarı neden kullanılır? Düşük sıcaklık, avın bozulmasını geciktirir. Buz ambarı, avı karaya ulaşana kadar soğuk tutar. İlgili Terimler Balık Bulucu, Sonar, Açık Güverte Teknesi, Motorlu Tekne, Gulet, Can Yeleği.

Chartplotter

Chartplotter , GPS konumunu elektronik deniz haritası üzerinde gösteren ve seyir planlamasına yardım eden denizcilik cihazıdır. Türkçede bu cihaza "harita çizici" veya "harita plotteri" de denir. Chartplotter Nedir? Chartplotter, bir ekran, GPS alıcısı ve elektronik harita yazılımından oluşur. Cihaz, teknenin konumunu harita üzerinde bir simgeyle gösterir. Tekne hareket ettikçe simge haritada ilerler. Kaptan, rotayı ve tehlikeleri ekranda izler. Temel İşlevler İşlev Açıklama Konum gösterimi Tekne simgesi harita üzerinde Rota planlama Waypoint'lerle rota oluşturma İz kaydı Geçilen yolun kaydedilmesi Alarmlar Sığlık, rota sapması ve demir alarmı Gelgit ve akıntı bilgisi Harita verisinde varsa gösterim MOB işlevi Denize düşme konumunu kaydetme Harita Formatları Format Üretici Navionics Garmin bünyesinde C-MAP Navico bünyesinde Garmin BlueChart / Navionics+ Garmin S-57 / S-63 ENC Resmî hidrografi daireleri Her chartplotter yalnızca belirli harita formatlarını destekler. Harita kartı veya indirilebilir harita satın alınırken uyumluluk kontrol edilir. Entegrasyon Chartplotter, NMEA 0183 veya NMEA 2000 ağıyla diğer cihazlara bağlanır: AIS hedeflerini harita üzerinde gösterir. Radar görüntüsünü haritanın üzerine bindirir. Otopilota rota gönderir. Derinlik, hız ve rüzgâr verilerini gösterir. Motor verilerini gösterir. Seçim Ölçütleri Ekran boyutunu kaptan köşkü veya konsol alanına göre seçin. Güneş altında okunabilirliği kontrol edin. Desteklenen harita formatını belirleyin. Sonar, radar ve AIS bağlantı seçeneklerini değerlendirin. Dokunmatik ekran ve tuş kullanımını karşılaştırın. Sınırlamalar Elektronik haritalar her zaman güncel olmayabilir. Küçük ölçekte bazı tehlikeler ekranda görünmeyebilir. Haritalardaki ayrıntı, ölçeğe ve yakınlaştırmaya bağlıdır. GPS sinyali kaybında konum bilgisi durur. Chartplotter, seyir kararlarında tek kaynak olarak kullanılmaz. Gözcülük ve diğer kaynaklarla birlikte değerlendirilir. Sık Sorulan Sorular Chartplotter ile ECDIS aynı şey midir? Hayır. ECDIS, SOLAS gemilerinde kullanılan onaylı elektronik harita sistemidir. Chartplotter, gezi teknelerinde kullanılan cihazdır. Harita güncellemesi nasıl yapılır? Harita sağlayıcısının sunduğu güncellemeler kart veya kablosuz bağlantıyla yüklenir. Chartplotter ile sonar aynı ekranda kullanılabilir mi? Birçok model, sonar ve harita görüntülerini bölünmüş ekranda gösterir. İlgili Terimler Harita Çizici, Elektronik Deniz Haritası, GPS, Çok Fonksiyonlu Ekran, Radar, AIS.

Derinlik Ölçer

Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

Tüm terimlere dön