Denizcilik sözlüğü

Su Hattı

Tanım

Su hattı, tekne yüzerken suyun gövdeye değdiği çizgidir. Su hattı, karina ile bordayı birbirinden ayırır.

Su Hattı Nedir?

Tekne suya oturduğunda gövdenin bir bölümü su altında kalır. Su yüzeyinin gövde üzerinde çizdiği hat su hattıdır. Su hattının konumu teknenin yüküne göre değişir. İngilizcede su hattına "waterline" denir.

Su Hattı Türleri

Tür	Tanım
Tasarım su hattı (DWL)	Tasarımcının belirlediği yükleme durumundaki su hattı
Boş su hattı	Tekne yüksüz iken oluşan su hattı
Yüklü su hattı	Yakıt, su, ekipman ve kişilerle oluşan su hattı

DWL, İngilizce "Design Waterline" ifadesinin kısaltmasıdır.

Su Hattı Şeridi

Su hattı şeridi, su hattının hemen üzerinde boyanan renkli banttır. İngilizcede bu banda "boot stripe" denir. Şerit iki amaca hizmet eder:

Antifouling boya ile borda boyası arasında geçiş sağlar.
Teknenin yüklü veya boş durumunu gözle görmeyi kolaylaştırır.

Su Hattını Etkileyen Etkenler

Yük: Ağırlık arttıkça tekne batar ve su hattı yükselir.
Ağırlık dağılımı: Kıçta yük fazlaysa tekne kıçtan batar.
Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu deniz suyundan düşüktür. Tekne tatlı suda daha derine batar.
Sıcaklık: Sıcak suyun yoğunluğu soğuk sudan düşüktür.

Gemilerde Yükleme Hattı

1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, gemilerin azami yükleme derinliğini belirler. Gemi bordasında bu derinliği gösteren işarete Plimsoll işareti denir. İşaret, farklı mevsim ve su türleri için ayrı çizgiler içerir. Gezi teknelerinde bu işaret bulunmaz.

Su Hattının Önemi

Su hattı boyu, deplasman teknelerinde gövde hızını belirler.
Su hattı yüksekliği, gövde geçişlerinin konumunu etkiler.
Su hattının üstündeki açıklıklar, su alma riskini belirler.

Sık Sorulan Sorular

Su hattının üstünde yosun oluşması ne anlama gelir?

Tekne, tasarım su hattından daha derine batmış olabilir. Fazla yük veya sintinede biriken su bu duruma neden olur.

Su hattı şeridi nasıl doğru çizilir?

Tekne karaya alındığında lazer terazi veya su terazisiyle yatay hat işaretlenir. Hat maskeleme bandıyla belirlenir ve boyanır.

Su hattı ile fribord arasındaki ilişki nedir?

Fribord, su hattından güverte kenarına kadar olan yüksekliktir. Su hattı yükseldikçe fribord azalır.

İlgili Terimler

Su Hattı Boyu, Karina, Fribord, Draft, Deplasman, Antifouling.

İlgili terimler

Antifouling

Antifouling , deniz yapılarının ve tekne gövdelerinin su altındaki yüzeylerinde deniz canlılarının birikmesini önleme veya azaltma yöntemlerinin genel adıdır. Terim, İngilizce "fouling" (kirlenme, biyolojik birikim) kelimesinden gelir. Antifouling Nedir? Su altındaki her yüzey, kısa sürede ince bir balçık tabakasıyla kaplanır. Bu tabakayı yosunlar, ardından midye ve kabuklu canlılar izler. Bu birikime "biyolojik kirlenme" denir. Antifouling yöntemleri, bu süreci durdurmak veya yavaşlatmak için kullanılır. Biyolojik Kirlenmenin Etkileri Etki Açıklama Sürtünme artışı Gövde direnci yükselir Hız kaybı Aynı güçte daha düşük hız Yakıt tüketimi artışı Aynı hız için daha fazla güç gerekir Su girişlerinin tıkanması Motor soğutması etkilenir Pervane verim kaybı Pervane yüzeyinde birikim İstilacı türlerin taşınması Canlılar yeni bölgelere taşınır Antifouling Yöntemleri Yöntem Çalışma İlkesi Biyositli boya Biyosit salarak yerleşmeyi önler Kayganlık kaplaması (foul release) Silikon yüzey tutunmayı zayıflatır Sert kaplama ve mekanik temizlik Dayanıklı yüzey düzenli fırçalanır Ultrasonik sistem Gövdeye titreşim verir Bakır kaplı folyo Bakır yüzey yerleşmeyi zorlaştırır Kuru depolama Tekne suyun dışında tutulur Pervane ve Şaft Koruması Pervane ve şaft, gövdeden farklı malzemeden yapılır. Bu parçalar için özel antifouling ürünleri kullanılır. Bazı ürünler silikon esaslıdır. Bakır içeren boyalar, metal parçalarla temas ettiğinde galvanik risk oluşturabilir. IMO AFS Sözleşmesi IMO'nun Zararlı Antifouling Sistemlerinin Kontrolü Uluslararası Sözleşmesi, 2001 yılında kabul edildi ve 2008'de yürürlüğe girdi. Sözleşme, organik kalay bileşiklerinin (TBT) kullanımını yasakladı. 2021'de yapılan değişiklikle sibutrin maddesi de kısıtlama kapsamına alındı. Seçim Ölçütleri Teknenin kullanım hızı Suda kalma süresi Su sıcaklığı ve bölgedeki canlı yoğunluğu Gövde malzemesi Yerel düzenlemeler Sık Sorulan Sorular Antifouling boya ile zehirli boya aynı şey midir? Evet. Zehirli boya, antifouling boyanın Türkçedeki yaygın adıdır. Ultrasonik antifouling tüm teknelerde etkili midir? Etkinlik, gövde yapısına ve koşullara göre değişir. Kuru depolanan teknede antifouling gerekir mi? Sürekli suyun dışında tutulan teknelerde genellikle gerekmez. Antifouling ne zaman uygulanır? Genellikle tekne karaya çekildiğinde, sezon öncesinde uygulanır. İlgili Terimler Antifouling Boya, Zehirli Boya, Kekamoz, Yosunlanma, Tekne Boyası, Galvanik Korozyon.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Tüm terimlere dön