Denizcilik sözlüğü

Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme

Tanım

Deniz suyunu tatlı suya çevirme, deniz suyundaki tuzun ve çözünmüş maddelerin ayrılarak kullanılabilir su elde edilmesidir. Bu işleme "tuzdan arındırma" veya "desalinasyon" denir.

Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme Nedir?

Deniz suyu, ortalama olarak litre başına yaklaşık 35 gram çözünmüş tuz içerir. Bu oran, insan tüketimi için çok yüksektir. Tuzdan arındırma, suyu içme, yıkama ve teknik kullanıma uygun hale getirir. Teknelerde, gemilerde ve kıyı tesislerinde farklı yöntemler kullanılır.

Yöntemler

Yöntem	Çalışma İlkesi	Kullanım
Ters ozmoz	Basınçla yarı geçirgen membrandan geçirme	Tekneler, kıyı tesisleri
Damıtma	Suyu buharlaştırıp yoğuşturma	Gemiler, büyük tesisler
Elektrodiyaliz	Elektrik alanında iyonları ayırma	Düşük tuzlu sular
Güneş enerjili damıtıcı	Güneş ısısıyla buharlaştırma	Acil durum kitleri

Teknede Ters Ozmoz

Teknelerde en yaygın yöntem ters ozmozdur. Cihaz, "watermaker" veya "su yapıcı" olarak adlandırılır. Ters ozmoz, damıtmaya göre daha az enerji tüketir. Cihazlar kompakt yapıdadır ve akü veya jeneratörle çalışır.

Gemilerde Damıtma

Büyük gemilerde ana motorun atık ısısı kullanılarak damıtma yapılır. Bu cihazlara "tatlı su jeneratörü" denir. Su, düşük basınçta daha düşük sıcaklıkta kaynar. Bu sayede atık ısı yeterli olur.

Acil Durum Yöntemleri

Yöntem	Açıklama
Manuel ters ozmoz pompası	Elle pompalanan küçük cihaz
Güneş damıtıcısı	Can salı ekipmanında bulunabilir

SOLAS kapsamındaki can salı donanımı, içme suyunu tanımlar. Manuel su yapıcılar, bazı salların donanımında yer alabilir.

Su Kalitesi

Tuzdan arındırılmış su, mineral açısından düşük olabilir. Bazı sistemlerde suya mineral ekleyen filtreler kullanılır. İçme suyu güvenliği için tank hijyeni ve dezenfeksiyon da önemlidir.

Konsantre Atığı

Ters ozmozda tuzlu bir konsantre oluşur. Teknelerde bu konsantre denize geri verilir. Büyük kıyı tesislerinde konsantrenin çevresel etkisi ayrıca değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Deniz suyu kaynatılarak tatlı suya çevrilebilir mi?

Kaynatma tuzu ayırmaz. Buharın toplanıp yoğuşturulması gerekir.

Teknede en verimli yöntem hangisidir?

Teknelerde ters ozmoz yaygın olarak kullanılır.

Tuzdan arındırılmış su doğrudan içilebilir mi?

Su kalitesi, cihaz ve tank hijyenine bağlıdır.

İlgili Terimler

Watermaker, Su Yapıcı, Su Tankı, Su Filtresi, Can Salı, Tekne Elektrik Sistemi.

İlgili terimler

Can Salı

Can salı , gemi veya teknenin terk edilmesi gerektiğinde kişilerin hayatta kalmasını sağlayan şişme veya sert kurtarma aracıdır. Can salı, kişileri sudan ayırır ve kurtarılana kadar barınak sağlar. Can Salı Nedir? Gezi teknelerinde kullanılan can salları şişmedir. Sal, katlanmış hâlde bir konteyner veya valiz içinde saklanır. Suya atıldıktan sonra bağlantı halatı çekilince gaz tüpü salı şişirir. Sal, üstü kapalı bir kubbe, yüzer tüpler ve bir tabandan oluşur. Can Salı Türleri Tür Kullanım SOLAS can salı SOLAS kapsamındaki gemiler ISO 9650-1 Tip I can salı Açık deniz seyri yapan gezi tekneleri ISO 9650-2 Tip II can salı Kıyıya yakın seyir yapan gezi tekneleri Kendinden doğrulan can salı Ters şiştiğinde kendiliğinden düzelir ISO 9650-1, Tip I can salları için iki grup tanımlar. Grup A, düşük su sıcaklıklarında, Grup B ise daha ılıman koşullarda kullanım içindir. Saklama Biçimleri Biçim Özellik Sert konteyner Güverteye beşikte monte edilir Valiz (yumuşak çanta) Dolapta saklanır, taşınabilir Konteynerli sallar hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle monte edilebilir. Tekne batarsa ünite belirli derinlikte salı serbest bırakır. Kapasite Seçimi Can salının kişi kapasitesi, teknede bulunabilecek en fazla kişi sayısına eşit veya daha büyük seçilir. Kapasite fazlası, soğuk suda ısı kaybını artırabilir. Az kişili büyük sal, dalgada daha kolay devrilebilir. Can Salı Donanımı Donanım Görevi Deniz çapası Sürüklenmeyi azaltır ve salı dengeler Kürekler Sınırlı hareket sağlar Pompa Tüplere hava ekler İşaret fişekleri Kurtarıcılara işaret verir İlk yardım seti Temel tıbbi müdahale Su ve gıda Hayatta kalma desteği El feneri Gece işaret ve aydınlatma Bıçak Bağlantı halatını keser Donanımın içeriği salın türüne ve standarda göre değişir. Gemiyi Terk Etme Adımları Can yeleklerini giyin. Tehlike çağrısını yapın ve EPIRB'yi çalıştırın. Salın bağlantı halatını tekneye bağlı tutun. Salı rüzgâraltı tarafa atın. Halatı çekerek salı şişirin. Mümkünse kuru olarak sala geçin. Sık Sorulan Sorular Can salı ne zaman kullanılır? Tekne kurtarılamayacak durumdaysa kullanılır. Yüzen tekne, can salından daha güvenli bir barınak olabilir. Can salı kendiliğinden şişer mi? Bağlantı halatı çekildiğinde gaz tüpü tetiklenir ve sal şişer. Can salı gezi teknesinde zorunlu mudur? Zorunluluk, ulusal mevzuata ve seyir bölgesine bağlıdır. İlgili Terimler Şişme Can Salı, Can Salı Bakımı, Can Salı Sertifikası, EPIRB, SART, Acil Durum Ekipmanı.

Su Filtresi

Su filtresi , teknenin tatlı su sistemindeki suyu tortu, koku ve tat bozucu maddelerden arındıran filtredir. Su filtresi, depolanan suyun kalitesini kullanım noktasında iyileştirir. Su Filtresi Nedir? Teknelerde su, tanklarda uzun süre bekler. Farklı kaynaklardan alınan su, tortu ve koku içerebilir. Tank ve hortumlar da suya tat verebilir. Su filtresi, suyu musluğa ulaşmadan önce süzer. Filtre, pompa girişine veya musluk öncesine takılabilir. Filtre Türleri Tür Tuttuğu Maddeler Pompa ön süzgeci Büyük parçacıklar Sediment filtresi Kum, pas, tortu Aktif karbon filtresi Klor, koku, tat bozucu maddeler Seramik filtre İnce parçacıklar, bazı bakteriler UV sterilizatör Mikroorganizmaları etkisizleştirir Ters ozmoz Çözünmüş maddeler Sistemdeki Konumlar Konum Görevi Dolum hattı Tanka giren suyu süzer Pompa girişi Pompayı korur İçme suyu musluğu Yalnızca içme suyunu süzer Tüm hat çıkışı Tüm muslukları kapsar İçme suyu için çoğu teknede ayrı bir musluk ve filtre kullanılır. Aktif Karbon Filtre Aktif karbon, kloru ve kokuyu yüzeyinde tutar. Klor giderildikten sonra suda bakteri üreme riski artar. Bu nedenle karbon filtre, kullanım noktasına yakın konumlandırılır. Filtre kartuşu, üreticinin belirttiği aralıkta değiştirilir. UV Sterilizatör UV sterilizatör, suyu ultraviyole ışığa maruz bırakır. Işık, mikroorganizmaların çoğalmasını engeller. UV sistemi berrak su ister. Bu nedenle öncesinde sediment filtresi kullanılır. Sistem elektrik tüketir. Montaj Kuralları Filtreyi akış yönü okuna göre takın. Kartuş değişimi için erişim bırakın. Filtre öncesine ve sonrasına vana koymayı değerlendirin. Montajdan sonra hattı yıkayın. Değişim Belirtileri Belirti Anlamı Debi düştü Kartuş tıkanmış Koku ve tat geri geldi Karbon doymuş Kartuş renk değiştirdi Tortu birikmiş Sınırlamalar Su filtresi, her türlü kirleticiyi gidermez. İçme suyunun güvenliği; kaynak suyun kalitesine, tank hijyenine ve filtre türüne bağlıdır. Sık Sorulan Sorular Filtre tank suyunu içilebilir yapar mı? Filtre türüne bağlıdır. Garanti için ürün belgesine bakılır. Kartuş ne sıklıkla değiştirilir? Değişim aralığını üretici belirtir. İlgili Terimler Su Tankı, Tatlı Su Pompası, Tekne Musluğu, Watermaker, Su Hortumu, Hidrofor.

Su Tankı

Su tankı , teknede içme ve kullanma amaçlı tatlı suyu depolayan haznedir. Su tankı, teknenin tatlı su sisteminin kaynağıdır. Su Tankı Nedir? Su tankı genellikle teknenin alçak bölümüne, döşeme altına veya yatak altına yerleştirilir. Tank, güverte dolum ağzından doldurulur. Tatlı su pompası tanktan suyu çekerek musluklara iletir. Tankın üst noktasında hava alması için bir havalandırma bulunur. Tank Malzemeleri Malzeme Özellik Polietilen Hafif, korozyona dayanıklı, kalıpla üretilir Paslanmaz çelik Dayanıklı, kaynak bölgelerinde korozyon riski Fiberglas Gövdeye uyumlu biçimde üretilir Esnek tank (bladder) Boş alanlara yerleşir, katlanabilir İçme suyu tanklarında gıdayla temasa uygun malzeme kullanılır. Tankın Bağlantıları Bağlantı Görevi Dolum hattı Güverte dolum ağzından tanka su getirir Havalandırma hattı Doldurma ve boşaltmada hava giriş-çıkışı Çıkış hattı Suyu pompaya iletir Seviye sensörü Su miktarını gösterir Muayene kapağı Temizlik ve kontrol Kapasite Hesabı Günlük su tüketimi kişi sayısına ve kullanıma göre hesaplanır. Örnek: 4 kişi, kişi başı günde 15 litre kullansın. Günlük tüketim 60 litre olur. 300 litrelik tank yaklaşık 5 gün yeter. Tüketim; duş, bulaşık ve tuvalet kullanımına göre büyük farklılık gösterir. Ağırlık ve Denge Su ağırdır. 1 litre su yaklaşık 1 kilogramdır. 300 litre su 300 kilogram ağırlık ekler. Tanklar, ağırlık merkezi düşük ve teknenin ortasına yakın olacak şekilde yerleştirilir. Birden fazla tank varsa dengeli kullanılmaları teknenin trimini korur. Temizlik ve Su Kalitesi Tankı belirli aralıklarla boşaltın. Muayene kapağından iç yüzeyi temizleyin. İçme suyu sistemleri için uygun dezenfektanla dezenfekte edin. Sistemi bol suyla durulayın. Güvenilir kaynaklardan su alın. Durgun su, tankta yosun ve bakteri oluşmasına yol açabilir. Sık Sorulan Sorular Tank suyu içilebilir mi? Su kaynağı, tank temizliği ve filtreleme durumuna bağlıdır. Birçok denizci içme suyunu ayrıca filtreler veya şişe suyu kullanır. Esnek tank ne zaman tercih edilir? Sert tankın sığmadığı veya ek kapasite gerektiğinde tercih edilir. Tank seviyesi nasıl izlenir? Seviye sensörü ve gösterge kullanılır. Bazı sistemler NMEA 2000 ile ekrana bağlanır. İlgili Terimler Tatlı Su Pompası, Tank Seviye Göstergesi, Güverte Dolum Ağzı, Havalandırma Filtresi, Su Filtresi, Su Yapıcı.

Su Yapıcı

Su yapıcı , deniz suyunu tatlı suya çeviren tekne cihazıdır. Su yapıcı, İngilizce "watermaker" teriminin Türkçe karşılığıdır. Su Yapıcı Nedir? Su yapıcı, deniz suyundaki tuzu ve çözünmüş maddeleri ayırır. Teknelerde kullanılan su yapıcılar ters ozmoz yöntemiyle çalışır. Yüksek basınçlı bir pompa, deniz suyunu yarı geçirgen bir membrandan geçirir. Membran, su moleküllerini geçirir ve tuzu tutar. Elde edilen tatlı su, tanka gönderilir. Bileşenler Bileşen Görevi Deniz suyu vanası ve süzgeci Ham suyu alır Besleme pompası Suyu ön filtrelere gönderir Ön filtreler Tortu ve partikülleri tutar Yüksek basınç pompası Suyu membrana basar Membran Tuzu ayırır Ürün suyu çıkışı Tatlı suyu tanka gönderir Konsantre çıkışı Tuzlu suyu denize atar Kontrol paneli Basınç ve kaliteyi izler Güç Kaynakları Tür Enerji Kaynağı DC su yapıcı 12 V veya 24 V akü sistemi AC su yapıcı Jeneratör veya invertör Motor tahrikli su yapıcı Ana motordan kayış ile DC modeller düşük kapasitelidir ve yelkenlilerde yaygındır. AC modeller yüksek kapasitelidir ve büyük yatlarda kullanılır. Kapasite Seçimi Kapasite, saatte üretilen litre ile ifade edilir. Seçimde şu ölçütler dikkate alınır: Teknedeki kişi sayısı Günlük su tüketimi Kullanılabilir enerji miktarı Cihazın günlük çalışma süresi Kullanım Kuralları Su yapıcıyı yalnızca temiz deniz suyunda çalıştırın. Liman ve marina içinde çalıştırmayın. Yağ veya yakıt kirliliği olan suda kullanmayın. İlk üretilen suyu tuzluluk ölçümü tamamlanana kadar tanka göndermeyin. Yağ ve yakıt, membrana kalıcı zarar verebilir. Bakım İşlem Açıklama Tatlı su yıkaması Kullanım sonrası membrandaki tuzlu suyu atar Ön filtre değişimi Filtreler tıkandıkça yapılır Koruma (pickling) Uzun süre kullanılmayacaksa koruyucu kimyasal uygulanır Membran değişimi Verim düştüğünde yapılır Sık Sorulan Sorular Su yapıcı ile watermaker aynı cihaz mıdır? Evet. İki terim aynı cihazı ifade eder. Su yapıcı ne kadar enerji tüketir? Tüketim modele bağlıdır. Teknik değerler üretici belgesinde verilir. İlgili Terimler Watermaker, Deniz Suyunu Tatlı Suya Çevirme, Su Tankı, Deniz Suyu Filtresi, Su Filtresi, Tekne Elektrik Sistemi.

Tüm terimlere dön