Denizcilik sözlüğü

Konvertör

Tanım

Konvertör, elektrik enerjisini bir gerilim veya akım biçiminden başka bir biçime çeviren cihazdır. Teknelerde konvertör denince çoğunlukla bir doğru akım gerilimini başka bir doğru akım gerilimine çeviren dönüştürücü kastedilir.

Konvertör Nedir?

24 V elektrik sistemli teknelerde bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. Telsizler, buzdolapları ve elektronik cihazlar bu gruba girebilir. Konvertör, 24 V'u 12 V'a düşürerek bu cihazları besler. Konvertör, sabit bir çıkış gerilimi sağlar.

Konvertör Türleri

Tür	Dönüşüm	Kullanım
DC-DC düşürücü	24 V → 12 V	24 V teknelerde 12 V cihazlar
DC-DC yükseltici	12 V → 24 V	12 V teknelerde 24 V cihazlar
Yalıtımlı DC-DC	Giriş ve çıkış elektriksel olarak ayrık	Hassas elektronik cihazlar
AC-DC konvertör	230 V AC → 12 V DC	Güç kaynakları

Konvertör ve DC-DC Şarj Cihazı Farkı

Özellik	Konvertör	DC-DC Şarj Cihazı
Amaç	Tüketiciyi sabit gerilimle beslemek	Aküyü şarj etmek
Çıkış	Sabit gerilim	Kademeli şarj profili
Akü bağlantısı	Gerekmez	Çıkışta akü bulunur

Yalıtımlı Konvertörün Önemi

Yalıtımsız konvertörlerde giriş ve çıkış negatif hattı ortaktır. Yalıtımlı konvertörlerde iki taraf elektriksel olarak ayrıdır. Yalıtım, toprak döngülerini ve elektronik parazitleri azaltır. Ayrıca galvanik korozyon riskini sınırlar.

Seçim Ölçütleri

Beslenecek cihazların toplam akımını hesaplayın.
Konvertörün sürekli çıkış akımını bu değerin üzerinde seçin.
Giriş gerilim aralığının akü gerilim değişimlerini karşıladığını doğrulayın.
Yalıtımlı veya yalıtımsız modele karar verin.
Montaj yerine uygun koruma sınıfını seçin.

Gerilim Düşürücü Direnç Kullanılmaz

Gerilimi bir dirençle düşürmek verimsizdir. Direnç, enerjinin büyük bölümünü ısıya çevirir. Ayrıca yük değiştikçe çıkış gerilimi değişir. Bu nedenle elektronik konvertör kullanılır.

Kurulum

Konvertörü havalandırmalı bir yere monte edin.
Giriş ve çıkış hatlarına sigorta takın.
Kablo kesitini akıma göre seçin.
Isı dağıtımı için çevresinde boşluk bırakın.

Sık Sorulan Sorular

24 V akü bankasının bir aküsünden 12 V almak doğru mudur?

Bu yöntem bankadaki aküleri dengesiz deşarj eder. Konvertör kullanmak daha uygundur.

Konvertör ısınır mı?

Dönüşüm kayıpları ısı üretir. Yüksek akımda soğutma önemlidir.

İnverter de bir konvertör müdür?

Genel anlamda evet. İnverter, DC'yi AC'ye çeviren özel bir konvertör türüdür.

İlgili Terimler

DC-DC Şarj Cihazı, 24 Volt Tekne Sistemi, 12 Volt Tekne Sistemi, İnverter, Redresör, Doğru Akım.

İlgili terimler

12 Volt Tekne Sistemi

12 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir. 12 Volt Tekne Sistemi Nedir? 12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır. Akü Gerilim Değerleri Durum Kurşun Asit Akü (yaklaşık) LiFePO4 Akü (yaklaşık) Nominal gerilim 12 V 12,8 V Dinlenmede tam dolu 12,7 V 13,3–13,4 V Şarj sırasında 13,8–14,7 V 14,2–14,6 V Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sistemin Temel Bileşenleri 12 V aküler veya akü bankası 12 V alternatör Ana şalter ve ana sigorta DC dağıtım panosu Kablolar, baralar ve terminaller 12 V tüketiciler Kablo ve Gerilim Düşümü 12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir. ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar. 12 V Sistemin Avantajları Avantaj Açıklama Ekipman çeşitliliği Cihazların çoğu 12 V üretilir Akü bulunabilirliği 12 V aküler her yerde bulunur Basit kurulum Tek akü ile sistem kurulabilir Araç ekipmanıyla uyum Araç aksesuarları kullanılabilir 12 V Sistemin Sınırlamaları Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur. Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar. Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır. Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir. Tüketim Örneği Cihaz Yaklaşık Akım LED seyir fenerleri 1–2 A VHF telsiz (alma) 0,5 A Buzdolabı (çalışırken) 3–5 A Tatlı su pompası 5–8 A Değerler model ve kullanıma göre değişir. Sık Sorulan Sorular 12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi? Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir. Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur? Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir. 12 V priz neden önemlidir? Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir. İlgili Terimler 24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

24 Volt Tekne Sistemi

24 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 24 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Büyük motoryatlarda, iş teknelerinde ve yüksek güç tüketen teknelerde kullanılır. 24 Volt Tekne Sistemi Nedir? 24 V sistemde enerji, 24 V nominal gerilimli akü bankasından sağlanır. Kurşun asit akülerde bu gerilim, iki adet 12 V akünün seri bağlanmasıyla elde edilir. LiFePO4 sistemlerde 25,6 V nominal gerilimli aküler kullanılır. Irgat, baş pervanesi ve inverter gibi yüksek güçlü tüketiciler bu gerilimle daha verimli çalışır. Akım Avantajı Güç, gerilim ile akımın çarpımına eşittir. Aynı güçte gerilim iki katına çıkınca akım yarıya iner. Cihaz Gücü 12 V Akım 24 V Akım 600 W 50 A 25 A 1.200 W 100 A 50 A 3.000 W 250 A 125 A Düşük akım, daha ince kablo kullanımına ve daha az gerilim düşümüne imkân verir. Akü Bağlantısı Düzen Sonuç 2 × 12 V seri 24 V 4 × 12 V seri-paralel 24 V, iki kat kapasite 8 × 3,2 V LiFePO4 hücre seri 25,6 V Seri bağlı akülerde her akünün eşit şarj olması gerekir. Akü dengeleyici cihazlar bu eşitliği korur. 12 V Cihazların Beslenmesi Bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. 24 V sistemde bu cihazlar iki yöntemle beslenir: DC-DC konvertör: 24 V'u sabit 12 V'a çevirir. Önerilen yöntemdir. Tek akü bağlantısı: Seri bankadaki bir aküden 12 V almak. Akülerde dengesizlik yarattığı için önerilmez. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Düşük akım 12 V cihazlar için konvertör gerekir İnce kablo Akü sayısı veya özel akü gerekir Az gerilim düşümü Bazı aksesuarların 24 V modeli sınırlıdır Yüksek güçlü cihazlara uygunluk Alternatör 24 V olmalıdır Kurulum Notları Alternatörün 24 V çıkışlı olduğunu doğrulayın. Şarj cihazlarını 24 V moduna ayarlayın. Sigorta ve devre kesicileri 24 V'a uygun seçin. Konvertör kapasitesini 12 V tüketicilere göre belirleyin. Sık Sorulan Sorular 24 V sistem daha mı güvenlidir? Elektrik çarpması riski açısından iki sistem de düşük gerilimlidir. 24 V'ta düşük akım, kablolarda ısınmayı azaltır. 24 V sistemde 12 V ampul kullanılabilir mi? Doğrudan kullanılamaz. 24 V ampul veya konvertör gerekir. Hangi teknelerde 24 V tercih edilir? Uzun kablo hatları ve yüksek güçlü cihazları olan büyük teknelerde tercih edilir. İlgili Terimler 12 Volt Tekne Sistemi, Konvertör, Akü Bankası, Doğru Akım, Kablo Kesiti, Tekne Elektrik Sistemi.

DC-DC Şarj Cihazı

DC-DC şarj cihazı , bir doğru akım kaynağından aldığı enerjiyi başka bir aküye uygun şarj profiliyle aktaran cihazdır. Teknelerde genellikle alternatör ile servis aküsü arasında kullanılır. DC-DC Şarj Cihazı Nedir? DC-DC şarj cihazının girişi marş aküsüne veya alternatöre bağlanır. Çıkışı servis aküsüne bağlanır. Cihaz, giriş gerilimini servis aküsünün ihtiyacına göre düzenler. Şarj akımını sınırlar ve kademeli şarj uygular. Böylece iki farklı akü türü aynı alternatörle doğru şekilde şarj edilir. Kullanım Nedenleri Neden Açıklama Farklı akü kimyaları Marş aküsü kurşun asit, servis aküsü lityum olabilir Alternatör koruması Lityum akünün yüksek şarj kabulü alternatörü aşırı yükleyebilir Uzun kablo mesafesi Gerilim düşümünü telafi eder Farklı gerilimler 12 V sistemden 24 V aküyü şarj edebilir Kontrollü şarj Kademeli şarj profili uygular Lityum Akülerde Önemi Lityum aküler düşük iç dirence sahiptir. Boş bir lityum akü, alternatörden çok yüksek akım çekebilir. Alternatör bu akımda uzun süre çalışırsa aşırı ısınır. DC-DC şarj cihazı, akımı belirlenen değerle sınırlar. Bu sınır alternatörü korur. Çalışma Aşamaları Cihaz, giriş tarafında motorun çalıştığını gerilimden algılar. Şarj işlemini başlatır. Servis aküsünü seçilen profile göre şarj eder. Motor durunca girişten akım çekmeyi keser. Bazı modeller, motor çalışma sinyalini ayrı bir kablodan alır. Seçim Ölçütleri Çıkış akımı: Servis aküsü kapasitesine ve alternatör kapasitesine göre seçilir. Giriş ve çıkış gerilimi: 12-12, 12-24 veya 24-12 seçenekleri bulunur. Akü profilleri: Kullanılan akü kimyasını desteklemelidir. Güneş girişi: Bazı modeller güneş paneli girişi içerir. Isıl yönetim: Yüksek akımlı modellerde soğutma önemlidir. Kurulum Cihazı servis aküsüne yakın monte edin. Giriş ve çıkış kablolarına uygun sigorta takın. Kablo kesitini giriş akımına göre seçin. Akü profilini ayarlayın. Sıcaklık sensörünü varsa aküye yerleştirin. Sık Sorulan Sorular Birden fazla DC-DC şarj cihazı paralel kullanılabilir mi? Bazı modeller paralel çalışmayı destekler. Üreticinin önerisi dikkate alınır. DC-DC şarj cihazı marş aküsünü boşaltır mı? Motor durduğunda cihaz şarjı keser. Doğru kurulumda marş aküsü korunur. Akü ayırıcı yerine DC-DC şarj cihazı neden seçilir? DC-DC şarj cihazı, servis aküsüne uygun şarj profili uygular ve akımı sınırlar. İlgili Terimler Akü Ayırıcı, Akü İzolatörü, LiFePO4 Akü, Alternatör, Servis Aküsü, Akü Şarj Cihazı.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Tüm terimlere dön