Denizcilik sözlüğü

12 Volt Tekne Sistemi

Tanım

12 volt tekne sistemi, nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir.

12 Volt Tekne Sistemi Nedir?

12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır.

Akü Gerilim Değerleri

Durum	Kurşun Asit Akü (yaklaşık)	LiFePO4 Akü (yaklaşık)
Nominal gerilim	12 V	12,8 V
Dinlenmede tam dolu	12,7 V	13,3–13,4 V
Şarj sırasında	13,8–14,7 V	14,2–14,6 V

Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır.

Sistemin Temel Bileşenleri

12 V aküler veya akü bankası
12 V alternatör
Ana şalter ve ana sigorta
DC dağıtım panosu
Kablolar, baralar ve terminaller
12 V tüketiciler

Kablo ve Gerilim Düşümü

12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir.

ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar.

12 V Sistemin Avantajları

Avantaj	Açıklama
Ekipman çeşitliliği	Cihazların çoğu 12 V üretilir
Akü bulunabilirliği	12 V aküler her yerde bulunur
Basit kurulum	Tek akü ile sistem kurulabilir
Araç ekipmanıyla uyum	Araç aksesuarları kullanılabilir

12 V Sistemin Sınırlamaları

Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur.
Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar.
Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır.

Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir.

Tüketim Örneği

Cihaz	Yaklaşık Akım
LED seyir fenerleri	1–2 A
VHF telsiz (alma)	0,5 A
Buzdolabı (çalışırken)	3–5 A
Tatlı su pompası	5–8 A

Değerler model ve kullanıma göre değişir.

Sık Sorulan Sorular

12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi?

Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir.

Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur?

Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir.

12 V priz neden önemlidir?

Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir.

İlgili Terimler

24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

İlgili terimler

24 Volt Tekne Sistemi

24 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 24 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Büyük motoryatlarda, iş teknelerinde ve yüksek güç tüketen teknelerde kullanılır. 24 Volt Tekne Sistemi Nedir? 24 V sistemde enerji, 24 V nominal gerilimli akü bankasından sağlanır. Kurşun asit akülerde bu gerilim, iki adet 12 V akünün seri bağlanmasıyla elde edilir. LiFePO4 sistemlerde 25,6 V nominal gerilimli aküler kullanılır. Irgat, baş pervanesi ve inverter gibi yüksek güçlü tüketiciler bu gerilimle daha verimli çalışır. Akım Avantajı Güç, gerilim ile akımın çarpımına eşittir. Aynı güçte gerilim iki katına çıkınca akım yarıya iner. Cihaz Gücü 12 V Akım 24 V Akım 600 W 50 A 25 A 1.200 W 100 A 50 A 3.000 W 250 A 125 A Düşük akım, daha ince kablo kullanımına ve daha az gerilim düşümüne imkân verir. Akü Bağlantısı Düzen Sonuç 2 × 12 V seri 24 V 4 × 12 V seri-paralel 24 V, iki kat kapasite 8 × 3,2 V LiFePO4 hücre seri 25,6 V Seri bağlı akülerde her akünün eşit şarj olması gerekir. Akü dengeleyici cihazlar bu eşitliği korur. 12 V Cihazların Beslenmesi Bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. 24 V sistemde bu cihazlar iki yöntemle beslenir: DC-DC konvertör: 24 V'u sabit 12 V'a çevirir. Önerilen yöntemdir. Tek akü bağlantısı: Seri bankadaki bir aküden 12 V almak. Akülerde dengesizlik yarattığı için önerilmez. Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Düşük akım 12 V cihazlar için konvertör gerekir İnce kablo Akü sayısı veya özel akü gerekir Az gerilim düşümü Bazı aksesuarların 24 V modeli sınırlıdır Yüksek güçlü cihazlara uygunluk Alternatör 24 V olmalıdır Kurulum Notları Alternatörün 24 V çıkışlı olduğunu doğrulayın. Şarj cihazlarını 24 V moduna ayarlayın. Sigorta ve devre kesicileri 24 V'a uygun seçin. Konvertör kapasitesini 12 V tüketicilere göre belirleyin. Sık Sorulan Sorular 24 V sistem daha mı güvenlidir? Elektrik çarpması riski açısından iki sistem de düşük gerilimlidir. 24 V'ta düşük akım, kablolarda ısınmayı azaltır. 24 V sistemde 12 V ampul kullanılabilir mi? Doğrudan kullanılamaz. 24 V ampul veya konvertör gerekir. Hangi teknelerde 24 V tercih edilir? Uzun kablo hatları ve yüksek güçlü cihazları olan büyük teknelerde tercih edilir. İlgili Terimler 12 Volt Tekne Sistemi, Konvertör, Akü Bankası, Doğru Akım, Kablo Kesiti, Tekne Elektrik Sistemi.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Kablo Kesiti

Kablo kesiti , bir elektrik kablosundaki iletkenin kesit alanıdır. Kesit, Avrupa'da milimetre kare (mm²), ABD'de AWG (American Wire Gauge) sistemiyle ifade edilir. Kablo Kesiti Nedir? Kesit büyüdükçe kablo daha fazla akım taşır. Büyük kesitli kablonun direnci düşüktür. Düşük direnç, gerilim düşümünü ve ısınmayı azaltır. Teknelerde düşük gerilimli DC sistemler yüksek akım çektiği için kesit seçimi önemlidir. Kesit Seçiminde İki Ölçüt Ölçüt Açıklama Akım taşıma kapasitesi Kablonun aşırı ısınmadan taşıyabileceği akım Gerilim düşümü Kablo boyunca kaybolan gerilim Kesit, iki ölçütten daha büyük sonucu verenine göre seçilir. Uzun hatlarda belirleyici ölçüt genellikle gerilim düşümüdür. Gerilim Düşümü Hesabı Formül: Kesit (mm²) ≈ (0,0175 × 2 × L × I) ÷ ΔU 0,0175: Bakırın yaklaşık özdirenci (Ω·mm²/m) L: Kaynaktan cihaza kablo uzunluğu (m) 2: Gidiş ve dönüş iletkenleri I: Akım (A) ΔU: İzin verilen gerilim düşümü (V) Örnek: 12 V sistemde 8 metre uzaklıktaki 10 A'lık pompa için %3 düşüm hedeflensin. ΔU = 12 × 0,03 = 0,36 V Kesit ≈ (0,0175 × 2 × 8 × 10) ÷ 0,36 ≈ 7,8 mm² Seçilecek standart kesit: 10 mm² mm² ve AWG Karşılıkları AWG Yaklaşık mm² 16 1,3 14 2,1 12 3,3 10 5,3 8 8,4 6 13,3 4 21,2 2 33,6 1/0 53,5 AWG sisteminde sayı küçüldükçe kesit büyür. Gerilim Düşümü Sınırları ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri, pompalar ve elektronik gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Kritik olmayan devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Akım Kapasitesini Etkileyen Etkenler Yalıtımın sıcaklık değeri Ortam sıcaklığı Motor bölmesinde döşeme Aynı demette bulunan kablo sayısı Motor bölmesinde ve kalabalık demetlerde kablonun akım kapasitesi düşürülerek hesaplanır. Sık Sorulan Sorular Gereğinden kalın kablo kullanmak zararlı mıdır? Elektriksel olarak zararlı değildir. Ancak maliyet ve ağırlık artar. Kablo uzunluğu neden iki kat alınır? Akım pozitif kablodan gider, negatif kablodan döner. İki iletkenin toplam uzunluğu hesaba girer. Sigorta değeri kesitle ilişkili midir? Evet. Sigorta, kablonun taşıyabileceği akımı aşmayacak değerde seçilir. İlgili Terimler Marin Elektrik Kablosu, Doğru Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre.

Konvertör

Konvertör , elektrik enerjisini bir gerilim veya akım biçiminden başka bir biçime çeviren cihazdır. Teknelerde konvertör denince çoğunlukla bir doğru akım gerilimini başka bir doğru akım gerilimine çeviren dönüştürücü kastedilir. Konvertör Nedir? 24 V elektrik sistemli teknelerde bazı cihazlar yalnızca 12 V ile çalışır. Telsizler, buzdolapları ve elektronik cihazlar bu gruba girebilir. Konvertör, 24 V'u 12 V'a düşürerek bu cihazları besler. Konvertör, sabit bir çıkış gerilimi sağlar. Konvertör Türleri Tür Dönüşüm Kullanım DC-DC düşürücü 24 V → 12 V 24 V teknelerde 12 V cihazlar DC-DC yükseltici 12 V → 24 V 12 V teknelerde 24 V cihazlar Yalıtımlı DC-DC Giriş ve çıkış elektriksel olarak ayrık Hassas elektronik cihazlar AC-DC konvertör 230 V AC → 12 V DC Güç kaynakları Konvertör ve DC-DC Şarj Cihazı Farkı Özellik Konvertör DC-DC Şarj Cihazı Amaç Tüketiciyi sabit gerilimle beslemek Aküyü şarj etmek Çıkış Sabit gerilim Kademeli şarj profili Akü bağlantısı Gerekmez Çıkışta akü bulunur Yalıtımlı Konvertörün Önemi Yalıtımsız konvertörlerde giriş ve çıkış negatif hattı ortaktır. Yalıtımlı konvertörlerde iki taraf elektriksel olarak ayrıdır. Yalıtım, toprak döngülerini ve elektronik parazitleri azaltır. Ayrıca galvanik korozyon riskini sınırlar. Seçim Ölçütleri Beslenecek cihazların toplam akımını hesaplayın. Konvertörün sürekli çıkış akımını bu değerin üzerinde seçin. Giriş gerilim aralığının akü gerilim değişimlerini karşıladığını doğrulayın. Yalıtımlı veya yalıtımsız modele karar verin. Montaj yerine uygun koruma sınıfını seçin. Gerilim Düşürücü Direnç Kullanılmaz Gerilimi bir dirençle düşürmek verimsizdir. Direnç, enerjinin büyük bölümünü ısıya çevirir. Ayrıca yük değiştikçe çıkış gerilimi değişir. Bu nedenle elektronik konvertör kullanılır. Kurulum Konvertörü havalandırmalı bir yere monte edin. Giriş ve çıkış hatlarına sigorta takın. Kablo kesitini akıma göre seçin. Isı dağıtımı için çevresinde boşluk bırakın. Sık Sorulan Sorular 24 V akü bankasının bir aküsünden 12 V almak doğru mudur? Bu yöntem bankadaki aküleri dengesiz deşarj eder. Konvertör kullanmak daha uygundur. Konvertör ısınır mı? Dönüşüm kayıpları ısı üretir. Yüksek akımda soğutma önemlidir. İnverter de bir konvertör müdür? Genel anlamda evet. İnverter, DC'yi AC'ye çeviren özel bir konvertör türüdür. İlgili Terimler DC-DC Şarj Cihazı, 24 Volt Tekne Sistemi, 12 Volt Tekne Sistemi, İnverter, Redresör, Doğru Akım.

Tüm terimlere dön