Denizcilik sözlüğü

Katamaran

Tanım

Katamaran, birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır.

Katamaran Nedir?

Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır.

Katamaranın Bölümleri

Bölüm	Açıklama
Gövde	İki adet; kamara ve tuvalet içerir
Köprü güverte	İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır
Salon	Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır
Trampolin	Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir

Katamaran Türleri

Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler.
Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur.
Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir.
Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir.

Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma

Özellik	Katamaran	Tek Gövdeli Tekne
Yana yatma	Düşüktür	Yelkenlide belirgindir
Yaşam alanı	Geniş tek katlı plan	Gövde içinde dar plan
Draft	Genellikle sığdır	Salma nedeniyle derindir
Ters dönme sonrası	Kendiliğinden doğrulmaz	Salmalı tekne doğrulabilir
Marina yeri	Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar	Dar alana sığar

Manevra Özelliği

Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır.

Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler.

Köprü Güverte Çarpması

Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler.

Kullanım Alanları

Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır.
Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir.
Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur.
Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı.

Ağırlık Hassasiyeti

Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir.

İlgili Standartlar

ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir.

İlgili Terimler

Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.

İlgili terimler

Draft

Draft , su hattından teknenin en alt noktasına kadar olan dikey mesafedir. Türkçede drafta "su çekimi" de denir. Draft Nedir? Draft, teknenin suya ne kadar gömüldüğünü gösterir. En alt nokta genellikle salma, omurga, pervane veya dümendir. Draft değeri, teknenin girebileceği en sığ suyu belirler. İngilizcede bu değere "draft" veya "draught" denir. ISO 8666 standardı, teknenin azami drafını ölçme yöntemini tanımlar. Draft Türleri Tür Tanım Azami draft Teknenin en derin noktasındaki su çekimi Gövde draftı Salma ve pervane hariç gövdenin su çekimi Boş draft Tekne yüksüz iken ölçülen değer Yüklü draft Tekne tam yüklü iken ölçülen değer Salma yukarıda draft Kaldırılabilir salmalı teknelerde salma toplanmış iken değer Draftı Etkileyen Etkenler Yük: Yakıt, su ve kişi sayısı arttıkça draft artar. Suyun yoğunluğu: Tatlı suyun yoğunluğu yaklaşık 1.000 kg/m³'tür. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Tekne tatlı suda daha derine batar. Hız: Bazı teknelerde hız arttıkça kıç batar. Bu etkiye çökme (squat) denir. Trim: Ağırlığın baş veya kıçta toplanması draftı değiştirir. Salma Türüne Göre Draft Salma Türü Draft Özelliği Derin salma Yüksek draft Kanatlı salma Orta draft Çift salma Düşük draft Kaldırılabilir salma Ayarlanabilir draft Draftın Seyirdeki Önemi Kaptan, rota planlarken deniz haritasındaki derinlikleri draft ile karşılaştırır. Su derinliği ile draft arasındaki farka omurga altı açıklık denir. Bu açıklık, dalga ve gelgit etkisini karşılayacak kadar olmalıdır. Draft ve Demirleme Demir yeri seçilirken draft dikkate alınır. Tekne, salınım alanında hiçbir noktada dibe değmemelidir. Rüzgâr değiştiğinde tekne çapa etrafında döner. Bu nedenle sığlıklarla arada güvenli mesafe bırakılır. Sık Sorulan Sorular Draft bilgisi nerede yazar? Draft değeri, teknenin kullanım kılavuzunda ve teknik belgesinde yer alır. Bazı teknelerde dümen başında bilgi etiketi bulunur. Derinlik ölçer draftı gösterir mi? Derinlik ölçer, transdüserin altındaki su derinliğini ölçer. Cihaza draft değeri girildiğinde salmanın altındaki derinliği gösterebilir. Sığ draftın avantajı nedir? Sığ draftlı tekne koylara ve sığ kıyılara daha fazla yaklaşabilir. Kanallarda ve nehirlerde daha geniş seyir alanı bulur. İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Omurgası, Derinlik Ölçer, Demirleme Derinliği, Trim, Deplasman.

Gulet

Gulet , Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında üretilen geleneksel ahşap teknedir. Gulet, yelken donanımına sahiptir. Seyrini çoğunlukla dizel motorla yapar. Gulet Nedir? Gulet, geniş güverteli ve kamaralı bir gezi teknesidir. Bodrum, Bozburun, Marmaris ve Fethiye guletlerin üretildiği ve kullanıldığı başlıca yerlerdir. Gulet yapımı, usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir zanaattır. Guletin kökeni, bölgedeki ahşap yük ve sünger avcılığı teknelerine dayanır. Bu tekneler 20. yüzyılın ikinci yarısında gezi teknesine dönüştürüldü. Mavi Yolculuk ile İlişkisi "Mavi Yolculuk", Ege ve Akdeniz kıyılarında tekneyle yapılan çok günlü gezidir. Terim, Azra Erhat'ın 1962 yılında yayımlanan "Mavi Yolculuk" adlı kitabıyla yaygınlaştı. Guletler bu gezilerde kullanılan başlıca teknelerdir. Kıç Tipine Göre Guletler Tür Kıç Şekli Tirhandil Baş ve kıç sivri biter Aynalı kıç gulet Kıçta düz veya yuvarlak bir ayna bulunur Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha geniş alan sağlar. Gulet Yapımında Kullanılan Ağaçlar Ağaç Kullanıldığı Bölüm Kızılçam Eğriler ve kaplama İroko Omurga ve kaplama Maun İç dekorasyon Tik (teak) Güverte kaplaması Dut Eğriler Guletin Bölümleri Kıç güverte: Yemek masası ve oturma alanı bulunur. Baş güverte: Güneşlenme minderleri yer alır. Kamaralar: Ana güverte altında bulunur. Her kamarada genellikle tuvalet ve duş vardır. Kaptan köşkü: Dümen ve seyir cihazları burada yer alır. Mürettebat kamarası: Genellikle baş tarafta bulunur. Arma Yapısı Guletlerin çoğu iki direklidir. Bu yapı ketch armaya benzer. Yelken, bazı guletlerde yalnızca yardımcı itiş veya görsel amaçla kullanılır. Bakım Gereksinimleri Ahşap gövde, her sezon öncesi kalafat ve boya kontrolünden geçer. Tik güverte, düzenli temizlik ve derz bakımı ister. Su hattı altı, antifouling boya ile kaplanır. Ahşapta çürüme ve kurt hasarı kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Gulet ile yelkenli yat arasındaki fark nedir? Gulet ahşap gövdelidir ve geniş güverteye sahiptir. Seyrini çoğunlukla motorla yapar. Modern yelkenli yat genellikle fiber gövdelidir ve yelkenle seyreder. Gulet kiralamada mürettebat bulunur mu? Ticari guletler genellikle kaptan, aşçı ve tayfa ile kiralanır. Bu kiralama türüne mürettebatlı kiralama denir. Ahşap gövde neden düzenli bakım ister? Ahşap, su ve güneşle genleşir ve büzülür. Bu hareket kalafat derzlerini açar. Açılan derzlerden gövdeye su sızar. İlgili Terimler Yat, Yelkenli Tekne, Tik Güverte, Kamaralı Tekne, Kaptan Köşkü, Tekne Kışlama.

Motoryat

Motoryat , ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz. Motoryat Nedir? Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir. Gövde Tipine Göre Motoryatlar Gövde Tipi Çalışma Şekli Hız Karakteri Deplasman gövde Suyu yararak ilerler Gövde hızıyla sınırlıdır Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Orta hız Kızaklayan gövde Belirli hızda suyun üstüne çıkar Yüksek hız Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir. Motoryat Türleri Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur. Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır. Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter. Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar. Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir. Tahrik Sistemleri Sistem Açıklama Şaftlı tahrik Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür Kuyruklu tahrik (Z-drive) Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar Pod tahrik Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır Dıştan takma motor Motor kıç aynalığa bağlanır Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir. Yakıt Türü Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir. Seyir Menzili Hesabı Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır: Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir. Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir. Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır. Motoryatlarla İlgili Standartlar ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir. 2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.

Tekne Eni

Tekne eni , teknenin en geniş noktasındaki sancak ve iskele bordaları arasındaki yatay mesafedir. İngilizcede bu ölçüye "beam" denir. Tekne Eni Nedir? Tekne eni, gövdenin genişliğini ifade eder. En geniş nokta genellikle teknenin ortasına yakındır. Tekne eni; stabiliteyi, iç hacmi ve marina yerini doğrudan etkiler. En Ölçüm Türleri Ölçü Kısaltma Tanım Azami en BOA Tüm çıkıntılar dahil en geniş nokta Gövde eni BH Gövdenin en geniş noktası Su hattı eni BWL Su hattı üzerindeki en geniş nokta BOA, İngilizce "Beam Overall" ifadesinin kısaltmasıdır. ISO 8666 standardı bu ölçülerin yöntemini tanımlar. Tekne Eninin Etkileri Özellik Geniş En Dar En Başlangıç stabilitesi Yüksektir Düşüktür İç hacim Fazladır Azdır Su direnci Artar Azalır Marina yeri Daha geniş yer gerekir Dar yere sığar Dalgada hareket Sert ve hızlı salınım Yumuşak salınım Boy/En Oranı Boy/en oranı, tekne boyunun enine bölünmesiyle bulunur. Örnek: 12 metre boy ve 4 metre en, 3,0 oran verir. Yüksek oran dar ve uzun gövdeyi gösterir. Düşük oran geniş ve kısa gövdeyi gösterir. Katamaranlarda toplam en, iki gövdenin dış kenarları arasında ölçülür. Karayolunda Taşıma Tekne römorkla taşınırken en değeri belirleyicidir. Türkiye'de Karayolları Trafik Yönetmeliği, araçların azami genişliğini 2,55 metre olarak belirler. Bu sınırı aşan tekneler özel izinle taşınır. Taşıma sırasında güvenlik aracı gerekebilir. Marina ve Bağlama Marinalar, bağlama yerlerini boy ve en değerine göre ayırır. Geniş teknelerin iki komşu tekne arasına sığması gerekir. Usturmaçalar da bu genişliğe eklenir. Sık Sorulan Sorular Tekne eni stabiliteyi nasıl etkiler? Geniş gövde, tekne yattığında daha fazla kaldırma kuvvetini yana kaydırır. Bu durum teknenin dik konuma dönme eğilimini artırır. Bu etkiye form stabilitesi denir. Azami en neden gövde eninden fazla olabilir? Usturmaça profili, küpeşte ve yan platformlar gövdeden dışarı taşabilir. Bu çıkıntılar azami ene dahil edilir. Katamaran eni marina ücretini etkiler mi? Katamaranlar aynı boydaki tek gövdeli teknelerden daha geniştir. Bazı marinalar geniş tekneler için ek ücret uygular. İlgili Terimler Tekne Boyu, Su Hattı Boyu, Katamaran, Deplasman, Tekne Ağırlığı, Fribord.

Tüm terimlere dön