Denizcilik sözlüğü

Katlanır Çapa

Tanım

Katlanır çapa, kullanılmadığında tırnakları veya parçaları gövde boyunca toplanan çapadır. Katlanır yapı, çapanın küçük hacimde depolanmasını sağlar.

Katlanır Çapa Nedir?

Katlanır çapa, depolama alanı sınırlı tekneler için tasarlanır. Çapa, kullanım anında açılır ve bir kilit mekanizmasıyla sabitlenir. İşlem bitince yeniden katlanır. Bu çapalar genellikle hafiftir ve elle kullanılır.

Katlanır Çapa Türleri

Tür	Katlanma Şekli	Yaygın Kullanım
Şemsiye çapa	Dört tırnak gövdeye doğru kapanır	Kayak, kano, şişme bot
Sökülebilir tırnaklı çapa	Tırnaklar gövdeden ayrılır	Yedek çapa
Çipolu katlanır çapa	Çipo gövde boyunca katlanır	Klasik Admiralty çapa

Katlanır çapaların en yaygın biçimi şemsiye çapadır.

Kilit Mekanizması

Katlanır çapada açık konumu koruyan bir kilit bulunur. Kilit genellikle kayar bilezik veya pimden oluşur. Kilidin tam oturmaması, tırnakların çekme sırasında kapanmasına neden olur. Kapanan tırnaklar zemine tutunamaz.

Uygun Tekneler

Kayak ve kano
Şişme bot
Jet ski
Küçük sandal
Yatların tender botları

Avantajlar ve Sınırlamalar

Avantaj	Sınırlama
Küçük hacimde depolanır	Büyük teknelerde tutma gücü yetersizdir
Hafiftir	Kumda ve çamurda tutunması sınırlıdır
Kayaya takılarak tutar	Kayaya sıkışıp kurtarılamayabilir
Taşıma çantasıyla birlikte satılır	Kilit mekanizması tuzla tutukluk yapabilir

Taşıma ve Saklama

Katlanır çapa, sivri tırnaklarıyla şişme tüplere zarar verebilir. Bu nedenle çapa, kapalı bir çanta veya kılıf içinde taşınır. Kullanım sonrası çapa tatlı suyla yıkanır. Kilit mekanizması kurutulup yağlanır.

Çapa Halatı Seçimi

Hafif katlanır çapalar genellikle kısa bir zincir ve halatla kullanılır. Kısa zincir, çekme açısını düşürür. Halat, depolama hacmini azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Katlanır çapa hangi tekne boyuna kadar kullanılır?

Sınır, üreticinin belirttiği ağırlık ve tekne boyu değerlerine göre belirlenir. Genellikle küçük ve hafif teknelerde kullanılır.

Katlanır çapa kayaya sıkışırsa ne yapılır?

Tekne, çapanın üstüne ve karşı yöne doğru hareket ettirilerek çekilir. Kurtarma ipi bağlanmış çapalar tırnak tarafından çekilerek kurtarılır.

Katlanır çapanın kilidi neden tutukluk yapar?

Tuz kristalleri ve kum, kayar parçalar arasında birikir. Düzenli tatlı su yıkaması tutukluğu önler.

İlgili Terimler

Şemsiye Çapa, Çapa, Tekne Çapası, Şişme Bot, Tender Bot, Çapa Halatı.

İlgili terimler

Tekne Çapası

Tekne çapası , gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde demirleme için kullanılan çapadır. Tekne çapaları, gemi çapalarına göre hafiftir ve el veya ırgatla kullanılır. Tekne Çapası Nedir? Tekne çapası, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Çapa genellikle baş güvertedeki çapa makarasında taşınır. Küçük teknelerde çapa, dolapta veya kıç bölmede saklanır. Tekne Çapası Seçim Ölçütleri Ölçüt Açıklama Tekne boyu Uzun tekne daha büyük çapa gerektirir Deplasman Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir Rüzgâr yüzeyi Yüksek fribord ve üst yapı yükü artırır Zemin türü Kum, çamur, kaya ve otlu zemin farklı çapa ister Depolama Çapa makarasına veya dolaba sığmalıdır Üreticiler, çapa seçimi için tekne boyuna ve deplasmanına göre tablolar yayımlar. Ana Çapa ve Yedek Çapa Ana çapa: Günlük demirlemede kullanılan çapadır. Genellikle çapa makarasında durur. Yedek çapa: Ana çapa kaybolduğunda kullanılır. Kıç çapası: Teknenin kıçını sabitlemek için kullanılır. Dar koylarda salınımı sınırlar. Yedek çapanın ana çapadan farklı tipte seçilmesi, farklı zeminlerde seçenek sağlar. Tekne Boyuna Göre Yaygın Çapa Türleri Tekne Türü Yaygın Çapa Kano, kayak, şişme bot Şemsiye çapa Küçük motorlu tekne Danforth Gezi yatı Delta, CQR, Bruce veya yeni nesil saban çapa Gulet Admiralty veya ağır saban çapa Çapa Makarasında Taşıma Çapa makarası, çapayı baş tarafta suyun dışında tutar. Çapa makaraya göre seçilmelidir. Saban tipi çapalar makaraya kendiliğinden oturur. Bu tasarıma "kendinden fırlatmalı" denir. Seyirde Çapa Sabitleme Çapa, seyir sırasında dalgayla sallanabilir. Sallanan çapa gövdeye zarar verir. Bu nedenle çapa, pim veya kilitle makaraya sabitlenir. Zincir stoperi de ayrıca kapatılır. Sık Sorulan Sorular Yeni nesil çapa nedir? Yeni nesil çapalar, ağırlığa göre yüksek tutma gücü hedefleyen saban veya kepçe biçimli çapalardır. Rocna, Mantus ve Spade bu gruba örnek markalardır. Tekne çapası hangi malzemeden seçilmelidir? Galvaniz çelik, dayanım ve maliyet bakımından yaygın tercihtir. Paslanmaz çelik, görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Çapa her yıl kontrol edilmeli mi? Evet. Tırnaklarda eğilme, kaynak yerlerinde çatlak ve galvaniz kaybı kontrol edilir. İlgili Terimler Çapa, Çapa Ağırlığı, Çapa Makarası, Danforth Çapa, Delta Çapa, Şemsiye Çapa.

Tender Bot

Tender bot , bir yata bağlı olarak kullanılan ve yat ile kıyı arasında ulaşım sağlayan küçük teknedir. Türkçede "bot" veya "kayık" olarak da anılır. Tender Bot Nedir? Yat, demir yerinde veya şamandırada bağlı kalır. Kullanıcılar tender botla kıyıya, plaja veya restorana gider. Tender bot ayrıca alışveriş malzemesi ve çöp taşımak için kullanılır. İngilizcede bu tekneye "tender" veya "dinghy" denir. Tender Bot Türleri Tür Yapı Özellik Şişme bot Taban ve tüpler şişme Söndürülüp depolanabilir RIB Sert gövde, şişme tüpler Daha yüksek hız ve dayanım Sert gövdeli bot Fiber veya alüminyum Şişirme gerektirmez Jet tender İçten jet motorlu Büyük yatlarda kullanılır Yatta Taşıma Yöntemleri Davit: Kıç aynalığa bağlı kollarla bot sudan yukarı kaldırılır. Hidrolik platform: Yüzme platformu suya iner, bot üzerine yanaşır. Güverte üstü: Bot vinçle kaldırılır ve güvertede sabitlenir. Garaj: Büyük yatlarda kıç bölümde kapalı bot garajı bulunur. Çekme: Bot, yatın arkasında halatla çekilir. Çekme yöntemi kötü havada risklidir. Bot dolup batabilir veya halat pervaneye dolanabilir. Motor Seçimi Tender botlarda genellikle dıştan takma motor kullanılır. Motor gücü, botun üzerindeki üretici plakasında belirtilen azami değeri geçmemelidir. ISO 6185 standardı, şişme botlar için motor gücü sınıflarını tanımlar. Elektrikli dıştan takma motorlar da tender botlarda kullanılır. Bu motorlar yakıt taşıma ihtiyacını ortadan kaldırır. Güvenlik Donanımı Her kişi için can yeleği Kürek veya pagaylar Hava pompası (şişme botlar için) El feneri veya taşınabilir fener Motor stop ipi (kill cord) Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Yasal Durum Bazı ülkelerde tender bot ana yatın donanımı sayılır. Türkiye'de motorlu tender botların kayıt ve kullanım şartlarını liman başkanlıkları belirler. Sık Sorulan Sorular Tender bot boyu nasıl seçilir? Boy, yattaki taşıma alanına ve taşınacak kişi sayısına göre seçilir. Davitin taşıma kapasitesi, botun ve motorun toplam ağırlığından fazla olmalıdır. Tender bot gece nasıl görünür kılınır? COLREG 1972 Kural 23, boyu 7 metreden kısa ve azami hızı 7 knotu geçmeyen motorlu teknelerin her yönden görünür beyaz fener göstermesine izin verir. İlgili Terimler Şişme Bot, Servis Botu, Dıştan Takma Motor, Yüzme Platformu, Demirleme, Can Yeleği.

Çapa

Çapa , deniz aracını deniz dibine tutturarak rüzgâr ve akıntıya karşı yerinde tutan ağır metal araçtır. Türkçede çapaya "demir" de denir. Çapa Nedir? Çapa, zincir veya halatla tekneye bağlanır. Dibe bırakılan çapa, çekildiğinde zemine gömülür veya takılır. Bu tutunma, teknenin sürüklenmesini engeller. Çapayı tekneye bağlayan zincir ve halatın bütününe "çapa hattı" denir. Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde (şaft) Çapanın ana uzun koludur Tırnak (palmet) Zemine gömülen yassı uçtur Taç Gövdenin tırnaklarla birleştiği bölümdür Çipo Bazı çapalarda gövdeye dik çubuktur Kilit deliği Zincir veya kilidin bağlandığı göz Çapa Nasıl Tutar? Çapa iki şekilde tutar: Gömülerek: Tırnaklar kum veya çamura batar. Çekme kuvveti arttıkça çapa daha derine iner. Takılarak: Tırnaklar kaya veya taş arasına takılır. Çapanın tutması için çekme kuvvetinin yatay olması gerekir. Zincirin ağırlığı ve yeterli kaloma, çekme açısını yatay tutar. Başlıca Çapa Türleri Tür Yapı Uygun Zemin Danforth Menteşeli iki yassı tırnak Kum, çamur CQR Menteşeli saban biçimli uç Kum, çamur, otlu zemin Delta Sabit saban biçimli uç Kum, çamur Bruce Tek parça pençe biçimli uç Kum, çakıl, karışık zemin Admiralty Çipolu iki kollu klasik yapı Kaya, yosunlu zemin Şemsiye çapa Katlanır dört tırnak Kaya, küçük tekneler Gemilerde Kullanılan Çapalar Ticari gemilerde genellikle çiposuz (stockless) çapa kullanılır. Bu çapalar, gemi bordasındaki loça deliğine çekilerek saklanır. Ağırlıkları tonlarla ifade edilir. Çapa Malzemeleri Galvaniz çelik: En yaygın malzemedir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır, görünümü parlaktır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Bazı tırnaklı çapalarda kullanılır. Sık Sorulan Sorular Çapa ile demir aynı şey midir? Evet. Denizcilikte "demir atmak" ifadesi çapayı dibe bırakmak anlamına gelir. "Demirlemek" de aynı işlemi anlatır. Her zemin için tek bir çapa yeterli midir? Hiçbir çapa tüm zeminlerde aynı performansı göstermez. Bu nedenle birçok teknede farklı tipte ikinci bir çapa bulunur. Çapa neden kayar? Kayma nedenleri arasında yetersiz kaloma, uygun olmayan zemin ve çapanın gömülmemesi yer alır. Rüzgâr yönünün değişmesi de çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Kaloma, Demirleme, Irgat, Çapa Ağırlığı.

Çapa Halatı

Çapa halatı , çapa hattında zincirle birlikte veya tek başına kullanılan halattır. Çapa halatı, çapayı tekneye bağlar ve demirleme yükünü taşır. Çapa Halatı Nedir? Çapa halatı, zincire göre hafif bir çapa hattı oluşturur. Halat, teknenin baş tarafındaki ağırlığı azaltır. Halat ayrıca esneyerek dalga darbelerini sönümler. Küçük teknelerde ve kombine çapa hatlarında yaygın olarak kullanılır. Çapa Hattı Türleri Tür Yapı Kullanım Tam zincir Yalnızca zincir Yatlar, kayalık zemin Kombine hat Çapa tarafında zincir, tekne tarafında halat Küçük ve orta boy tekneler Tam halat Yalnızca halat Kayak, kano, hafif tekneler Kombine hatta zincir, çapanın yakınında ağırlık ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Malzemesi Malzeme Özellik Çapa Hattına Uygunluk Naylon (poliamid) Yüksek esneme Uygundur Polyester Düşük esneme Sınırlıdır Polipropilen Suda yüzer Uygun değildir Naylon halat, ani yükleri esneyerek emer. Polipropilen halat suyun yüzeyinde kalır ve pervaneye dolanabilir. Halat Yapısı Üç kollu bükümlü halat: Kolay eklenir. Esneme kabiliyeti yüksektir. Sekiz kollu örgülü halat: Bükülmez ve dolaşmaz. Zincir kuyusuna düzgün yığılır. Çift örgülü halat: Yüzeyi pürüzsüzdür. Ellerde daha az aşınma yapar. Zincir-Halat Birleşimi Zincir ve halat iki yöntemle birleştirilir: Halat ekleme: Halat kolları zincirin son baklasından geçirilip örülür. Bu ek, ırgat dişlisinden geçebilir. Göz ve kilit: Halat ucuna kalıplı göz yapılır ve kilitle zincire bağlanır. Bu bağlantı ırgattan geçmez. Halat-zincir ırgatları, ekli birleşimi tek dişliyle taşıyabilir. Aşınma Kontrolü Halatın çapa makarasına değdiği noktayı kontrol edin. Kayaya sürtünen bölümde kopmuş lifleri arayın. Sertleşmiş ve rengi atmış bölümleri değiştirin. Zincir-halat eki çevresindeki lifleri inceleyin. Sık Sorulan Sorular Çapa halatı hangi çapta seçilir? Halat çapı, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Kopma yükü, teknenin demirlemede oluşturduğu yükten fazla olmalıdır. Üretici tabloları seçim için kullanılır. Halatlı hatta neden daha fazla kaloma verilir? Halat zincirden hafiftir ve dipte kavis oluşturmaz. Yatay çekme açısı için daha uzun hat gerekir. Halat zincirliğe nasıl yığılır? Örgülü halat kendiliğinden düzgün yığılır. Bükümlü halat, dolaşmayı önlemek için elle düzenlenebilir. İlgili Terimler Çapa Zinciri, Naylon Halat, Halat Ekleme, Kaloma, Halat Kopma Yükü, Irgat.

Tüm terimlere dön