Denizcilik sözlüğü

Tekne Çapası

Tanım

Tekne çapası, gezi, balıkçı ve küçük iş teknelerinde demirleme için kullanılan çapadır. Tekne çapaları, gemi çapalarına göre hafiftir ve el veya ırgatla kullanılır.

Tekne Çapası Nedir?

Tekne çapası, teknenin boyuna ve ağırlığına göre seçilir. Çapa genellikle baş güvertedeki çapa makarasında taşınır. Küçük teknelerde çapa, dolapta veya kıç bölmede saklanır.

Tekne Çapası Seçim Ölçütleri

Ölçüt	Açıklama
Tekne boyu	Uzun tekne daha büyük çapa gerektirir
Deplasman	Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir
Rüzgâr yüzeyi	Yüksek fribord ve üst yapı yükü artırır
Zemin türü	Kum, çamur, kaya ve otlu zemin farklı çapa ister
Depolama	Çapa makarasına veya dolaba sığmalıdır

Üreticiler, çapa seçimi için tekne boyuna ve deplasmanına göre tablolar yayımlar.

Ana Çapa ve Yedek Çapa

Ana çapa: Günlük demirlemede kullanılan çapadır. Genellikle çapa makarasında durur.
Yedek çapa: Ana çapa kaybolduğunda kullanılır.
Kıç çapası: Teknenin kıçını sabitlemek için kullanılır. Dar koylarda salınımı sınırlar.

Yedek çapanın ana çapadan farklı tipte seçilmesi, farklı zeminlerde seçenek sağlar.

Tekne Boyuna Göre Yaygın Çapa Türleri

Tekne Türü	Yaygın Çapa
Kano, kayak, şişme bot	Şemsiye çapa
Küçük motorlu tekne	Danforth
Gezi yatı	Delta, CQR, Bruce veya yeni nesil saban çapa
Gulet	Admiralty veya ağır saban çapa

Çapa Makarasında Taşıma

Çapa makarası, çapayı baş tarafta suyun dışında tutar. Çapa makaraya göre seçilmelidir. Saban tipi çapalar makaraya kendiliğinden oturur. Bu tasarıma "kendinden fırlatmalı" denir.

Seyirde Çapa Sabitleme

Çapa, seyir sırasında dalgayla sallanabilir. Sallanan çapa gövdeye zarar verir. Bu nedenle çapa, pim veya kilitle makaraya sabitlenir. Zincir stoperi de ayrıca kapatılır.

Sık Sorulan Sorular

Yeni nesil çapa nedir?

Yeni nesil çapalar, ağırlığa göre yüksek tutma gücü hedefleyen saban veya kepçe biçimli çapalardır. Rocna, Mantus ve Spade bu gruba örnek markalardır.

Tekne çapası hangi malzemeden seçilmelidir?

Galvaniz çelik, dayanım ve maliyet bakımından yaygın tercihtir. Paslanmaz çelik, görünüm ve korozyon dayanımı sağlar.

Çapa her yıl kontrol edilmeli mi?

Evet. Tırnaklarda eğilme, kaynak yerlerinde çatlak ve galvaniz kaybı kontrol edilir.

İlgili Terimler

Çapa, Çapa Ağırlığı, Çapa Makarası, Danforth Çapa, Delta Çapa, Şemsiye Çapa.

İlgili terimler

Danforth Çapa

Danforth çapa , menteşeyle gövdeye bağlı iki geniş ve yassı tırnaktan oluşan çapa türüdür. İngilizcede bu tipe "fluke anchor" da denir. Danforth Çapa Nedir? Danforth çapa, adını Amerikalı mühendis Richard Danforth'tan alır. Danforth, çapayı 1930'ların sonunda geliştirdi. Çapa, İkinci Dünya Savaşı'nda çıkarma gemilerinde kullanıldı. Bugün küçük ve orta boy teknelerde yaygındır. Danforth Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Zincirin bağlandığı uzun koldur Tırnaklar Zemine gömülen iki yassı plakadır Menteşe Tırnakların gövdeye göre açılmasını sağlar Çipo Tacın arkasındaki yatay çubuktur, çapanın yuvarlanmasını önler Çalışma İlkesi Çapa dibe düştüğünde yan yatar. Çekme başladığında tırnaklar menteşede açılır. Yassı tırnaklar, kum veya çamura bıçak gibi batar. Geniş tırnak yüzeyi, yumuşak zeminde yüksek tutma sağlar. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum Yüksek Çamur Yüksek Sert kil Orta Çakıl Düşük Kaya Düşük Otlu zemin Düşük Otlu zeminde tırnaklar bitki örtüsüne takılır ve gömülemez. Danforth Çapanın Sınırlamaları Yön değişimi: Rüzgâr veya akıntı yönü değişince çapa yerinden çıkabilir. Yeniden gömülmesi garanti değildir. Taş sıkışması: Tırnaklar arasına taş sıkışırsa çapa açılamaz. Makara uyumu: Yassı yapısı nedeniyle bazı çapa makaralarına oturmaz. Depolama Kolaylığı Danforth çapa düz bir yüzeyde yatar. Kıç dolaplara veya güverte altına kolayca yerleşir. Bu nedenle yedek çapa olarak sık tercih edilir. Malzeme Türleri Galvaniz çelik: Yaygın ve ekonomik seçenektir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Fortress markası bu tipe örnektir. Bazı modeller sökülerek depolanır. Sık Sorulan Sorular Danforth çapa hangi tekneler için uygundur? Kum ve çamur zeminde demirleyen küçük ve orta boy tekneler için uygundur. Küçük motorlu teknelerde ana çapa olarak kullanılır. Danforth çapa kayalık zeminde kullanılabilir mi? Kayalık zeminde tırnaklar gömülemez. Bu zeminde Admiralty veya şemsiye çapa daha uygundur. Danforth çapa nasıl gömülür? Çapa dibe bırakılır. Tekne yavaşça geri giderken zincir açılır. Yeterli kaloma verildikten sonra motor hafif geri viteste çalıştırılarak çapa gömülür. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Delta Çapa, CQR Çapa, Kaloma, Demirleme.

Delta Çapa

Delta çapa , saban biçimli ucu gövdeye sabit olarak bağlanan çapa türüdür. Delta çapada menteşe bulunmaz. Delta Çapa Nedir? Delta çapa, 1980'lerde İngiltere'de geliştirildi. Bugün Lewmar firması Delta markasıyla üretim yapar. Çapa, yat ve gezi teknelerinde ana çapa olarak yaygın biçimde kullanılır. Benzer tasarımlar farklı markalarla da üretilir. Delta Çapanın Yapısı Bölüm Özellik Gövde Sabit ve kavisli koldur Saban Üçgen biçimli, sivri uçlu tırnaktır Balast Sabanın ucunda ağırlık yoğunlaşır Kilit deliği Gövdenin üst ucundadır Ağırlığın uca yakın olması, çapanın dipte doğru açıyla durmasını sağlar. Kendinden Fırlatmalı Tasarım Delta çapa, çapa makarasına kendiliğinden oturur. Irgat çalıştırıldığında çapa makaradan suya kendiliğinden kayar. Bu özelliğe "kendinden fırlatmalı" (self-launching) denir. Mürettebatın baş güverteye çıkmadan demirlemesini kolaylaştırır. Zemin Uyumu Zemin Performans Kum Yüksek Çamur İyi Kil İyi Çakıl Orta Otlu zemin Orta Kaya Düşük Delta ve CQR Karşılaştırması Özellik Delta CQR Saban bağlantısı Sabit Menteşeli Hareketli parça Yoktur Vardır Makara uyumu Kendinden fırlatmalı Uyumlu Bakım Az Menteşe kontrolü gerekir Malzeme Seçenekleri Galvaniz çelik: Yaygın seçenektir. Paslanmaz çelik: Parlak görünüm ve korozyon dayanımı sağlar. Galvaniz modele göre daha pahalıdır. Kullanım Önerileri Çapayı demir yerinde dibe bırakın. Tekneyi yavaşça geriye hareket ettirin. Yeterli kaloma verin. Motoru hafif geri viteste çalıştırarak çapanın tuttuğunu kontrol edin. Kıyıdaki sabit iki noktayı izleyerek teknenin kaymadığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Delta çapa neden ırgatlı teknelerde tercih edilir? Kendinden fırlatmalı yapı, ırgatla birlikte uzaktan demirlemeye uygundur. Çapa makarada dengeli durur. Delta çapa otlu zeminde tutar mı? Otlu zeminde saban, bitki örtüsünü delip zemine ulaşmakta zorlanabilir. Kalomayı artırmak ve yavaş gömmek tutunmaya yardım eder. Delta çapa ağırlığı nasıl seçilir? Üreticinin tekne boyu ve deplasmanına göre yayımladığı tablo esas alınır. Delta çapanın ucu neden ağırdır? Uçtaki ağırlık, çapanın dipte sabanı aşağı bakacak şekilde durmasını sağlar. Bu konum, ilk çekmede ucun zemine girmesini kolaylaştırır. Delta çapa yedek çapa olarak kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak sabit biçimi nedeniyle dolapta daha fazla yer kaplar. İlgili Terimler Çapa, CQR Çapa, Bruce Çapa, Çapa Makarası, Irgat, Tekne Çapası.

Çapa

Çapa , deniz aracını deniz dibine tutturarak rüzgâr ve akıntıya karşı yerinde tutan ağır metal araçtır. Türkçede çapaya "demir" de denir. Çapa Nedir? Çapa, zincir veya halatla tekneye bağlanır. Dibe bırakılan çapa, çekildiğinde zemine gömülür veya takılır. Bu tutunma, teknenin sürüklenmesini engeller. Çapayı tekneye bağlayan zincir ve halatın bütününe "çapa hattı" denir. Çapanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde (şaft) Çapanın ana uzun koludur Tırnak (palmet) Zemine gömülen yassı uçtur Taç Gövdenin tırnaklarla birleştiği bölümdür Çipo Bazı çapalarda gövdeye dik çubuktur Kilit deliği Zincir veya kilidin bağlandığı göz Çapa Nasıl Tutar? Çapa iki şekilde tutar: Gömülerek: Tırnaklar kum veya çamura batar. Çekme kuvveti arttıkça çapa daha derine iner. Takılarak: Tırnaklar kaya veya taş arasına takılır. Çapanın tutması için çekme kuvvetinin yatay olması gerekir. Zincirin ağırlığı ve yeterli kaloma, çekme açısını yatay tutar. Başlıca Çapa Türleri Tür Yapı Uygun Zemin Danforth Menteşeli iki yassı tırnak Kum, çamur CQR Menteşeli saban biçimli uç Kum, çamur, otlu zemin Delta Sabit saban biçimli uç Kum, çamur Bruce Tek parça pençe biçimli uç Kum, çakıl, karışık zemin Admiralty Çipolu iki kollu klasik yapı Kaya, yosunlu zemin Şemsiye çapa Katlanır dört tırnak Kaya, küçük tekneler Gemilerde Kullanılan Çapalar Ticari gemilerde genellikle çiposuz (stockless) çapa kullanılır. Bu çapalar, gemi bordasındaki loça deliğine çekilerek saklanır. Ağırlıkları tonlarla ifade edilir. Çapa Malzemeleri Galvaniz çelik: En yaygın malzemedir. Paslanmaz çelik: Korozyona dayanıklıdır, görünümü parlaktır. Alüminyum alaşım: Hafiftir. Bazı tırnaklı çapalarda kullanılır. Sık Sorulan Sorular Çapa ile demir aynı şey midir? Evet. Denizcilikte "demir atmak" ifadesi çapayı dibe bırakmak anlamına gelir. "Demirlemek" de aynı işlemi anlatır. Her zemin için tek bir çapa yeterli midir? Hiçbir çapa tüm zeminlerde aynı performansı göstermez. Bu nedenle birçok teknede farklı tipte ikinci bir çapa bulunur. Çapa neden kayar? Kayma nedenleri arasında yetersiz kaloma, uygun olmayan zemin ve çapanın gömülmemesi yer alır. Rüzgâr yönünün değişmesi de çapayı yerinden oynatabilir. İlgili Terimler Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Kaloma, Demirleme, Irgat, Çapa Ağırlığı.

Çapa Ağırlığı

Çapa ağırlığı , bir çapanın kilogram cinsinden kütlesidir. Çapa ağırlığı, çapa seçiminde kullanılan temel ölçütlerden biridir. Çapa Ağırlığı Nedir? Çapa ağırlığı, çapanın zemine nüfuz etme kabiliyetini etkiler. Ağır çapa, sert zemine daha kolay girer. Ancak tutma gücü yalnızca ağırlığa bağlı değildir. Tırnak alanı ve geometri de tutma gücünü belirler. Ağırlık ve Tutma Gücü İlişkisi Tutma gücü, çapanın zeminden kopmadan dayanabildiği çekme kuvvetidir. Farklı tasarımdaki iki çapa aynı ağırlıkta farklı tutma gücü verebilir. Örnek: Geniş tırnaklı hafif bir Danforth çapa, kumda daha ağır bir Admiralty çapadan fazla tutabilir. Kayalık zeminde bu sıralama değişebilir. Ağırlığı Belirleyen Etkenler Etken Etkisi Tekne boyu Uzun tekne daha ağır çapa gerektirir Deplasman Ağır tekne çapaya daha fazla yük bindirir Rüzgâr yüzeyi Yüksek üst yapı ve fribord yükü artırır Çapa tipi Her tasarım için farklı ağırlık gerekir Kullanım bölgesi Rüzgârlı demir yerleri daha ağır çapa ister Zincir türü Tam zincir ek ağırlık ve çekme açısı sağlar Üretici Seçim Tabloları Çapa üreticileri, her model için seçim tablosu yayımlar. Tablolar, tekne boyu ve deplasmanına göre önerilen ağırlığı verir. Tablolar her üreticinin kendi test yöntemine dayanır. Bu nedenle bir üreticinin tablosu başka bir markaya uygulanmaz. Seçim Adımları Teknenin boyunu ve yüklü deplasmanını belirleyin. Kullanılacak çapa tipini seçin. Üreticinin seçim tablosunda tekneye uygun satırı bulun. Teknenin değerleri iki satır arasında kalıyorsa üst ağırlığı seçin. Çapanın çapa makarasına ve ırgata uyduğunu kontrol edin. Ağır Çapanın Etkileri Baş tarafa ek ağırlık bindirir ve trimi etkiler. Irgat kapasitesinin yeterli olması gerekir. Elle kaldırma zorlaşır. Sık Sorulan Sorular Çapa ağırlığı neden üst değere yuvarlanır? Çapa, en kötü hava koşulunda tekneyi tutmalıdır. Üst değer, beklenmeyen rüzgâr artışına karşı pay bırakır. Zincir ağırlığı çapa ağırlığına dahil midir? Hayır. Çapa ağırlığı yalnızca çapanın kütlesidir. Zincir, çapa hattının ayrı bir bileşenidir. Yedek çapa ana çapadan hafif olabilir mi? Kullanım amacına göre değişir. Kıç çapası olarak kullanılacak yedek çapa genellikle daha hafiftir. İlgili Terimler Çapa, Tekne Çapası, Çapa Zinciri, Irgat, Deplasman, Kaloma.

Tüm terimlere dön