Denizcilik sözlüğü

Transdüser

Tanım

Transdüser, bir enerji biçimini başka bir enerji biçimine çeviren cihazdır. Teknelerde transdüser, sonar ve derinlik ölçerin elektrik sinyalini ses dalgasına, yankıyı ise elektrik sinyaline çeviren parçadır.

Transdüser Nedir?

Transdüserin içinde piezoelektrik kristal bulunur. Kristale elektrik gerilimi uygulandığında titreşir ve ses dalgası üretir. Geri dönen yankı kristali titreştirir. Kristal bu titreşimi elektrik sinyaline çevirir. Cihaz, sinyali işleyerek derinlik veya görüntü oluşturur.

Montaj Türleri

Tür	Yapı	Özellik
Kıç aynalık montajı	Aynalığın dışına vidalanır	Kurulumu kolaydır, yüksek hızda kabarcık alabilir
Gövde geçişli	Gövdeden delikle geçer	Görüntü kalitesi yüksektir
Gövde içi (shoot-through)	Gövde içinden yapıştırılır	Delik gerektirmez, sinyal kaybı olur
Trolling motor montajı	Motora bağlanır	Balıkçılıkta kullanılır
Çekilebilir transdüser	Gövdeden içeri çekilebilir	Temizlik kolaydır

Çok Fonksiyonlu Transdüserler

Bazı transdüserler birden fazla ölçüm yapar:

Tür	Ölçüm
DST	Derinlik, hız, sıcaklık
Hız transdüseri	Teknenin sudaki hızı
Sıcaklık sensörlü transdüser	Su sıcaklığı

DST, İngilizce "Depth, Speed, Temperature" ifadesinin kısaltmasıdır.

Frekans

Transdüserler, belirli frekanslarda çalışacak şekilde üretilir. Yaygın frekanslar 50 kHz ve 200 kHz'dir. CHIRP transdüserleri bir frekans aralığını tarar. Transdüser, bağlanacağı cihazın desteklediği frekanslarla uyumlu olmalıdır.

Gövde Malzemesine Göre Seçim

Gövde Malzemesi	Uygun Transdüser Gövdesi
Fiber	Plastik veya bronz
Alüminyum	Plastik veya paslanmaz çelik
Ahşap	Bronz, uygun conta ile

Alüminyum gövdede bronz transdüser galvanik korozyona yol açar.

Montaj Kuralları

Düzgün su akışı olan bir nokta seçin.
Pervane ve gövde geçişlerinin arkasından kaçının.
Transdüser yüzünün su hattına paralel olmasını sağlayın.
Gövde geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın.
Kabloyu sabitleyin ve kesmeyin; uzunluk fazlasını sarın.

Bakım

Transdüser yüzünü deniz canlılarından temizleyin.
Yüzeye yalnızca üreticinin izin verdiği antifouling ürününü uygulayın.
Gövde geçişinde sızıntı olup olmadığını kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Transdüser kablosu kısaltılabilir mi?

Çoğu üretici kablonun kesilmesini önermez. Kesmek kalibrasyonu ve garantiyi etkileyebilir.

Gövde içi transdüser her teknede çalışır mı?

Sandviç çekirdekli gövdelerde ses geçişi zayıf olabilir. Tek kat laminat bölgeler tercih edilir.

Transdüser neden yüksek hızda çalışmaz?

Kabarcıklı su sesi dağıtır. Montaj yeri ve açısı bu sorunu etkiler.

İlgili Terimler

Sonar, Derinlik Ölçer, Balık Bulucu, Hız Göstergesi, Gövde Geçişi, Karina.

İlgili terimler

Balık Bulucu

Balık bulucu , ses dalgalarıyla su altındaki balıkları, deniz dibini ve yapıları gösteren sonar cihazıdır. Balık bulucu, amatör ve ticari balıkçılıkta kullanılır. Balık Bulucu Nedir? Balık bulucu, bir ekran ve bir transdüserden oluşur. Transdüser, teknenin altından suya ses darbeleri gönderir. Balıklar, yüzme keseleri nedeniyle sesi güçlü yansıtır. Cihaz, yankıları ekranda gösterir. Böylece balık sürülerinin derinliği ve konumu görülür. Ekranın Okunması Görüntü Anlamı Kalın alt çizgi Deniz dibi Yay biçimli işaretler Tek balık Yoğun bulut Balık sürüsü veya yem balığı Dibin üstündeki çıkıntılar Kaya, batık veya bitki örtüsü Renk farkları Yankı gücü Yay biçimi, teknenin balığın üzerinden geçmesiyle oluşur. Balık koni içine girerken yaklaşır, sonra uzaklaşır. Balık Bulucu Türleri Tür Özellik Geleneksel balık bulucu Tek veya çift frekans CHIRP balık bulucu Frekans taramalı, ayrıntılı ayrım Aşağı tarama özellikli Dip yapısını ayrıntılı gösterir Yan tarama özellikli Teknenin iki yanındaki yapıları gösterir Canlı sonar özellikli Balığın hareketini gerçek zamanlı gösterir Kombine cihaz Harita çizici ve balık bulucu birlikte Transdüser Seçimi Montaj Türü Özellik Kıç aynalık montajı Kurulumu kolaydır Gövde geçişli Görüntü kalitesi yüksektir Gövde içi (shoot-through) Delik gerektirmez Trolling motor montajı Motorla birlikte yönlendirilir Transdüser, cihazın desteklediği frekans ve tarama türleriyle uyumlu seçilir. Seçim Ölçütleri Avlanılan derinliği belirleyin. Gereken tarama türlerini seçin. Ekran boyutunu konsol alanına göre belirleyin. Harita çizici özelliği gerekip gerekmediğine karar verin. Transdüser montaj türünü teknenin gövdesine göre seçin. Kullanım İpuçları Hassasiyet ayarını su koşullarına göre değiştirin. Ekran kaydırma hızını tekne hızına uyumlu tutun. Yüksek hızda görüntü bozulabilir; yavaş seyirde daha net sonuç alınır. Sık Sorulan Sorular Balık bulucu her balığı gösterir mi? Yüzme kesesi olmayan bazı türler daha zayıf yankı verir. Bu türler ekranda daha zor görülür. Balık bulucu derinlik ölçer olarak kullanılabilir mi? Evet. Ekranda derinlik değeri sürekli gösterilir. Yay biçimi neden her zaman oluşmaz? Tekne çok hızlı veya balık hareketliyse yay biçimi tam oluşmayabilir. İlgili Terimler Sonar, Transdüser, Derinlik Ölçer, Balıkçı Teknesi, Chartplotter, Trolling Motor.

Derinlik Ölçer

Derinlik ölçer , teknenin altındaki su derinliğini ses dalgalarıyla ölçen ve gösteren seyir cihazıdır. Türkçede derinlik ölçere "iskandil" veya "ekosounder" de denir. Derinlik Ölçer Nedir? Derinlik ölçer, transdüser aracılığıyla deniz dibine ses darbesi gönderir. Darbe dipten yansır ve transdüsere geri döner. Cihaz, gidiş-dönüş süresini ölçer. Ses hızını kullanarak derinliği hesaplar ve ekranda sayısal olarak gösterir. Derinlik Ölçerin Bölümleri Bölüm Görevi Transdüser Ses darbesini gönderir ve yankıyı alır İşlem ünitesi Süreyi derinliğe çevirir Gösterge Derinliği sayısal olarak gösterir Alarm Belirlenen derinlikte uyarır Ofset Ayarı Transdüser, su hattının altında belirli bir derinliktedir. Ölçülen değer, transdüserin altındaki derinliktir. Ofset ayarıyla cihazın gösterdiği referans değiştirilir: Ayar Gösterilen Değer Ofset sıfır Transdüserin altındaki derinlik Pozitif ofset Su yüzeyinden derinlik Negatif ofset Salma veya pervane altındaki derinlik Örnek: Transdüser su hattından 0,5 m aşağıda, salma 1,8 m derinliktedir. Salma altı derinliği göstermek için ofset -1,3 m girilir. Alarmlar Sığlık alarmı: Derinlik belirlenen değerin altına düşünce çalar. Derinlik alarmı: Derinlik belirlenen değerin üstüne çıkınca çalar. Demir alarmı: Bazı cihazlarda derinlik değişimine göre uyarı verir. Sınırlamalar Durum Etkisi Hava kabarcığı Okuma kesilebilir Yumuşak çamur Zayıf yankı, yanlış derinlik Termoklin ve tabakalaşma Yanlış yankılar Yüksek hız Okumada sıçrama Çok derin su Menzil dışı okuma Montaj Yeri Transdüser, su akışının düzgün olduğu bir noktaya monte edilir. Pervane, gövde basamakları ve diğer gövde geçişlerinin önünden geçen türbülanstan uzak tutulur. Yelkenlilerde, tekne yattığında da suda kalacak konum seçilir. Sık Sorulan Sorular Derinlik ölçer neden ara sıra rastgele değer gösterir? Hava kabarcıkları, balık sürüleri veya dalga yansımaları yanlış okumaya yol açabilir. Derinlik ölçer ile sonar arasındaki fark nedir? Derinlik ölçer yalnızca sayısal derinlik gösterir. Sonar, su altını görüntü olarak gösterir. Ofset ayarı yapılmazsa ne olur? Gösterilen değer, salmanın altındaki gerçek mesafeden fazla olabilir. Bu durum sığlıkta risk yaratır. Derinlik ölçer ne zaman kalibre edilir? Transdüser değiştirildiğinde veya ofset değeri bilinmediğinde iskandille karşılaştırılarak ayarlanır. İlgili Terimler İskandil, Transdüser, Sonar, Draft, Demirleme Derinliği, Hız Göstergesi.

Gövde Geçişi

Gövde geçişi , tekne gövdesinde açılan bir delikten su, atık, sensör veya kablo geçirmeyi sağlayan dişli bağlantı parçasıdır. İngilizcede "through-hull" olarak adlandırılır. Gövde Geçişi Nedir? Gövde geçişi, gövdeye açılan deliğe dışarıdan yerleştirilir. Dış tarafta bir flanş gövdeye oturur. İç tarafta bir somun parçayı sıkıştırır. Su hattının altındaki gövde geçişlerinin üzerine bir deniz suyu vanası takılır. Su hattının üstündekiler genellikle doğrudan hortuma bağlanır. Gövde Geçişi Türleri Tür Kullanım Su girişi geçişi Motor, tuvalet ve klima suyu Tahliye geçişi Lavabo, duş, sintine tahliyesi Kepçe tipi geçiş Seyirde su girişini artırır Sensör geçişi İskandil, hız ve sıcaklık sensörleri Topraklama plakası Telsiz ve elektrik topraklaması Kokpit tahliye geçişi Kokpit suyunu dışarı atar Malzemeler Malzeme Özellik Bronz Dayanıklı, yaygın DZR pirinç Dezinkifikasyona dayanıklı Cam takviyeli kompozit Korozyona uğramaz Plastik Yalnızca su hattının üstünde Su hattının altında plastik gövde geçişi kullanımı önerilmez. İlgili Standart ISO 9093, gövde geçişlerinin malzeme ve mekanik gereksinimlerini belirler. Montaj Adımları Gövdeye uygun çapta delik açın. Kompozit gövdelerde deliğin kenarını epoksiyle mühürleyin. İç tarafa bir destek plakası yerleştirin. Flanşın altına denizcilik sızdırmazlık macunu sürün. Somunu sıkın ve fazla macunu temizleyin. Delik kenarının mühürlenmesi, laminata su girmesini önler. Galvanik Uyum Gövde geçişi, üzerine takılan vana ile uyumlu metalden yapılmalıdır. Farklı metaller deniz suyunda galvanik korozyona yol açabilir. Bazı tekneler, gövde geçişlerini bir bağlantı sistemiyle anoda bağlar. Kontrol Noktaları Kontrol Açıklama Flanş çevresi Çatlak veya macun kaybı Renk değişimi Pembe renk, çinko kaybı belirtisi İç taraf Sızıntı veya nem izi Sağlamlık Parça elle hareket etmemeli Sık Sorulan Sorular Gövde geçişi ne zaman değiştirilir? Korozyon, çatlak veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Kullanılmayan gövde geçişi ne yapılır? Delik kalıcı olarak kapatılır ve laminat onarılır. Gövde geçişi neden sızıntı yapar? Macun yaşlanır veya somun gevşer. Titreşim de bağlantıyı zayıflatabilir. Sensör geçişi nasıl kontrol edilir? Sensör gövdesi ve somunu sızıntı ve çatlak açısından incelenir. İlgili Terimler Seacock, Deniz Suyu Vanası, Deniz Suyu Süzgeci, Galvanik Korozyon, Kurban Anot, Tekne Hortumu.

Hız Göstergesi

Hız göstergesi , teknenin hızını knot cinsinden gösteren seyir cihazıdır. Teknelerde iki tür hız ölçülür: suya göre hız ve yere göre hız. Denizcilikte suya göre hız ölçen cihaza "log" da denir. Hız Göstergesi Nedir? Hız göstergesi, sensörden aldığı veriyi işleyerek hızı gösterir. Suya göre hız, gövde altındaki bir sensörle ölçülür. Yere göre hız ise GPS ile hesaplanır. İki değer arasındaki fark, akıntının etkisini gösterir. Hız Türleri Tür Kısaltma Kaynak Anlamı Suya göre hız STW Gövde sensörü Teknenin içinde bulunduğu suya göre hızı Yere göre hız SOG GPS Teknenin deniz dibine göre hızı STW, İngilizce "Speed Through Water", SOG "Speed Over Ground" ifadesinin kısaltmasıdır. Akıntı Hesabı Akıntı, iki hız arasındaki farktan tahmin edilir. Örnek: Tekne suya göre 6 knot, yere göre 4,5 knot hızla gidiyor. Tekne yaklaşık 1,5 knot karşıdan gelen akıntıyla karşılaşıyor demektir. Kesin akıntı vektörü için rota bilgileri de kullanılır. Hız Sensörü Türleri Tür Çalışma Şekli Çarklı log Gövde altındaki küçük çark su akışıyla döner Ultrasonik log Ses dalgalarıyla su hareketini ölçer Elektromanyetik log Manyetik alanda su akışının ürettiği gerilimi ölçer Doppler log Ses yansımasındaki frekans kaymasını ölçer Gezi teknelerinde çarklı log yaygındır. Çarklı Logun Bakımı Çark, deniz canlıları ve yosunla tıkanabilir. Tıkanan çark yavaş döner veya durur. Çarklı loglar genellikle gövde içinden çıkarılabilir. Çıkarıldığında deliği kapatmak için bir tapa takılır. Bu işlem sırasında içeri bir miktar su girer. Kalibrasyon Çarklı log, tekne gövdesine göre farklı sonuç verebilir. Kalibrasyon için şu yöntem kullanılır: Akıntısız bir bölgede bilinen bir mesafeyi belirleyin. Mesafeyi sabit hızla iki yönde geçin. Ortalama süreden gerçek hızı hesaplayın. Göstergedeki değeri düzeltin. GPS hızı, akıntısız suda kalibrasyon için referans olarak kullanılabilir. Sık Sorulan Sorular Hangi hız navigasyonda kullanılır? Varış süresi hesabında SOG, yelken ayarı ve rüzgâr hesabında STW kullanılır. Log neden sıfır gösterir? Çark tıkanmış veya kablo arızalı olabilir. Hız göstergesi mesafe de gösterir mi? Birçok log, toplam ve günlük kat edilen mesafeyi gösterir. İlgili Terimler Transdüser, GPS, Rüzgâr Göstergesi, Deniz Navigasyonu, Çok Fonksiyonlu Ekran, NMEA 2000.

Tüm terimlere dön