Denizcilik sözlüğü

Tekne Gövdesi

Tanım

Tekne gövdesi, teknenin suya temas eden ve yüzerliği sağlayan ana yapısıdır. Gövde, güverte ve üst yapıyı taşır.

Tekne Gövdesi Nedir?

Gövde, su geçirmez bir kabuk oluşturur. Suyun kaldırma kuvveti gövdeye etki eder. Gövdenin şekli; hızı, dengeyi ve dalga davranışını belirler. İngilizcede gövdeye "hull" denir.

Gövdenin Bölümleri

Bölüm	Tanım
Karina	Su hattının altında kalan bölüm
Borda	Gövdenin yan yüzeyleri
Omurga	Gövdenin altında boyuna uzanan ana eleman
Baş bodoslama	Gövdenin ön kenarı
Kıç aynalık	Gövdenin arka yüzeyi
Sintine	Gövdenin içindeki en alt bölüm

Hidrodinamik Davranışa Göre Gövde Tipleri

Gövde Tipi	Çalışma Şekli
Deplasman gövde	Suyu yararak ilerler. Gövde hızıyla sınırlıdır.
Kızaklayan gövde	Hız arttığında suyun üstüne çıkar
Yarı kızaklayan gövde	Kısmen suyun üstüne çıkar

Kesit Şekline Göre Gövde Tipleri

Düz taban: Sakin sularda kullanılır. Dalgada sert vurur.
V taban: Dalgayı yararak ilerler.
Derin V taban: Açık denizde yüksek hızda kullanılır.
Yuvarlak taban: Deplasman teknelerinde yaygındır.

Deadrise Açısı

Deadrise, gövde tabanının yatay düzlemle yaptığı açıdır. Açı kıç aynalıkta ölçülür. Örnek: Derin V gövdelerde bu açı genellikle 20 derecenin üzerindedir. Açı büyüdükçe dalga darbesi azalır. Kızaklama için gereken güç artar.

Gövde Sayısına Göre

Tek gövde (monohull)
Katamaran (iki gövde)
Trimaran (üç gövde)

Gövde Malzemeleri

Malzeme	Özellik
Fiberglas (CTP)	Kalıpla seri üretilir
Alüminyum	Hafif ve darbeye dayanıklıdır
Çelik	Yüksek dayanımlıdır, ağırdır
Ahşap	Geleneksel teknelerde kullanılır
Ferroçimento	Çelik ağ ve çimentodan oluşur

İlgili Standartlar

ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısını ve malzeme boyutlandırmasını düzenler.
ISO 8666: Gövde boyu ve eni gibi ana ölçüleri tanımlar.

Sık Sorulan Sorular

Gövde hızı nedir?

Gövde hızı, deplasman gövdenin pratikte ulaşabildiği hız sınırıdır. Teknenin oluşturduğu dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde bu sınır ortaya çıkar.

Kızaklayan gövde ne zaman suyun üstüne çıkar?

Gövde, ağırlığının büyük bölümü hidrodinamik kaldırma kuvvetiyle taşındığında kızağa çıkar. Bu hız, teknenin ağırlığına ve gövde şekline göre değişir.

İlgili Terimler

Karina, Tekne Omurgası, Borda, Su Hattı, Deplasman, Fiber Tekne.

İlgili terimler

Borda

Borda , tekne gövdesinin yan yüzeyidir. Her teknede iki borda bulunur: sancak borda ve iskele borda. Borda Nedir? Borda, su hattından güverte kenarına kadar uzanan yan duvardır. Borda, dalgaya ve rüzgâra karşı gövdeyi korur. Teknenin başını kıçına bağlayan yüzeydir. İngilizcede bordaya "side" veya "topsides" denir. "Topsides" terimi bordanın su hattı üstündeki bölümünü ifade eder. Borda ile İlgili Terimler Terim Anlamı Sancak borda Sağ yan yüzey İskele borda Sol yan yüzey Borda fenerleri Yan yüzeylerdeki kırmızı ve yeşil fenerler Bordaya yanaşma Tekneyi yan yüzeyiyle iskeleye veya başka tekneye yaklaştırma Bordadan Teknenin yanından, kirişe dik yönden Borda iskelesi Tekneye yandan biniş için kullanılan merdiven Bordaya Yanaşma Bordaya yanaşmada tekne, yan yüzeyiyle iskeleye bağlanır. Bu yöntem, kanal ve nehir limanlarında yaygındır. Bordaya yanaşmada şu halatlar kullanılır: Baş halatı: Baştan ileriye doğru verilir. Kıç halatı: Kıçtan geriye doğru verilir. Baş spring: Baştan geriye doğru verilir. Kıç spring: Kıçtan ileriye doğru verilir. Spring halatları, teknenin ileri-geri hareketini sınırlar. Borda Koruması Yanaşma sırasında borda, iskeleye veya başka bir tekneye sürtünür. Bordayı korumak için şu donanımlar kullanılır: Usturmaça: Borda ile iskele arasında tampon görevi görür. Borda profili (rub rail): Güverte kenarı boyunca uzanan kauçuk veya plastik şerittir. Usturmaça tahtası: Usturmaçaların önüne asılan yatay tahtadır. Borda Yüksekliği Bordanın su hattı üzerindeki yüksekliği fribordu belirler. Yüksek borda, dalganın güverteye girmesini zorlaştırır. Yüksek borda ayrıca rüzgâr yüzeyini artırır. Rüzgâr yüzeyi, manevrada teknenin sürüklenmesine neden olur. Bordada Bulunan Elemanlar Lumbozlar ve gövde pencereleri Egzoz ve tahliye çıkışları Borda fenerleri Bağlama yuvaları Sık Sorulan Sorular Borda ile küpeşte arasındaki fark nedir? Borda, gövdenin yan yüzeyinin tamamıdır. Küpeşte, bordanın üst kenarındaki korkuluk veya kenar elemanıdır. Borda feneri hangi renklerdedir? Sancak borda feneri yeşil, iskele borda feneri kırmızıdır. Kuralları COLREG 1972 Kural 21 belirler. Bordadan dalga almak neden risklidir? Dalga bordaya dik çarptığında tekne yana yatar. Büyük dalgada bu durum devrilme riskini artırır. İlgili Terimler Sancak, İskele, Küpeşte, Fribord, Usturmaça, Bağlama Halatı.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Fiber Tekne

Fiber tekne , gövdesi cam elyaf takviyeli plastikten üretilen teknedir. Türkçede bu malzemeye CTP (Cam Elyaf Takviyeli Plastik) denir. İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) veya FRP (Fibre Reinforced Plastic) kısaltmaları kullanılır. Fiber Tekne Nedir? Fiber teknede cam elyaf, reçineyle doyurulur. Reçine kürlenince sertleşir. Cam elyaf, yapıya çekme dayanımı kazandırır. Reçine, elyafları bir arada tutar ve suyu dışarıda bırakır. Gövde Katmanları Katman Görevi Jelkot Dış yüzeyi oluşturur. Rengi ve parlaklığı sağlar. Dış laminat Cam elyaf ve reçineden oluşan taşıyıcı katmandır Çekirdek Sandviç yapıda iki laminat arasında yer alır İç laminat Çekirdeği içeriden kapatır Çekirdek malzemesi olarak PVC köpük veya balsa ağacı kullanılır. Reçine Türleri Reçine Su Geçirgenliği Dayanımı Tipik Kullanım Polyester Düşük Seri üretim tekneler Vinilester Orta Su hattı altı katmanlar Epoksi Yüksek Yarış tekneleri, ozmoz tamiri Cam Elyaf Takviye Türleri Kırpılmış elyaf keçe (mat): Rastgele yönlenmiş kısa liflerden oluşur. Dokuma roving: Örgülü kalın lif demetlerinden oluşur. Çok eksenli kumaş: Lifler belirli açılarda dikilir. Üretim Yöntemleri El yatırma: Usta, elyafı kalıba serer ve reçineyi rulo ile yedirir. Püskürtme: Makine, kırpılmış elyafı ve reçineyi kalıba püskürtür. Vakum infüzyon: Vakum, reçineyi kuru elyafın içine çeker. Prepreg: Önceden reçine emdirilmiş elyaf, fırında kürlenir. Malzeme Özellikleri Özellik Açıklama Korozyon Metal gövdeler gibi paslanmaz Biçimlendirme Kalıpla karmaşık gövde şekilleri üretilir Tamir Reçine ve cam elyafla yerinde onarılır Isı yalıtımı Metale göre düşük ısı iletir Darbe davranışı Sert darbede çatlar veya delinir Fiberglas, 1950'lerden itibaren seri tekne üretiminde ahşabın yerini almaya başladı. Kalıp yöntemi, aynı modelden çok sayıda tekne üretilmesini sağlar. Bakım Gereksinimleri Jelkot, UV ışınlarıyla matlaşır. Cila yüzeyi korur. Su hattı altı, zehirli boya (antifouling) ile kaplanır. Su, laminata sızarsa ozmoz kabarcıkları oluşabilir. Sık Görülen Hasarlar Jelkot çatlağı: Darbe veya gerilme sonucu yüzeyde ince çizgiler oluşur. Ozmoz kabarcığı: Su hattı altında laminat içine sızan su kabarcık yapar. Delaminasyon: Laminat katmanları veya çekirdek birbirinden ayrılır. İlgili Standartlar ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısı ve malzeme boyutlandırmasını düzenler. İlgili Terimler Fiberglas, Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Alüminyum Tekne.

Karina

Karina , teknenin su hattının altında kalan gövde bölümüdür. Karina, sürekli suyla temas hâlindedir. Karina Nedir? Karina, teknenin yüzerliğini sağlayan bölümdür. Suyun kaldırma kuvveti karinaya etki eder. Karinanın şekli ve yüzey durumu, teknenin hızını ve yakıt tüketimini etkiler. Türkçede "karina" kelimesi, teknenin karaya çekilip su altı bölümünün bakımının yapılması anlamında da kullanılır. Örnek: "Tekne karinaya alındı." Karinada Bulunan Elemanlar Eleman Görevi Omurga Yapısal dayanım ve yön kararlılığı sağlar Pervane Tekneyi iter Şaft Motor gücünü pervaneye iletir Dümen palası Teknenin yönünü değiştirir Transdüser Derinlik ve sonar verisi toplar Gövde geçişleri Suyun giriş ve çıkışını sağlar Kurban anot Metal parçaları korozyondan korur Karinada Oluşan Sorunlar Deniz canlısı tutunması: Midye, yosun ve kabuklu canlılar yüzeye yapışır. Bu canlılar sürtünmeyi artırır. Ozmoz: Fiber gövdede su laminata sızar ve kabarcık oluşturur. Galvanik korozyon: Farklı metaller arasında elektrik akımı oluşur. Metal parçalar aşınır. Darbe hasarı: Karaya oturma veya yüzen cisimler gövdeye zarar verir. Karina Bakımı Karina bakımı için tekne sudan çıkarılır. Bakımın temel adımları şunlardır: Tekneyi travel lift veya vinçle karaya alın. Karinayı basınçlı suyla yıkayın. Eski boyanın durumunu kontrol edin. Yüzeyi zımparalayın. Gerekirse astar uygulayın. Antifouling boyayı sürün. Kurban anotları yenileyin. Pervane, şaft ve gövde geçişlerini kontrol edin. Antifouling Boya Antifouling, deniz canlılarının karinaya tutunmasını engelleyen boyadır. Boyalar biyosit içerir. Biyositlerin kullanımı ülkelere göre düzenlenir. Avrupa Birliği'nde bu ürünler Biyosidal Ürünler Tüzüğü (BPR, 528/2012) kapsamındadır. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), 2001 yılında AFS Sözleşmesi'ni kabul etti. Bu sözleşme, tributiltin (TBT) içeren boyaları yasakladı. Bakım Sıklığı Bakım sıklığını kullanılan boya, suyun sıcaklığı ve teknenin kullanım yoğunluğu belirler. Boya üreticisi, ürünün etkili kalma süresini teknik belgede belirtir. Sık Sorulan Sorular Karina ile su hattı arasındaki fark nedir? Su hattı, suyun gövdeye değdiği çizgidir. Karina, bu çizginin altında kalan gövde bölümüdür. Tekne hangi durumlarda karinaya alınır? Tekne şu durumlarda karinaya alınır: Antifouling boyanın etkisi azaldığında Kurban anotlar aşındığında Gövdede darbe hasarından şüphelenildiğinde Pervane veya şaft bakımı gerektiğinde İlgili Terimler Su Hattı, Tekne Gövdesi, Antifouling, Ozmoz, Kurban Anot, Galvanik Korozyon.

Tüm terimlere dön