Denizcilik sözlüğü

Fiber Tekne

Tanım

Fiber tekne, gövdesi cam elyaf takviyeli plastikten üretilen teknedir. Türkçede bu malzemeye CTP (Cam Elyaf Takviyeli Plastik) denir. İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) veya FRP (Fibre Reinforced Plastic) kısaltmaları kullanılır.

Fiber Tekne Nedir?

Fiber teknede cam elyaf, reçineyle doyurulur. Reçine kürlenince sertleşir. Cam elyaf, yapıya çekme dayanımı kazandırır. Reçine, elyafları bir arada tutar ve suyu dışarıda bırakır.

Gövde Katmanları

Katman	Görevi
Jelkot	Dış yüzeyi oluşturur. Rengi ve parlaklığı sağlar.
Dış laminat	Cam elyaf ve reçineden oluşan taşıyıcı katmandır
Çekirdek	Sandviç yapıda iki laminat arasında yer alır
İç laminat	Çekirdeği içeriden kapatır

Çekirdek malzemesi olarak PVC köpük veya balsa ağacı kullanılır.

Reçine Türleri

Reçine	Su Geçirgenliği Dayanımı	Tipik Kullanım
Polyester	Düşük	Seri üretim tekneler
Vinilester	Orta	Su hattı altı katmanlar
Epoksi	Yüksek	Yarış tekneleri, ozmoz tamiri

Cam Elyaf Takviye Türleri

Kırpılmış elyaf keçe (mat): Rastgele yönlenmiş kısa liflerden oluşur.
Dokuma roving: Örgülü kalın lif demetlerinden oluşur.
Çok eksenli kumaş: Lifler belirli açılarda dikilir.

Üretim Yöntemleri

El yatırma: Usta, elyafı kalıba serer ve reçineyi rulo ile yedirir.
Püskürtme: Makine, kırpılmış elyafı ve reçineyi kalıba püskürtür.
Vakum infüzyon: Vakum, reçineyi kuru elyafın içine çeker.
Prepreg: Önceden reçine emdirilmiş elyaf, fırında kürlenir.

Malzeme Özellikleri

Özellik	Açıklama
Korozyon	Metal gövdeler gibi paslanmaz
Biçimlendirme	Kalıpla karmaşık gövde şekilleri üretilir
Tamir	Reçine ve cam elyafla yerinde onarılır
Isı yalıtımı	Metale göre düşük ısı iletir
Darbe davranışı	Sert darbede çatlar veya delinir

Fiberglas, 1950'lerden itibaren seri tekne üretiminde ahşabın yerini almaya başladı. Kalıp yöntemi, aynı modelden çok sayıda tekne üretilmesini sağlar.

Bakım Gereksinimleri

Jelkot, UV ışınlarıyla matlaşır. Cila yüzeyi korur.
Su hattı altı, zehirli boya (antifouling) ile kaplanır.
Su, laminata sızarsa ozmoz kabarcıkları oluşabilir.

Sık Görülen Hasarlar

Jelkot çatlağı: Darbe veya gerilme sonucu yüzeyde ince çizgiler oluşur.
Ozmoz kabarcığı: Su hattı altında laminat içine sızan su kabarcık yapar.
Delaminasyon: Laminat katmanları veya çekirdek birbirinden ayrılır.

İlgili Standartlar

ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısı ve malzeme boyutlandırmasını düzenler.

İlgili Terimler

Fiberglas, Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Alüminyum Tekne.

İlgili terimler

Alüminyum Tekne

Alüminyum tekne , gövdesi deniz tipi alüminyum alaşımından üretilen teknedir. Gövde levhaları kaynak veya perçinle birleştirilir. Alüminyum Tekne Nedir? Alüminyum, çelikten hafif bir metaldir. Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,7 g/cm³'tür. Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,85 g/cm³'tür. Alüminyum yüzeyi havayla temas edince ince bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka metali korozyondan korur. Deniz Tipi Alüminyum Alaşımları Alaşım Seri Tipik Kullanım 5083 5xxx (Al-Mg) Gövde levhası 5086 5xxx (Al-Mg) Gövde ve güverte levhası 6061 6xxx (Al-Mg-Si) Profil ve boru 6082 6xxx (Al-Mg-Si) Ekstrüzyon profil 5xxx serisi alaşımlar magnezyum içerir. Bu seri, deniz suyuna dayanıklıdır. Alaşım tanımları EN 573 standardında yer alır. Birleştirme Yöntemleri MIG kaynağı: Gövde levhalarının birleştirilmesinde kullanılır. TIG kaynağı: İnce levhalarda ve hassas birleştirmelerde kullanılır. Perçin: Küçük teknelerde ve kaynaksız gövdelerde kullanılır. Galvanik Korozyon Riski Alüminyum, deniz suyunda birçok metale göre anodik davranır. Bakır, bronz veya paslanmaz çelikle temas ederse alüminyum aşınır. Bu nedenle şu önlemler uygulanır: Farklı metaller arasına yalıtım pulu konur. Bakır içerikli antifouling boya kullanılmaz. Gövdeye alüminyum veya çinko kurban anot bağlanır. Gövde Şekilleri Düz tabanlı gövde: Sakin ve sığ sularda kullanılır. Nehir ve göl teknelerinde yaygındır. V tabanlı gövde: Dalgayı yararak ilerler. Açık denizde daha dengeli seyir sağlar. Katamaran gövde: İki alüminyum gövde kirişlerle birleştirilir. İş ve yolcu teknelerinde kullanılır. Malzeme Özellikleri Özellik Açıklama Darbe davranışı Kırılmak yerine ezilir Isı iletimi Yüksektir; kamarada yalıtım gerekir Yüzey koruması Boyalı veya boyasız kullanılabilir Tamir Kaynak ekipmanı ve uzman işçilik gerektirir Kullanım Alanları Balıkçı tekneleri Servis ve iş tekneleri Arama kurtarma botları RIB botların sert gövdeleri Keşif (explorer) yatlarının üst yapıları Bakım Adımları Kurban anotları düzenli aralıklarla kontrol edin. Aşınan anodu yenisiyle değiştirin. Gövdeyi kullanım sonrası tatlı suyla yıkayın. Bağlantı elemanlarında yalıtım pullarının yerinde olduğunu doğrulayın. Kaynak dikişlerinde çatlak ve korozyon izi arayın. Kıyı elektriği bağlantısında galvanik izolatör kullanımını değerlendirin. İlgili Terimler Deniz Tipi Alüminyum, Galvanik Korozyon, Kurban Anot, Alüminyum Anot, Fiber Tekne.

Epoksi Reçine

Epoksi reçine , sertleştirici ile karıştırıldığında kimyasal tepkimeyle sertleşen termoset bir polimerdir. Teknelerde laminasyon, yapıştırma, dolgu ve kaplama işlerinde kullanılır. Epoksi Reçine Nedir? Epoksi reçine, sıvı halde bulunur. Sertleştirici eklendiğinde moleküller arasında çapraz bağlar oluşur. Bu süreç sonunda reçine katı ve dayanıklı bir malzemeye dönüşür. Tepkime ısı açığa çıkarır. Sertleşmiş epoksi yeniden eritilemez. Teknede Kullanım Alanları Alan Örnek Laminasyon Cam elyaf veya karbon elyaf ile kompozit üretimi Yapıştırma Donanım parçalarının montajı Dolgu Delik ve hasar onarımı Kaplama Ahşabı su emişine karşı koruma Bariyer Ozmoz onarımında su bariyeri Ahşap-epoksi yapım Kontrplak teknelerin üretimi Sertleştirici Türleri Tür Özellik Hızlı sertleştirici Kısa çalışma süresi, soğuk havaya uygun Yavaş sertleştirici Uzun çalışma süresi, sıcak havaya uygun Ekstra yavaş sertleştirici Büyük yüzeyler ve sıcak iklim Şeffaf kaplama sertleştiricisi Ahşap üzerinde şeffaf kaplama Karışım oranı reçine üreticisine göre değişir. Oran, kesin ölçülerek uygulanır. Polyester Reçineden Farkı Özellik Epoksi Polyester Yapışma Çok yüksek Orta Su geçirgenliği Düşük Daha yüksek Büzülme Düşük Daha yüksek Maliyet Yüksek Düşük Karışım oranı Kesin oran Küçük oranda katalizör Epoksi, polyester üzerine iyi yapışır. Polyester, sertleşmiş epoksi üzerine iyi yapışmaz. Dolgu Katkıları Epoksiye toz katkılar eklenerek macun kıvamı elde edilir: Kolloidal silika: Yapıştırma ve dolgu kıvamı Mikrobalon: Hafif ve zımparalanabilir dolgu Öğütülmüş elyaf: Yüksek dayanımlı dolgu Ağaç tozu: Ahşap renginde dolgu Amin Kusması Bazı epoksiler sertleşirken yüzeyde mumsu bir tabaka oluşturur. Bu tabakaya "amin kusması" denir. Yeni kat uygulamadan önce bu tabaka suyla yıkanır ve zımparalanır. Güvenlik Epoksi deriyle temasta hassasiyet yapabilir. Nitril eldiven ve koruyucu gözlük kullanılır. Zımpara tozu için toz maskesi takılır. Çalışma alanı havalandırılır. Sık Sorulan Sorular Epoksi UV ışınına dayanıklı mıdır? Hayır. UV ışınında sararır ve bozulur. Üstü boya veya vernikle korunur. Epoksi soğukta sertleşir mi? Düşük sıcaklıkta sertleşme yavaşlar veya durur. Karışım oranı yanlış olursa ne olur? Epoksi tam sertleşmez. Yüzey yumuşak veya yapışkan kalır. İlgili Terimler Polyester Reçine, Epoksi Astar, Fiberglas, Jelkot Tamiri, Ozmoz, Tekne Ozmozu.

Fiberglas

Fiberglas , cam elyafın polyester, vinilester veya epoksi reçine ile birleştirilmesiyle elde edilen kompozit malzemedir. Teknik adı "cam elyaf takviyeli plastik" (CTP) veya İngilizcede GRP (Glass Reinforced Plastic) olarak geçer. Fiberglas Nedir? Cam elyaf, eritilmiş camın ince liflere çekilmesiyle üretilir. Lifler çekme kuvvetine dayanır. Reçine, lifleri bir arada tutar ve yükü lifler arasında dağıtır. İki malzeme birlikte hafif, dayanıklı ve korozyona uğramayan bir yapı oluşturur. Günümüzde gezi teknelerinin büyük bölümü fiberglastan üretilir. Cam Elyaf Türleri Tür Özellik Keçe (CSM) Rastgele yönlü kısa lifler, kolay şekil alır Dokuma (woven roving) Kalın lifler dokunmuş, yüksek dayanım Çok eksenli kumaş Farklı yönlerde dikilmiş lifler Tek yönlü kumaş Lifler tek yönde, belirli yük yolları için Yüzey tülü İnce, yüzey kalitesi için Üretim Yöntemleri Yöntem Açıklama El yatırması Elyaf kalıba serilir ve reçine rulo ile emdirilir Püskürtme Kesilmiş elyaf ve reçine birlikte püskürtülür Vakum infüzyon Reçine, vakumla kuru elyafın içine çekilir RTM Kapalı kalıba basınçla reçine enjekte edilir Vakum infüzyon, reçine oranını azaltır ve daha hafif laminat üretir. Sandviç Yapı Sandviç yapıda iki fiberglas katmanı arasına hafif bir çekirdek yerleştirilir. Bu yapı, ağırlığı artırmadan sertliği yükseltir. Çekirdek Malzemesi Özellik PVC köpük Su emişi düşük, yaygın Balsa Yüksek basma dayanımı, ıslanırsa çürüyebilir PET köpük Geri dönüştürülebilir Petek yapı Çok hafif Laminat Katmanları Jelkot (dış yüzey) Yüzey tülü veya bariyer katmanı Yapısal elyaf katmanları Çekirdek (sandviç yapıda) İç yapısal katmanlar Avantajlar ve Sınırlamalar Avantaj Sınırlama Korozyona uğramaz Ozmoz riski Kalıpla seri üretim UV ile jelkot yıpranması Onarımı mümkündür Çekirdeğe su girebilir Sık Sorulan Sorular Fiberglas tekne ne kadar dayanır? Ömür, üretim kalitesine ve bakıma bağlıdır. Fiberglas onarımı zor mudur? Küçük onarımlar uygun malzemeyle yapılabilir. Yapısal onarımlar uzmanlık gerektirir. Balsa çekirdeğe su girerse ne olur? Balsa çürüyebilir ve laminattan ayrılabilir. Islak bölge açılarak onarılır. Fiberglas gövde kaplama gerektirir mi? Su hattı altı antifouling ile korunur. İlgili Terimler Jelkot, Polyester Reçine, Epoksi Reçine, Ozmoz, Jelkot Tamiri, Tekne Bakımı.

Jelkot

Jelkot , fiberglas teknenin dış yüzeyini oluşturan, pigmentli ve kıvamlaştırılmış reçine katmanıdır. Jelkot, teknenin rengini ve parlaklığını sağlar ve alttaki laminatı korur. Jelkot Nedir? Jelkot, kalıplama sırasında kalıba ilk uygulanan katmandır. Jelkot kısmen sertleştikten sonra arkasına cam elyaf ve reçine yatırılır. Tekne kalıptan çıkarıldığında jelkot dış yüzeyde yer alır. Jelkot genellikle polyester veya vinilester esaslıdır. Jelkotun Görevleri Görev Açıklama Görünüm Renk ve parlaklık sağlar UV koruması Laminatı güneş ışığından korur Su direnci Laminatın suyla temasını sınırlar Aşınma direnci Yüzeyi sürtünmeye karşı korur Jelkot Türleri Tür Kullanım İzoftalik jelkot Genel kullanım İzoftalik NPG jelkot Daha yüksek su ve UV direnci Vinilester jelkot Su hattı altı, ozmoz direnci Zımparalanabilir jelkot Onarım ve boyama öncesi Parafinli jelkot (flowcoat) Hava ile temasta yüzeyde sertleşir Kalınlık Jelkot katmanı ince bir tabakadır. Üretimde belirli bir film kalınlığı hedeflenir. Fazla ince jelkot, laminat desenini gösterir ve koruma sağlamaz. Fazla kalın jelkot, darbe ve esnemede çatlamaya eğilimlidir. Jelkot Sorunları Sorun Neden Oksitlenme UV ışını, matlaşma ve tozlanma Örümcek ağı çatlaklar Darbe veya esneme Kabarcıklar Ozmoz Sararma UV ve yaşlanma Çizik ve oyuk Mekanik hasar Oksitlenme Güneş ışığı, jelkotun yüzeyindeki reçineyi parçalar. Yüzey matlaşır ve dokunulduğunda renkli toz bırakır. Hafif oksitlenme pasta ve cila ile giderilir. Ağır oksitlenmede ince zımpara gerekebilir. Bakım Yüzeyi tatlı suyla düzenli yıkayın. Tekne şampuanı kullanın. Düzenli aralıklarla cila uygulayın. Çatlakları erken onarın. Onarılmayan çatlaklardan laminata su girebilir. Sık Sorulan Sorular Jelkot boyanabilir mi? Evet. Ağır yıpranmış jelkot, uygun hazırlıkla poliüretan boya ile boyanabilir. Jelkot rengi neden solar? Pigment ve reçine UV ışınında bozulur. Jelkot ile boya arasındaki fark nedir? Jelkot, üretimde kalıba uygulanır ve laminatla bütünleşir. Boya, sonradan yüzeye sürülür. Jelkot kalınlığı nasıl ölçülür? Üretimde ıslak film tarağı kullanılır. Mevcut teknede ultrasonik ölçüm cihazları kullanılabilir. Jelkot çatlakları neden yayılır? Altındaki laminat esnedikçe çatlak ilerler. Esneme nedeni giderilir. İlgili Terimler Jelkot Tamiri, Fiberglas, Polyester Reçine, Tekne Cilası, Ozmoz, Tekne Boyası.

Tüm terimlere dön