Denizcilik sözlüğü

Borda

Tanım

Borda, tekne gövdesinin yan yüzeyidir. Her teknede iki borda bulunur: sancak borda ve iskele borda.

Borda Nedir?

Borda, su hattından güverte kenarına kadar uzanan yan duvardır. Borda, dalgaya ve rüzgâra karşı gövdeyi korur. Teknenin başını kıçına bağlayan yüzeydir. İngilizcede bordaya "side" veya "topsides" denir. "Topsides" terimi bordanın su hattı üstündeki bölümünü ifade eder.

Borda ile İlgili Terimler

Terim	Anlamı
Sancak borda	Sağ yan yüzey
İskele borda	Sol yan yüzey
Borda fenerleri	Yan yüzeylerdeki kırmızı ve yeşil fenerler
Bordaya yanaşma	Tekneyi yan yüzeyiyle iskeleye veya başka tekneye yaklaştırma
Bordadan	Teknenin yanından, kirişe dik yönden
Borda iskelesi	Tekneye yandan biniş için kullanılan merdiven

Bordaya Yanaşma

Bordaya yanaşmada tekne, yan yüzeyiyle iskeleye bağlanır. Bu yöntem, kanal ve nehir limanlarında yaygındır. Bordaya yanaşmada şu halatlar kullanılır:

Baş halatı: Baştan ileriye doğru verilir.
Kıç halatı: Kıçtan geriye doğru verilir.
Baş spring: Baştan geriye doğru verilir.
Kıç spring: Kıçtan ileriye doğru verilir.

Spring halatları, teknenin ileri-geri hareketini sınırlar.

Borda Koruması

Yanaşma sırasında borda, iskeleye veya başka bir tekneye sürtünür. Bordayı korumak için şu donanımlar kullanılır:

Usturmaça: Borda ile iskele arasında tampon görevi görür.
Borda profili (rub rail): Güverte kenarı boyunca uzanan kauçuk veya plastik şerittir.
Usturmaça tahtası: Usturmaçaların önüne asılan yatay tahtadır.

Borda Yüksekliği

Bordanın su hattı üzerindeki yüksekliği fribordu belirler. Yüksek borda, dalganın güverteye girmesini zorlaştırır. Yüksek borda ayrıca rüzgâr yüzeyini artırır. Rüzgâr yüzeyi, manevrada teknenin sürüklenmesine neden olur.

Bordada Bulunan Elemanlar

Lumbozlar ve gövde pencereleri
Egzoz ve tahliye çıkışları
Borda fenerleri
Bağlama yuvaları

Sık Sorulan Sorular

Borda ile küpeşte arasındaki fark nedir?

Borda, gövdenin yan yüzeyinin tamamıdır. Küpeşte, bordanın üst kenarındaki korkuluk veya kenar elemanıdır.

Borda feneri hangi renklerdedir?

Sancak borda feneri yeşil, iskele borda feneri kırmızıdır. Kuralları COLREG 1972 Kural 21 belirler.

Bordadan dalga almak neden risklidir?

Dalga bordaya dik çarptığında tekne yana yatar. Büyük dalgada bu durum devrilme riskini artırır.

İlgili Terimler

Sancak, İskele, Küpeşte, Fribord, Usturmaça, Bağlama Halatı.

İlgili terimler

Bağlama Halatı

Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.

Fribord

Fribord , su hattından güverte kenarına kadar olan dikey yüksekliktir. Fribord, gövdenin su üstünde kalan bölümünün yüksekliğini gösterir. Fribord Nedir? Fribord, borda boyunca ölçülür. Değer, baştan kıça farklılık gösterir. Fribord genellikle teknenin orta noktasında belirtilir. İngilizcede bu değere "freeboard" denir. Fribord, teknenin yükü arttıkça azalır. Çünkü tekne daha derine batar ve su hattı yükselir. Fribordun Görevleri Görev Açıklama Yedek yüzerlik Su üstündeki gövde hacmi ek kaldırma kuvveti sağlar Su girişini önleme Dalganın güverteye girmesini zorlaştırır Stabilite Tekne yattığında güverte kenarının suya girmesini geciktirir İç hacim Gövde içinde yaşam alanı oluşturur Yüksek ve Alçak Fribordun Etkileri Özellik Yüksek Fribord Alçak Fribord Güverteye su girişi Azdır Fazladır Rüzgâr yüzeyi Büyüktür Küçüktür Rüzgârla sürüklenme Belirgindir Azdır İç hacim Fazladır Azdır Sudan tekneye çıkış Zordur Kolaydır Su Alma Yüksekliği ISO 12217 standardı, su alma yüksekliği kavramını kullanır. Su alma yüksekliği, su hattından suyun gövdeye girebileceği en alçak açıklığa kadar olan mesafedir. Açıklıklar arasında kapaklar, havalandırma ağızları ve kokpit girişleri yer alır. Standart, tasarım kategorisine göre asgari değerler belirler. Gemilerde Fribord 1966 Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi, ticari gemiler için asgari fribordu belirler. Gemi, bordasındaki yükleme hattı işaretinin altına batacak şekilde yüklenemez. Bu kural, gemiye yedek yüzerlik bırakır. Fribordu Etkileyen Durumlar Fazla kişi veya yük taşıma Sintinede su birikmesi Tankların tamamen dolu olması Ağırlığın tek bir bordada toplanması Sık Sorulan Sorular Fribord nasıl ölçülür? Tekne suda iken güverte kenarından su yüzeyine kadar olan dikey mesafe ölçülür. Ölçüm hem sancak hem iskele bordada yapılır. Fribord azalırsa ne olur? Dalga güverteye daha kolay girer. Tekne yattığında güverte kenarı daha erken suya değer. Bu durum, su alma ve devrilme riskini artırır. Fribord ile draft arasındaki ilişki nedir? Draft, su hattının altındaki derinliktir. Fribord, su hattının üstündeki yüksekliktir. Yük arttığında draft artar, fribord azalır. Fribord tekne seçiminde nasıl değerlendirilir? Açık deniz seyri için yüksek fribord güverteyi kuru tutar. Yüzme ve dalış kullanımında alçak fribord suya giriş çıkışı kolaylaştırır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Borda, Deplasman, Tekne Kapasitesi, CE Kategorisi.

Küpeşte

Küpeşte , tekne bordasının üst kenarında yer alan korkuluk veya kenar elemanıdır. Küpeşte, güvertedeki kişilerin denize düşmesini önler. Küpeşte Nedir? Küpeşte, güverte kenarı boyunca baştan kıça uzanır. Küçük teknelerde küpeşte, gövde ile güvertenin birleştiği kalın kenardır. Büyük teknelerde küpeşte, borda üzerinde yükselen bir duvar veya korkuluktur. İngilizcede bu elemana "gunwale" veya "toerail" denir. Küpeşte Türleri Tür Yapı Kullanım Ayak kenarı (toerail) Güverte kenarında alçak bir çıkıntı Yelkenliler Parapet küpeşte (bulwark) Bordanın güverte üstüne devam eden duvarı Guletler, büyük yatlar Ahşap küpeşte Bordanın üstüne bağlanan ahşap kenar Geleneksel tekneler Paslanmaz küpeşte Boru biçimli metal korkuluk Motoryatlar Küpeşte ve Vardavela Farkı Özellik Küpeşte Vardavela Konumu Bordanın üst kenarı Küpeştenin üzerinde yükselir Yapısı Kenar veya duvar Dikmeler ve aralarındaki teller Görevi Ayak tutunması ve kenar koruması Denize düşmeyi önleyen bel hizasında bariyer Günlük kullanımda iki terim bazen birbirinin yerine kullanılır. Küpeşte Malzemeleri Tik ağacı: Geleneksel teknelerde kullanılır. Düzenli yağlama veya vernik ister. Paslanmaz çelik: AISI 316 kalite paslanmaz çelik yaygındır. Alüminyum: Eloksal kaplamalı profiller kullanılır. Fiberglas: Gövde kalıbıyla birlikte üretilir. Küpeştenin Görevleri Güvertedeki kişinin ayağının kaymasını önler. Güverteye gelen suyun yönlendirilmesini sağlar. Halat ve makara bağlama noktası olarak kullanılır. Bordayı yanaşma darbelerinden korur. İlgili Standart ISO 15085, küçük teknelerde denize düşmeyi önleme ve kurtarma donanımlarını düzenler. Standart, korkuluk yüksekliği ve tutamak konumu gibi şartları tanımlar. Şartlar, teknenin boyuna ve tasarım kategorisine göre değişir. Sık Sorulan Sorular Küpeşte neden çatlar veya gevşer? Küpeşte, yanaşma darbelerine ve halat yüklerine maruz kalır. Bağlantı cıvataları zamanla gevşer. Gevşeyen bağlantıdan güverte içine su sızabilir. Ahşap küpeşte nasıl korunur? Yüzey temizlenir ve zımparalanır. Ardından tik yağı veya marin vernik uygulanır. Küpeşteye halat bağlanır mı? Küçük teknelerde küpeşteye bağlama yuvaları açılır. Ağır yükler için koç boynuzu veya baba kullanılır. Küpeştede su sızıntısı nasıl fark edilir? Kamara tavanında veya dolap içinde su lekesi görülür. Sızıntı genellikle küpeşte cıvatalarının geçtiği deliklerden kaynaklanır. İlgili Terimler Borda, Güverte, Baş Güverte, Güvenlik Halatı, Paslanmaz Çelik, Tik Güverte.

Sancak

Sancak , tekneye kıçtan başa doğru bakıldığında sağ taraftır. İngilizcede bu tarafa "starboard" denir. Sancak Nedir? Sancak, teknenin sağ bordasını ifade eder. Bu terim, kişinin teknedeki konumundan bağımsızdır. Teknenin kıçına bakan kişi için de sancak, teknenin sağ tarafıdır. Bu tanım, yön karışıklığını önler. Sancağın karşıtı iskeledir. İskele, teknenin sol tarafıdır. Sancak ile İlgili Terimler Terim Anlamı Sancak borda Teknenin sağ yan yüzeyi Sancak feneri Sağ bordadaki yeşil seyir feneri Sancak kontra Rüzgârı sağ taraftan alarak yelken seyri Sancağa dön Dümeni sağa kır Sancak baş omuzluk Sağ ön çapraz yön Sancak Feneri COLREG 1972 Kural 21, sancak fenerini tanımlar. Sancak feneri yeşil renklidir. Fener, tam baştan itibaren sağ tarafa doğru 112,5 derecelik yay boyunca görülür. Bu yay, kirişin 22,5 derece gerisinde biter. Gece bir teknenin yeşil fenerini gören kişi, o teknenin sancak tarafını görür. Yol Hakkında Sancağın Rolü COLREG 1972 Kural 15, motorlu teknelerin kesişme durumunu düzenler. Diğer tekneyi sancak tarafında gören tekne yol verir. Yol veren tekne, diğerinin önünden geçmekten kaçınır. COLREG 1972 Kural 14, karşılaşma durumunu düzenler. Karşı karşıya gelen iki motorlu tekne rotasını sancağa değiştirir. Böylece iki tekne birbirinin iskele tarafından geçer. IALA Şamandıra Sistemi Uluslararası Deniz Seyrine Yardımcılar ve Fener İdareleri Birliği (IALA), şamandıra sistemini belirler. Türkiye, IALA A bölgesindedir. Bu bölgede limana girişte yeşil şamandıralar sancak tarafta bırakılır. Sık Sorulan Sorular Sancak ile iskeleyi nasıl ayırt ederim? Teknenin kıçında durup başa bakın. Sağ tarafınız sancak, sol tarafınız iskeledir. Sancak feneri yeşil, iskele feneri kırmızıdır. Sancak terimi yelkende nasıl kullanılır? Rüzgârı sancak taraftan alan yelkenli "sancak kontra" seyreder. COLREG 1972 Kural 12'ye göre iki yelkenli karşılaştığında sancak kontra seyreden tekne yol hakkına sahiptir. Sancak tarafından yanaşma neden tercih edilebilir? Tek pervaneli teknelerde pervanenin dönüş yönü, geri viteste kıçı bir tarafa çeker. Bu etkiye pervane yürüme etkisi denir. Kaptan, yanaşma tarafını bu etkiyi dikkate alarak seçer. İlgili Terimler İskele, Sancak Feneri, Borda, Baş, Kıç, Seyir Feneri.

Tüm terimlere dön