Denizcilik sözlüğü

Baş Pervanesi Motoru

Tanım

Baş pervanesi motoru, baş pervanesinin pervanesini döndüren elektrik veya hidrolik motordur. Gezi teknelerinde bu motor çoğunlukla doğru akımla çalışan elektrik motorudur.

Baş Pervanesi Motoru Nedir?

Motor, tünelin üzerinde, tekne içinde dik konumda monte edilir. Motor mili, ayak ünitesindeki dişlilere bağlanır. Dişliler hareketi pervane miline iletir. Motor, kumanda panelinden gelen komutla röleler veya elektronik sürücü aracılığıyla çalışır.

Motor Türleri

Tür	Özellik
Doğru akım fırçalı motor	Yaygın, basit yapılı
Doğru akım fırçasız motor	Daha uzun ömürlü, elektronik sürücü gerektirir
Hidrolik motor	Uzun süreli çalışma, merkezi hidrolik sistem gerektirir
Alternatif akım motoru	Büyük yatlarda jeneratörle çalışır

Akım İhtiyacı

Baş pervanesi motorları kısa sürede çok yüksek akım çeker. Akım, motor gücüne ve sistem gerilimine bağlıdır. Örnek: 3 kW'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 250 A, 24 V'ta yaklaşık 125 A çeker. Bu nedenle büyük motorlarda 24 V sistem tercih edilir.

Elektrik Tesisatı

Bileşen	Görevi
Ayrı akü	Motorun yakınında enerji kaynağı
Ana şalter	Sistemi tamamen ayırır
Ana sigorta	Aşırı akıma karşı korur
Kalın kesitli kablo	Gerilim düşümünü sınırlar
Röleler veya sürücü	Motoru çalıştırır ve yönünü değiştirir

Kablo kesiti, akıma ve kablo uzunluğuna göre seçilir. ISO 10133, küçük teknelerde doğru akım tesisatı şartlarını belirler.

Termal Koruma

Motor gövdesinde sıcaklık sensörü bulunur. Sensör, aşırı ısınmada motoru durdurur. Motor soğuyunca yeniden çalıştırılabilir. Termal koruma, kesintisiz çalışma süresi aşıldığında devreye girer.

Ateşleme Koruması

Benzinli motor bulunan teknelerde baş pervanesi motorunun kıvılcım çıkarmayan yapıda olması gerekir. ISO 8846, bu şartları belirler. Ateşleme korumalı motorlar etiketlerinde bu bilgiyi taşır.

Bakım

Motor bölmesini kuru tutun.
Kablo bağlantılarını temizleyin ve sıkılığını kontrol edin.
Fırçalı motorlarda kömür aşınmasını kontrol edin.
Motor ile ayak ünitesi arasındaki kaplini inceleyin.
Röle kontaklarının durumunu kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Baş pervanesi motoru neden ayrı aküyle beslenir?

Kıçtaki akü bankasından gelen uzun kablo, yüksek akımda büyük gerilim düşümü yaratır.

Motor çalışmıyor ancak tık sesi geliyorsa ne olabilir?

Düşük akü gerilimi veya röle kontaklarının aşınması olası nedenlerdir.

Fırçasız motorun avantajı nedir?

Fırça aşınması olmadığı için bakım ihtiyacı azalır. Oransal hız kontrolüne uygundur.

İlgili Terimler

Baş Pervanesi, Manevra Pervanesi, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, Doğru Akım, Irgat Rölesi.

İlgili terimler

Akü Şalteri

Akü şalteri , aküyü tekne elektrik sisteminden tamamen ayıran veya bağlayan yüksek akımlı ana anahtardır. Akü şalterine "ana şalter" de denir. Akü Şalteri Nedir? Akü şalteri, akü ile sistem arasındaki ana kablo üzerinde bulunur. Şalter kapatıldığında tüm tüketiciler aküden ayrılır. Şalter, bakım, uzun süreli bekleme ve acil durumlarda kullanılır. Yangın veya kısa devre durumunda enerjinin hızla kesilmesini sağlar. Akü Şalteri Türleri Tür Özellik Döner kollu şalter Açık ve kapalı konumlu kol Anahtarlı şalter Çıkarılabilir anahtarla kullanılır Uzaktan kumandalı şalter Elektrikle açılıp kapanır Seçici şalter Birden fazla aküyü seçmeye yarar Akım Değerleri Değer Anlamı Sürekli akım Şalterin uzun süre taşıyabileceği akım Kısa süreli akım Belirli süre için taşınabilecek yüksek akım Marş akımı Marş motoru için kısa süreli akım Şalter, devrenin en yüksek sürekli akımından yüksek değerde seçilir. Montaj Yeri Aküye mümkün olduğunca yakın konumlandırılır. Kolay ve hızlı erişilebilir olmalıdır. Nemden ve sıçrayan sudan korunmalıdır. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model kullanılır. Kullanım Kuralları Motor çalışırken marş aküsü şalterini kapatmayın. Bakım öncesi şalteri kapatın. Tekneden ayrılırken gereksiz devreleri kapatın. Sintine pompası gibi sürekli çalışması gereken devreleri şalterden önce bağlayın. Motor çalışırken şalter kapatılırsa alternatör diyotları zarar görebilir. Sürekli Bağlı Devreler Bazı devreler akü şalteri kapalıyken de çalışmalıdır. Örnek olarak otomatik sintine pompası ve yüksek su alarmı verilebilir. Bu devreler aküye doğrudan ve ayrı bir sigortayla bağlanır. Bakım Şalter bağlantı cıvatalarının sıkılığını kontrol edin. Kontak noktalarında ısınma izi arayın. Kolun rahat ve tam konumlara oturduğunu doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Akü şalteri yangında neden önemlidir? Elektrik kaynağının kesilmesi, kısa devreden kaynaklanan yangının büyümesini sınırlayabilir. Her aküye ayrı şalter gerekir mi? Marş ve servis aküleri için ayrı şalter kullanılması yaygın bir uygulamadır. Şalter ısınırsa ne yapılır? Gevşek bağlantı veya yetersiz akım değeri olabilir. Şalter kontrol edilip gerekirse değiştirilir. İlgili Terimler Akü Seçici Şalter, Tekne Aküsü, Marin Sigorta, Elektrik Panosu, Otomatik Sintine Pompası, Alternatör.

Baş Pervanesi

Baş pervanesi , teknenin baş bölümünde, gövdeyi enine geçen bir tünelin içine yerleştirilen ve başı sağa veya sola iten pervanedir. İngilizcede bu sisteme "bow thruster" denir. Baş Pervanesi Nedir? Baş pervanesi, su hattının altında gövdeyi bir bordadan diğerine geçen tünelde çalışır. Pervane suyu tünelin bir ucundan diğerine iter. Bu itiş, teknenin başını ters yöne kaydırır. Sistem, düşük hızda dümenin yetersiz kaldığı manevralarda kullanılır. Sistemin Bileşenleri Bileşen Görevi Tünel Gövdeyi enine geçen boru Pervane Tünel içinde suyu iter Ayak ünitesi Pervaneyi ve dişlileri taşır Motor Pervaneyi döndürür Kumanda paneli Kaptanın yön komutunu verir Kontrol ünitesi veya röleler Motoru çalıştırır Baş Pervanesi Türleri Tür Yapı Özellik Tünel tipi Gövdeye açılan sabit tünel En yaygın türdür Geri çekilebilir tip Kullanılmadığında gövde içine çekilir Seyir direncini azaltır Harici tip Gövde dışına monte edilir Tünel açılamayan teknelerde Güç Kaynağına Göre Elektrikli baş pervanesi: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik baş pervanesi: Motordan tahrikli hidrolik pompayla çalışır. Uzun süre çalışabilir. İtiş Gücü Seçimi Baş pervanesinin gücü genellikle kilogram-kuvvet (kgf) cinsinden itiş olarak verilir. Gerekli itiş; teknenin boyuna, rüzgâr yüzeyine ve ağırlığına bağlıdır. Üreticiler, tekne boyuna ve rüzgâr koşuluna göre seçim tabloları yayımlar. Çalışma Süresi Elektrikli baş pervaneleri sürekli çalışma için tasarlanmaz. Üretici, kesintisiz çalışma süresini dakika olarak belirtir. Bu süre aşılırsa motor aşırı ısınır. Birçok modelde termal koruma, motoru otomatik olarak durdurur. Kullanım Kuralları Pervaneyi kısa darbelerle kullanın. Yön değiştirirken kısa bir bekleme yapın. Yüksek hızda kullanmayın; etkisi azalır. Suda insan varken çalıştırmayın. Bakım Tünel ve pervaneyi deniz canlılarından temizleyin. Tünel içindeki anodu değiştirin. Pervane emniyet pimini kontrol edin. Motor bölmesini kuru tutun. Sık Sorulan Sorular Baş pervanesi hangi hızda etkilidir? Tekne dururken veya çok yavaş hareket ederken etkilidir. Hız arttıkça tünel ağzındaki akış itişi azaltır. Emniyet pimi ne işe yarar? Pervaneye cisim takıldığında pim kırılır. Böylece motor ve dişliler korunur. Baş pervanesi tekneye sonradan takılabilir mi? Evet. Gövdeye tünel açılır ve güçlendirilir. İşlem tersanede yapılır. İlgili Terimler Kıç Pervanesi, Manevra Pervanesi, Baş Pervanesi Motoru, Joystick Manevra Sistemi, Baş, Akü Bankası.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Irgat Rölesi

Irgat rölesi , kumandadan gelen düşük akımlı sinyalle ırgat motorunun yüksek akımlı devresini açıp kapatan elektromanyetik anahtardır. İngilizcede bu parçaya "solenoid" veya "contactor" da denir. Irgat Rölesi Nedir? Irgat motoru yüksek akım çeker. Bu akımı doğrudan kumanda düğmesinden geçirmek mümkün değildir. Röle, bu sorunu çözer. Düğme, rölenin bobinine küçük bir akım gönderir. Bobin, büyük kontakları kapatır ve motor çalışır. Rölenin Bölümleri Bölüm Görevi Bobin Kumanda sinyaliyle manyetik alan oluşturur Ana kontaklar Yüksek akımı motora iletir Kumanda terminalleri Düğme ve kumanda kablolarının bağlandığı uçlar Güç terminalleri Akü ve motor kablolarının bağlandığı uçlar Gövde Kontakları nemden ve tozdan korur Yön Değiştirme Irgat, zinciri hem toplar hem bırakır. Bu nedenle motorun iki yönde dönmesi gerekir. Yön değişimi iki şekilde sağlanır: Çift röle sistemi: Her yön için ayrı röle bulunur. Ters çevirici röle kutusu: Tek gövde içinde iki yönlü anahtarlama yapılır. Motor türü, gereken röle türünü belirler. Sabit mıknatıslı motor iki uçlu, seri sargılı motor çok uçlu bağlantı kullanır. Rölenin Konumu Röle, motora yakın ve kuru bir yere monte edilir. Kısa güç kablosu gerilim düşümünü azaltır. Röle, zincirlikten sıçrayan suya karşı korunmalıdır. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Düğmeye basınca tık sesi geliyor, motor dönmüyor Ana kontaklar aşınmış Hiç ses gelmiyor Bobin arızası veya kumanda kablosu kopuk Motor durmuyor Kontaklar yapışmış Tek yönde çalışıyor Bir yönün rölesi veya bobini arızalı Kontakların yapışması tehlikelidir. Motor kontrolsüz çalışır. Bu durumda ana şalter veya devre kesici hemen kapatılır. Kontrol Yöntemi Ana şalteri kapatın. Terminallerde oksitlenme ve gevşeklik olup olmadığına bakın. Ana şalteri açın ve düğmeye basarken bobin terminalinde gerilimi ölçün. Gerilim varsa ve motor dönmüyorsa rölenin çıkış terminalini ölçün. Sık Sorulan Sorular Irgat rölesi neden arızalanır? Nem, kontaklarda oksitlenme yapar. Yüksek akım, her açma-kapamada kontaklarda kıvılcım oluşturur. Bu kıvılcım kontak yüzeyini zamanla aşındırır. Röle değiştirirken nelere dikkat edilir? Yeni rölenin gerilimi, akım kapasitesi ve motor türüne uygunluğu kontrol edilir. Röle ile devre kesici aynı işi mi yapar? Hayır. Röle motoru çalıştırır ve durdurur. Devre kesici, aşırı akımda devreyi korumak için keser. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Motoru, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Akü Şalteri, Doğru Akım.

Tüm terimlere dön