Denizcilik sözlüğü

Trimaran

Tanım

Trimaran, bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşan teknedir. Yan gövdeler, kirişlerle ana gövdeye bağlanır.

Trimaran Nedir?

Trimaranda yük ve yaşam alanı ana gövdededir. Yan gövdeler teknenin yana yatmasını sınırlar. Tekne yattığında rüzgâraltı yan gövde suya daha fazla gömülür. Bu gövde, tekneyi dik konuma geri iter.

Trimaranın kökeni, Austronezya halklarının denge kollu kanolarına dayanır.

Trimaranın Bölümleri

Bölüm	Diğer Adı	Görevi
Ana gövde	Vaka	Yaşam alanını, motoru ve salmayı taşır
Yan gövde	Ama	Yanal stabilite sağlar
Kiriş	Aka	Yan gövdeleri ana gövdeye bağlar

Trimaran Türleri

Gezi trimaranı: Ana gövdede kamara ve salon bulunur.
Katlanır trimaran: Yan gövdeler ana gövdeye doğru katlanır. Tekne römorkla karayolunda taşınabilir.
Okyanus yarış trimaranı: Hafif kompozit malzemeden üretilir. Uzun mesafe hız rekorlarında kullanılır.
Motorlu trimaran: Askerî ve yolcu gemilerinde kullanılır.

Kullanım Örnekleri

IDEC Sport trimaranı, 2017'de Jules Verne Trophy'yi 40 gün 23 saatte tamamladı. Bu yarış, aralıksız dünya turudur.
ABD Deniz Kuvvetleri'nin USS Independence (LCS-2) gemisi trimaran gövdelidir.

Katamaran ve Tek Gövde ile Karşılaştırma

Özellik	Trimaran	Katamaran	Tek Gövde
Gövde sayısı	3	2	1
Yaşam alanı	Ana gövdede, dar	İki gövde ve köprü güvertede	Tek gövdede
Yana yatma	Düşük	Düşük	Yelkenlide belirgin
Toplam genişlik	Yüksek	Yüksek	Düşük
Ters dönme sonrası	Kendiliğinden doğrulmaz	Kendiliğinden doğrulmaz	Salmalı tekne doğrulabilir

Marina ve Bağlama

Trimaranın toplam genişliği bağlama yerini belirler. Katlanır trimaranlar yan gövdeleri toplayarak dar yere sığar. Marinalar genişliğe göre farklı ücret tarifesi uygulayabilir.

Seyir Özellikleri

Dar ana gövde, suda düşük direnç oluşturur.
Rüzgârla yatan tekne, tek yan gövde üzerinde ilerler.
Yan gövde hacmi, teknenin taşıyabileceği yelken gücünü belirler.
Fazla yük, trimaranın hızını belirgin biçimde düşürür.
Ana gövdedeki salma veya ortadan yükselen salma, yanal kaymayı önler.
Bazı yarış trimaranları hidrofoil kanatlarla gövdeyi sudan kaldırır.

İlgili Standartlar

ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilite ve yüzerlik şartlarını belirler.

İlgili Terimler

Katamaran, Yelkenli Tekne, Tekne Eni, Tekne Omurgası, Yat.

İlgili terimler

Katamaran

Katamaran , birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır. Katamaran Nedir? Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır. Katamaranın Bölümleri Bölüm Açıklama Gövde İki adet; kamara ve tuvalet içerir Köprü güverte İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır Salon Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır Trampolin Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir Katamaran Türleri Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler. Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur. Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir. Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir. Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma Özellik Katamaran Tek Gövdeli Tekne Yana yatma Düşüktür Yelkenlide belirgindir Yaşam alanı Geniş tek katlı plan Gövde içinde dar plan Draft Genellikle sığdır Salma nedeniyle derindir Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina yeri Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar Dar alana sığar Manevra Özelliği Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır. Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler. Köprü Güverte Çarpması Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler. Kullanım Alanları Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır. Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir. Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur. Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı. Ağırlık Hassasiyeti Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir. İlgili Terimler Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.

Tekne Eni

Tekne eni , teknenin en geniş noktasındaki sancak ve iskele bordaları arasındaki yatay mesafedir. İngilizcede bu ölçüye "beam" denir. Tekne Eni Nedir? Tekne eni, gövdenin genişliğini ifade eder. En geniş nokta genellikle teknenin ortasına yakındır. Tekne eni; stabiliteyi, iç hacmi ve marina yerini doğrudan etkiler. En Ölçüm Türleri Ölçü Kısaltma Tanım Azami en BOA Tüm çıkıntılar dahil en geniş nokta Gövde eni BH Gövdenin en geniş noktası Su hattı eni BWL Su hattı üzerindeki en geniş nokta BOA, İngilizce "Beam Overall" ifadesinin kısaltmasıdır. ISO 8666 standardı bu ölçülerin yöntemini tanımlar. Tekne Eninin Etkileri Özellik Geniş En Dar En Başlangıç stabilitesi Yüksektir Düşüktür İç hacim Fazladır Azdır Su direnci Artar Azalır Marina yeri Daha geniş yer gerekir Dar yere sığar Dalgada hareket Sert ve hızlı salınım Yumuşak salınım Boy/En Oranı Boy/en oranı, tekne boyunun enine bölünmesiyle bulunur. Örnek: 12 metre boy ve 4 metre en, 3,0 oran verir. Yüksek oran dar ve uzun gövdeyi gösterir. Düşük oran geniş ve kısa gövdeyi gösterir. Katamaranlarda toplam en, iki gövdenin dış kenarları arasında ölçülür. Karayolunda Taşıma Tekne römorkla taşınırken en değeri belirleyicidir. Türkiye'de Karayolları Trafik Yönetmeliği, araçların azami genişliğini 2,55 metre olarak belirler. Bu sınırı aşan tekneler özel izinle taşınır. Taşıma sırasında güvenlik aracı gerekebilir. Marina ve Bağlama Marinalar, bağlama yerlerini boy ve en değerine göre ayırır. Geniş teknelerin iki komşu tekne arasına sığması gerekir. Usturmaçalar da bu genişliğe eklenir. Sık Sorulan Sorular Tekne eni stabiliteyi nasıl etkiler? Geniş gövde, tekne yattığında daha fazla kaldırma kuvvetini yana kaydırır. Bu durum teknenin dik konuma dönme eğilimini artırır. Bu etkiye form stabilitesi denir. Azami en neden gövde eninden fazla olabilir? Usturmaça profili, küpeşte ve yan platformlar gövdeden dışarı taşabilir. Bu çıkıntılar azami ene dahil edilir. Katamaran eni marina ücretini etkiler mi? Katamaranlar aynı boydaki tek gövdeli teknelerden daha geniştir. Bazı marinalar geniş tekneler için ek ücret uygular. İlgili Terimler Tekne Boyu, Su Hattı Boyu, Katamaran, Deplasman, Tekne Ağırlığı, Fribord.

Tekne Omurgası

Tekne omurgası , gövdenin altında baştan kıça uzanan ana yapı elemanıdır. İngilizcede omurgaya "keel" denir. Tekne Omurgası Nedir? Omurga, teknenin belkemiğidir. Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır ve güçlendirir. Ahşap teknelerde eğriler omurgaya bağlanır. Fiber teknelerde omurga, gövde laminatının kalınlaştırılmış bölümüdür. Yelkenli teknelerde omurga ek görevler üstlenir. Yana kaymayı engeller ve balast ağırlığını taşır. Omurganın Görevleri Görev Açıklama Yapısal dayanım Gövdenin eğilmesini önler Yön kararlılığı Teknenin rotada kalmasına yardım eder Yanal direnç Yelkenlinin rüzgârla yana kaymasını engeller Stabilite Balast ağırlığıyla ağırlık merkezini düşürür Koruma Karaya oturmada gövdeyi korur Yelkenlilerde Omurga Türleri Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota kararlılığı yüksektir. Manevra kabiliyeti düşüktür. Salma (fin keel): Dar ve derindir. Manevra kabiliyeti yüksektir. Bulb salma: Salmanın ucunda ağırlık topu bulunur. Kanatlı salma: Ucunda yatay kanatlar bulunur. Sığ draft sağlar. Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir. Çift salma: İki paralel salmadan oluşur. Kanting salma: Yarış teknelerinde yana döndürülebilir. Balast Oranı Balast oranı, salma ağırlığının teknenin toplam deplasmanına oranıdır. Örnek: 10.000 kg deplasmanlı bir teknede 3.500 kg salma, %35 balast oranı verir. Oran tek başına stabiliteyi belirlemez. Salmanın derinliği ve ağırlığın konumu da etkilidir. Salma Malzemeleri Kurşun: Yoğunluğu yüksektir. Ağırlık merkezini daha aşağıda tutar. Dökme demir: Daha düşük maliyetlidir. Paslanmaya karşı bakım ister. Salma Cıvataları Salma, gövdeye cıvatalarla bağlanır. Cıvatalar zamanla korozyona uğrayabilir. Karaya oturma sonrası salma–gövde birleşim yeri kontrol edilmelidir. Birleşim yerindeki çatlak, yapısal hasar işareti olabilir. Motorlu Teknelerde Omurga Motorlu teknelerde omurga daha sığdır. Görevi yapısal dayanım ve rota kararlılığıdır. Bazı motorlu teknelerde omurga, pervaneyi karaya oturmaya karşı korur. Sık Sorulan Sorular Salma ile omurga aynı şey midir? Omurga, gövdenin yapısal parçasıdır. Salma, yelkenlilerde gövdenin altına bağlanan ağırlıklı kanattır. Günlük kullanımda iki kelime bazen birbirinin yerine kullanılır. Karaya oturan teknede omurga nasıl kontrol edilir? Tekne karaya alınır. Salma–gövde birleşimi dışarıdan incelenir. İç taraftaki döşekler ve cıvata somunları çatlak ve sızıntı açısından kontrol edilir. İlgili Terimler Tekne Gövdesi, Karina, Draft, Yelkenli Tekne, Deplasman, Baş Bodoslama.

Yat

Yat , gezi, spor veya dinlenme amacıyla kullanılan ve konaklama alanı bulunan teknedir. Kelime, Felemenkçe "jacht" sözcüğünden gelir. Yat Nedir? Yat, yük taşımacılığında kullanılmaz. Kullanıcı yatta seyir yapar, demirler ve konaklar. Yatların çoğunda kamara, mutfak ve tuvalet bulunur. Küçük gezi teknelerinden farkı konaklama imkânıdır. Tahrik Sistemine Göre Yat Türleri Tür İtiş Kaynağı Örnek Motoryat Dizel veya benzinli motor Flybridge yat, trawler Yelkenli yat Yelken ve yardımcı motor Sloop, ketch Motorsailer Yelken ve yüksek güçlü motor Uzun seyir tekneleri Gövde Sayısına Göre Yat Türleri Tek gövdeli yat: Tek bir gövdeye sahiptir. Katamaran yat: İki paralel gövdeden oluşur. Trimaran yat: Bir ana gövde ve iki yan gövdeden oluşur. Kullanım Amacına Göre Yat Türleri Özel yat: Sahibi ve misafirleri ticari amaç gütmeden kullanır. Ticari yat: Kiralama (charter) hizmetinde kullanılır. Ticari yatlar ek güvenlik ve personel kurallarına uyar. Yatın Yaşam Bölümleri Bölüm İşlevi Kamara Yatak odası olarak kullanılır Salon Oturma ve yemek alanıdır Kuzine Yemek hazırlanan mutfak bölümüdür Tuvalet Marin tuvalet ve lavabo içerir Kokpit Güvertedeki açık oturma ve dümen alanıdır Bölüm sayısı yatın boyuna göre değişir. Örnek: 12 metrelik bir yelkenli yatta genellikle iki veya üç kamara bulunur. Boyuta Göre Yat Sınıflandırması Sınıf Boy Aralığı Küçük yat 12 metreye kadar Orta boy yat 12–24 metre Süperyat 24 metre ve üzeri Bu sınıflandırma sektörde kullanılan bir uygulamadır. Resmî bir standart değildir. 24 metre sınırı, 2013/53/EU Direktifi'nin kapsam üst sınırıyla örtüşür. Yatlarla İlgili Düzenlemeler 2013/53/EU Direktifi: Gövde boyu 2,5–24 metre olan gezi teknelerinin Avrupa Birliği pazarına giriş şartlarını belirler. CE işareti bu direktife dayanır. ISO 12217: Stabilite ve yüzerlik değerlendirmesini tanımlar. COLREG 1972: Seyir fenerlerini ve yol hakkı kurallarını düzenler. Yatlarda Bulunan Temel Ekipmanlar Çapa ve ırgat Seyir fenerleri VHF telsiz Can yeleği ve can salı Chartplotter (elektronik harita ekranı) Sintine pompası İlgili Terimler Tekne, Motoryat, Yelkenli Tekne, Katamaran, Gulet, CE Kategorisi.

Tüm terimlere dön