Denizcilik sözlüğü

Trim Tab

Tanım

Trim tab, kızaklayan teknelerin kıç aynalığına su hattı seviyesinde monte edilen ve açısı ayarlanabilen plakadır. Trim tablar, teknenin baş-kıç eğimini ve yan yatmasını ayarlar.

Trim Tab Nedir?

Trim tablar, kıçta sancak ve iskele tarafına birer adet yerleştirilir. Plaka aşağı indirildiğinde su akışı plakaya çarpar. Bu akış kıçı yukarı kaldırır. Kıç yükselince baş aşağı iner. İki plaka farklı açılarda indirildiğinde tekne yana doğru dengelenir.

Türkçede trim tablara "trim flapları" da denir.

Trim Tab Türleri

Tür	Tahrik	Özellik
Hidrolik trim tab	Hidrolik pompa ve silindirler	Yüksek kuvvet
Elektrikli trim tab	Elektromekanik aktüatörler	Basit tesisat
İnterseptör	Dikey hareket eden ince bıçak	Hızlı tepki, küçük boyut

İnterseptörler, plaka yerine kıç kenarından aşağı inen ince bir bıçak kullanır. Bıçak, kıç altındaki akışı keserek basınç oluşturur. Humphree ve Zipwake bu tür sistemler üreten firmalardır.

Trim Tab Kullanım Alanları

Durum	Ayar
Kızağa çıkış	Tablar aşağı indirilir
Baş yüksek seyir	Tablar biraz indirilir
Yan rüzgârla yatma	Yatan tarafın karşısındaki tab indirilir
Dalgalı deniz	Baş aşağı alınarak dalga yarma iyileştirilir
Ağır yük	Kıçın batması dengelenir

Yan Yatma Düzeltmesi

Tekne sancak tarafa yatmışsa sancak tab indirilir. İndirilen tab, o taraftaki kıçı yukarı kaldırır. Tekne dik konuma gelir. Bu kural, tabın indirildiği tarafın yükseldiği şeklinde hatırlanır.

Otomatik Trim Sistemleri

Bazı sistemler, tekne hareketini ölçen sensörler içerir. Kontrol ünitesi, baş-kıç eğimini ve yatmayı otomatik olarak düzeltir. Bu sistemler, dalgalı havada sürekli ayar yapar.

Bakım

Tab yüzeylerindeki deniz canlılarını temizleyin.
Hidrolik bağlantılarda kaçak kontrolü yapın.
Menteşe pimlerinin durumunu inceleyin.
Tab altlarını antifouling boyayla kaplayın.
Kurban anotlarını kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Trim tab ile motor trimi aynı işi mi yapar?

İkisi de baş-kıç eğimini değiştirir. Trim tablar ayrıca yan yatmayı düzeltebilir.

Trim tab hız kazandırır mı?

Doğru ayarda direnci azaltarak verimi artırabilir. Fazla indirilen tablar ise direnç yaratır.

Tablar marina içinde açık bırakılabilir mi?

Düşük hızda tabların etkisi azdır. Kullanım sonrası tabların yukarı alınması deniz canlısı tutunmasını azaltır.

İlgili Terimler

Trim, Trim Motoru, Kıç, Hidrolik Dümen, Motoryat, Tekne Ağırlığı.

İlgili terimler

Hidrolik Dümen

Hidrolik dümen , dümen dolabındaki pompanın hidrolik yağı bir silindire basarak dümen palasını veya motoru döndürdüğü dümen sistemidir. Hidrolik dümen, yüksek kuvvet gerektiren teknelerde kullanılır. Hidrolik Dümen Nedir? Dümen dolabı döndürüldüğünde dolabın arkasındaki pompa çalışır. Pompa, hidrolik yağı hortumlar yoluyla silindire gönderir. Silindirin içindeki piston hareket eder. Piston, dümen koluna veya motor dümen braketine bağlıdır. Böylece dümen kuvveti, dümenciyi yormadan palaya iletilir. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Dümen pompası Dümen dolabının hareketini yağ basıncına çevirir Hidrolik hortumlar Yağı pompadan silindire taşır Silindir Yağ basıncını doğrusal harekete çevirir Hidrolik yağ Kuvveti iletir Kilit valfi Dümen bırakıldığında palanın geri dönmesini önler Dolum kapağı Yağ ekleme noktasıdır Hidrolik Dümenin Özellikleri Özellik Açıklama Dümen kuvveti Düşüktür Uzak mesafe Kumanda ile kıç arasında uzun hatlara uygundur Çoklu istasyon Birden fazla dümen dolabı bağlanabilir Otopilot uyumu Ters çevrilebilir pompa ile kolayca bağlanır Geri bildirim Palanın kuvveti dümenciye az iletilir Hava Alma Hidrolik sistemde hava bulunması dümende boşluk ve süngerimsi his yaratır. Hava, sistem kurulumu, hortum değişimi veya kaçak sonrası sisteme girer. Hava alma işlemi şu adımlarla yapılır: Dolum kapağına doldurma şişesi veya tüpü bağlayın. Silindirdeki tahliye vidalarına hortum takın. Dümen dolabını bir yöne çevirin ve ilgili vidayı açın. Kabarcıksız yağ gelince vidayı kapatın. İşlemi diğer yön için tekrarlayın. Yağ seviyesini tamamlayın. Her üreticinin hava alma prosedürü farklı olabilir. Yağ Türü Hidrolik dümen sistemlerinde üreticinin belirttiği hidrolik yağ kullanılır. Farklı yağların karıştırılması contalara zarar verebilir. Kaçak Belirtileri Dümen dolabının arkasında yağ izi Silindir milinde yağ birikintisi Hortum bağlantılarında ıslaklık Dümen dolabının boşa dönmesi Yağ seviyesinin azalması Sık Sorulan Sorular Hidrolik dümende dolap neden boşa döner? Sistemde hava veya yağ eksikliği vardır. Kaçak bulunur ve sistemin havası alınır. Dümen dolabının kaç tur döndüğü değiştirilebilir mi? Tur sayısı, pompa hacmi ile silindir hacminin oranına bağlıdır. Pompa değiştirilerek tur sayısı değiştirilebilir. Hidrolik dümen ne sıklıkla kontrol edilir? Yağ seviyesi ve kaçaklar sezon başında ve periyodik olarak kontrol edilir. İlgili Terimler Dümen Pompası, Dümen Sistemi, Mekanik Dümen, Otopilot, Dümen Palası, Acil Durum Dümeni.

Kıç

Kıç , teknenin arka ucudur. Denizcilikte kıç bölümüne "pupa" da denir. İngilizcede bu bölüme "stern" denir. Kıç Nedir? Kıç, teknenin seyir yönünün tersine bakan ucudur. Dümen ve pervane genellikle kıç bölümünde yer alır. Kıç bölümünün şekli, teknenin manevra kabiliyetini ve iç hacmini etkiler. Kıç Bölümündeki Kısımlar Kısım Tanım Kıç aynalık Kıçın düz veya hafif kavisli arka yüzeyi Kıç bodoslama Kıçın en arkasındaki dikey eleman Kıç omuzluk Kıçın bordalarla birleştiği bölüm Kıç güverte Kıçın üzerindeki güverte alanı Kıç kamara Kıç bölümündeki iç yaşam alanı Kıç pik Kıçın en arkasındaki su geçirmez bölme Kıç Şekilleri Aynalı kıç (transom): Kıç düz bir yüzeyle biter. Modern teknelerde yaygındır. Tirhandil (sivri kıç): Kıç, baş gibi sivri biter. Geleneksel Türk teknelerinde görülür. Ters aynalık: Aynalık öne doğru eğimlidir. Yüzme platformuna alan açar. Kaşık kıç: Kıç, sudan yukarı doğru uzanan yuvarlak bir çıkıntıyla biter. Kıça Göre Yön İfadeleri İfade Anlamı Kıçtan Teknenin arkasından Kıç omuzluktan Kıç ile borda arasındaki yönden Kıça doğru Teknenin arka ucuna doğru Tornistan Teknenin geri yönde hareketi Kıç Bölümündeki Donanımlar Dümen palası ve dümen şaftı Pervane ve şaft Dıştan takma motor bağlantısı (aynalıkta) Yüzme platformu ve merdiven Kıç babaları Pupa feneri Pupa Feneri COLREG 1972 Kural 21, pupa fenerini tanımlar. Pupa feneri, kıçta bulunan beyaz fenerdir. Feneri, kıçtan itibaren 135 derecelik yay boyunca görülür. Sık Sorulan Sorular Pupa ile kıç aynı şey midir? Evet. Pupa, İtalyanca "poppa" kelimesinden gelir ve teknenin kıçını ifade eder. Yelkencilikte "pupa seyri", rüzgârı kıçtan alarak yapılan seyirdir. Dıştan takma motor neden kıça bağlanır? Aynalık, motorun ağırlığını ve itiş kuvvetini taşıyacak şekilde güçlendirilir. Motor buradan dümen ve itiş görevini birlikte yapar. Tirhandil kıçın aynalı kıça göre farkı nedir? Tirhandil kıç, arkadan gelen dalgayı ikiye böler. Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha fazla alan sağlar. Modern üretimde aynalı kıç daha yaygındır. Tornistan ne demektir? Tornistan, motoru geri vitese alarak teknenin geri hareket etmesidir. İlgili Terimler Baş, Kıç Güverte, Kıç Bodoslama, Pupa Feneri, Dümen Palası, Yüzme Platformu.

Motoryat

Motoryat , ana itiş gücünü motordan alan ve konaklama alanı bulunan yattır. Motoryatta yelken bulunmaz. Motoryat Nedir? Motoryat, gezi ve konaklama için tasarlanır. Teknede kamara, salon, mutfak ve tuvalet yer alır. Motor, pervaneyi veya su jetini döndürerek tekneyi ilerletir. Gövde Tipine Göre Motoryatlar Gövde Tipi Çalışma Şekli Hız Karakteri Deplasman gövde Suyu yararak ilerler Gövde hızıyla sınırlıdır Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Orta hız Kızaklayan gövde Belirli hızda suyun üstüne çıkar Yüksek hız Deplasman gövdenin teorik hız sınırı gövde hızıdır. Yaklaşık formül şöyledir: Gövde hızı (knot) ≈ 1,34 × √(su hattı boyu, feet). Örnek: 36 feet su hattı boyu yaklaşık 8 knot gövde hızı verir. Motoryat Türleri Flybridge yat: Kaptan köşkünün üstünde ikinci bir dümen istasyonu bulunur. Sport cruiser: Alçak profilli, kızaklayan gövdeli yattır. Hardtop yat: Kokpitin üstünü sabit bir çatı örter. Trawler: Deplasman veya yarı kızaklayan gövdelidir. Düşük hızda uzun menzil sağlar. Explorer yat: Uzak bölgelerde uzun seyir için yapılır. Yakıt ve su kapasitesi yüksektir. Tahrik Sistemleri Sistem Açıklama Şaftlı tahrik Motor gövde içindedir; şaft pervaneyi döndürür Kuyruklu tahrik (Z-drive) Motor içeridedir; tahrik ünitesi kıçtan dışarı çıkar Pod tahrik Döner tahrik üniteleri gövdenin altına bağlanır Dıştan takma motor Motor kıç aynalığa bağlanır Volvo Penta IPS, pod tahrik sistemine bir örnektir. Yakıt Türü Büyük motoryatların çoğu dizel motor kullanır. Küçük motoryatlarda benzinli motor da kullanılır. Elektrikli ve hibrit tahrik sistemleri de üretilir. Seyir Menzili Hesabı Menzil, teknenin yakıt ikmali yapmadan gidebileceği mesafedir. Hesap şu adımlarla yapılır: Yakıt kapasitesini saatlik tüketime bölün. Sonuç seyir süresini verir. Seyir süresini seyir hızıyla çarpın. Sonuç menzili verir. Örnek: 1.000 litre yakıt, saatte 50 litre tüketim ve 20 knot hız 400 deniz mili menzil verir. Uygulamada yakıtın bir bölümü yedek olarak ayrılır. Motoryatlarla İlgili Standartlar ISO 12217-1: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkensiz teknelerin stabilitesini değerlendirir. 2013/53/EU Direktifi: 24 metreye kadar gezi teknelerinin tasarım ve egzoz emisyonu şartlarını belirler. İlgili Terimler Yat, Motorlu Tekne, Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Kaptan Köşkü, Deplasman.

Tekne Ağırlığı

Tekne ağırlığı , teknenin kütlesinin kilogram veya ton cinsinden ifadesidir. Ağırlık değeri, teknenin yük durumuna göre farklı tanımlarla verilir. Tekne Ağırlığı Nedir? Tekne ağırlığı; gövde, motor, donanım ve yükün toplamından oluşur. Üreticiler genellikle boş ağırlığı belirtir. Seyir sırasındaki gerçek ağırlık; yakıt, su, kişi ve ekipmanla artar. Yüzen bir teknenin toplam ağırlığı, deplasmanına eşittir. Ağırlık Tanımları Tanım İçeriği Kuru ağırlık Gövde ve sabit donanım; sıvılar ve motor hariç olabilir Boş tekne ağırlığı Standart donanım ve motor dahil, yük hariç Yüklü ağırlık Yakıt, su, kişi ve kumanya dahil Römorklu ağırlık Tekne ve römorkun toplam ağırlığı "Kuru ağırlık" ifadesinin içeriği üreticiye göre değişir. Karşılaştırma yaparken tanım kontrol edilmelidir. ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, kütle durumlarını tanımlar: mLCC: Boş tekne kütlesi mLDC: Yüklü deplasman kütlesi mMO: Azami yük kütlesi Sıvıların Ağırlığa Etkisi Sıvı Yaklaşık Yoğunluk 100 Litrenin Ağırlığı Tatlı su 1,00 kg/L 100 kg Dizel yakıt 0,83–0,85 kg/L 83–85 kg Benzin 0,72–0,75 kg/L 72–75 kg Örnek: 400 litre su ve 600 litre dizel, tekneye yaklaşık 900 kg ekler. Ağırlığın Kullanıldığı Durumlar Römork seçimi: Römorkun taşıma kapasitesi tekne ve motor ağırlığından fazla olmalıdır. Çekici araç: Aracın römork çekme kapasitesi ruhsatta yazar. Vinç ve travel lift: Kaldırma kapasitesi tekne ağırlığına göre seçilir. Davit: Tender botun ve motorunun toplam ağırlığını taşımalıdır. Performans: Ağırlık arttıkça hız düşer ve yakıt tüketimi artar. Ağırlık Dağılımı Ağırlığın teknede nasıl dağıldığı, toplam ağırlık kadar önemlidir. Ağır yükler alçağa ve teknenin ortasına yerleştirilir. Bu yerleşim, stabiliteyi ve trimi korur. Sık Sorulan Sorular Tekne ağırlığı nereden öğrenilir? Değer, üreticinin teknik belgesinde ve kullanım kılavuzunda yer alır. CE plakasında azami yük değeri bulunur. Tekne ağırlığı zamanla artar mı? Eklenen ekipman ve aksesuarlar ağırlığı artırır. Fiber gövdeye su emilimi de ağırlığı artırabilir. Römorkla taşınacak teknede hangi ağırlık esas alınır? Motor, yakıt ve teknede kalan ekipman dahil gerçek ağırlık esas alınır. Gerçek değer, kantarda tartımla öğrenilebilir. İlgili Terimler Deplasman, Tekne Kapasitesi, Tekne Eni, Tekne Boyu, Su Hattı, Draft.

Tüm terimlere dön