Denizcilik sözlüğü

Kanca

Tanım

Kanca, denizcilikte halat, şamandıra veya başka bir cismi yakalamak ya da tutturmak için kullanılan kıvrık uçlu araçtır. Teknelerde en yaygın türü uzun saplı tekne kancasıdır.

Kanca Nedir?

Tekne kancası, ucunda kanca ve itme başlığı bulunan bir sopadır. Kullanıcı, kancayla tekneden uzaktaki halatı veya şamandırayı yakalar. İtme başlığı, tekneyi iskeleden veya başka bir tekneden uzaklaştırmak için kullanılır. İngilizcede tekne kancasına "boat hook" denir.

Tekne Kancasının Bölümleri

Bölüm	Görevi
Kanca ucu	Halat ve halkaları yakalar
İtme başlığı	Tekneyi iter veya uzaklaştırır
Sap	Kullanıcının tuttuğu uzun gövde
Kilit mekanizması	Teleskopik sapı istenen boyda sabitler
Tutamak	Elin kaymasını önler

Tekne Kancası Türleri

Sabit saplı kanca: Tek parça saptan oluşur.
Teleskopik kanca: Sap uzatılıp kısaltılabilir. Kısa boyda saklanır.
Yüzen kanca: Suya düşerse batmaz.
Halat geçirme kancası: Ucundaki düzenek, halatı şamandıra halkasından geçirir.

Diğer Kanca Türleri

Tür	Kullanım
Zincir kancası	Zincir gergisini zincire bağlar
Kaldırma kancası	Vinç ve palangalarda yük taşır
Güvenlik kancası	Emniyet hattını bağlantı noktasına takar
Balıkçı kancası (gaf)	Büyük balıkları tekneye alır

Kullanım Alanları

Tonoz şamandırasının halatını yakalama
Kaloma halatını iskele kenarından alma
Suya düşen eşyayı toplama
Yanaşmada tekneyi iskeleden uzak tutma
Halatı babaya ulaştırma

Güvenli Kullanım

Kancayı iki elle ve vücuda yakın tutun.
Tekneyi itmek için bedenin tüm ağırlığını kullanmayın.
Kanca takıldığında sapı bırakmayı göze alın.
Kişileri kancayla itmeyin veya çekmeyin.

Tekne hareketliyken takılan kanca, kullanıcıyı denize çekebilir. Bu durumda sapın bırakılması daha güvenlidir.

Malzemeler

Alüminyum sap
Fiberglas sap
Naylon veya paslanmaz kanca ucu

Sık Sorulan Sorular

Tekne kancası hangi boyda seçilir?

Boy, tekne bordasının yüksekliğine ve su yüzeyine ulaşma ihtiyacına göre seçilir. Teleskopik modeller farklı ihtiyaçlara uyum sağlar.

Kanca ucu neden plastik olur?

Plastik uç, gövde ve iskele yüzeylerini çizmez.

Tekne kancası nerede saklanır?

Kanca, yanaşma sırasında hızla ulaşılabilecek bir yerde tutulur. Klipslerle küpeşteye veya kabin üstüne sabitlenebilir.

İlgili Terimler

Karabina, Bağlama Tonozu, Kaloma, Bağlama Halatı, Zincir Stoperi, Tekne Ekipmanı.

İlgili terimler

Bağlama Halatı

Bağlama halatı , tekneyi iskeleye, rıhtıma, şamandıraya veya başka bir tekneye bağlamak için kullanılan halattır. Bağlama halatı, tekneyi rüzgâr, dalga ve akıntıya karşı yerinde tutar. Bağlama Halatı Nedir? Bağlama halatı, teknedeki baba veya koç boynuzundan iskeledeki bağlama noktasına uzanır. Halat, teknenin hareketini sınırlar ama tamamen durdurmaz. Dalgalar tekneyi sürekli hareket ettirir. Esneyen halat, bu hareketi yumuşatarak bağlantı noktalarını korur. Konumuna Göre Bağlama Halatları Halat Konumu Görevi Baş halatı Baştan ileri doğru Teknenin geri kaymasını sınırlar Kıç halatı Kıçtan geri doğru Teknenin ileri kaymasını sınırlar Baş spring Baştan geri doğru İleri hareketi sınırlar Kıç spring Kıçtan ileri doğru Geri hareketi sınırlar Borda halatı Bordadan iskeleye dik Teknenin iskeleden açılmasını sınırlar Malzeme Seçimi Malzeme Bağlama İçin Uygunluk Naylon Uygundur; esneme darbeleri sönümler Polyester Uygundur; daha az esner, aşınmaya dayanır Polipropilen Sınırlıdır; UV'de hızlı bozulur Bağlama halatlarında en çok naylon ve polyester kullanılır. Halat Gözü Bağlama halatının bir ucunda genellikle ekleme ile yapılmış göz bulunur. Göz, iskeledeki babaya veya halkaya geçirilir. Gözün çapı, babanın üzerinden rahatça geçecek büyüklükte olmalıdır. Sürtünme Koruması Halat, küpeşte, kurtağzı ve iskele kenarında sürtünür. Sürtünen bölüm hızla aşınır. Koruma için şu yöntemler kullanılır: Halat koruyucu kılıf Hortum parçası Kurtağzı içinden geçirme Bağlama Yayı Bazı bağlama halatlarına kauçuk bağlama yayı takılır. Yay, ani yükleri emer. Teknenin ve bağlama noktalarının ömrünü uzatır. Kötü Havada Bağlama Halatlar çiftlenir. Spring halatları eklenir. Usturmaçalar artırılır. Halatların sürtünme noktaları korunur. Sık Sorulan Sorular Bağlama halatı hangi uzunlukta seçilir? Uzunluk, teknenin boyuna ve bağlama düzenine göre belirlenir. Spring halatları, baş ve kıç halatlarından uzun olur. Bağlama halatı ne zaman değiştirilir? Kılıfta kopukluk, sertleşme veya gözde aşınma görüldüğünde değiştirilir. Gelgitli limanda halatlar nasıl ayarlanır? Halatlara, su seviyesi değiştiğinde teknenin yükselip alçalmasına yetecek boşluk bırakılır. Spring halatı neden çapraz bağlanır? Çapraz yön, teknenin iskele boyunca ileri ve geri kaymasını sınırlar. Bu düzen, dar yerde usturmaçaların yerinde kalmasını sağlar. İlgili Terimler Tekne Halatı, Koç Boynuzu, Baba, Kurtağzı, Halat Gözü, Usturmaça.

Bağlama Tonozu

Bağlama tonozu , deniz dibine sabitlenmiş ve teknelerin çapa atmadan bağlanmasını sağlayan şamandıra sistemidir. Türkçede "tonoz" veya "bağlama şamandırası" olarak da anılır. Bağlama Tonozu Nedir? Tonoz, dipteki bir ağırlığa zincirle bağlı bir şamandıradır. Tekne, şamandıranın üzerindeki halka veya halata bağlanır. Sistem, çapanın yerini alır. Tonoz kalıcı olarak yerinde kalır ve birçok tekne tarafından sırayla kullanılır. İngilizcede bu sisteme "mooring buoy" denir. Tonozun Bileşenleri Bileşen Görevi Dip ağırlığı Sistemi zemine sabitler; beton blok veya zemine vidalanan ankraj Dip zinciri Ağırlığı şamandıraya bağlar Fırdöndü Zincirin burulmasını önler Şamandıra Sistemi yüzeyde gösterir ve taşır Bağlama halkası veya halatı Teknenin bağlandığı noktadır Kullanım Alanları Marina dışındaki koylarda bağlama Deniz çayırlarının korunduğu alanlar Balıkçı barınakları Kalabalık demir yerlerinde düzenli yerleşim Koruma Alanlarındaki Rolü Çapa ve zincir, Posidonia oceanica gibi deniz çayırlarına zarar verir. Tonoz sistemleri, demirleme ihtiyacını ortadan kaldırarak bu alanları korur. Türkiye'de bazı koylarda yerel yönetimler ve koruma kurumları bağlama şamandıraları yerleştirmiştir. Tonoza Bağlanma Adımları Tonoza rüzgâr veya akıntıya karşı yavaşça yaklaşın. Baş taraftaki kişi kancayla şamandıra halatını yakalar. Teknenin halatını şamandıra halkasından geçirin. Halatın iki ucunu teknedeki babalara bağlayın. Motoru boşa alın ve teknenin dengelenmesini bekleyin. Halatın şamandıra halkasında sürtünmesi aşınmaya yol açar. Uzun süreli bağlamada çift halat kullanılır. Bakım ve Denetim Tonoz sistemi, dalgıçlar tarafından düzenli olarak denetlenir. Zincir aşınması, fırdöndü durumu ve dip ağırlığının yerinden oynayıp oynamadığı kontrol edilir. Bakımı yapılmayan tonoz kötü havada kopabilir. Sık Sorulan Sorular Tonoz ücretli midir? Ücretlendirme işletmeye ve bölgeye göre değişir. Bazı tonozlar belediye veya koruma kurumları tarafından ücretli işletilir. Her tekne her tonoza bağlanabilir mi? Hayır. Tonozun taşıyabileceği azami tekne boyu veya ağırlığı belirlenir. Bu bilgi işletme tarafından duyurulur. Tonozdaki halka doğrudan teknenin babasına bağlanabilir mi? Kısa bağlantı, dalgada şamandırayı sudan kaldırır ve yük artar. Yeterli uzunlukta halat kullanılır. İlgili Terimler Demir Yeri, Kaloma, Bağlama Halatı, Fırdöndü, Demirleme, Salınım Alanı.

Kaloma

Kaloma , demirlemede suya verilen çapa hattı uzunluğunun, su derinliği ile çapa makarası yüksekliğinin toplamına oranıdır. Kaloma oran olarak ifade edilir. Örnek: 5:1. Kaloma Nedir? Kaloma, çapanın tutma gücünü doğrudan etkiler. Uzun hat, çapaya gelen çekme kuvvetini yatay tutar. Yatay çekme, çapanın zemine gömülü kalmasını sağlar. Kısa hat, çapayı yukarı doğru çeker ve yerinden çıkarır. İngilizcede bu orana "scope" denir. Türkçede "kaloma vermek", hattı boşaltıp suya vermek anlamına gelir. Kaloma Hesabı Formül: Hat uzunluğu = (Su derinliği + Makara yüksekliği) × Kaloma oranı Derinlik + Makara 3:1 5:1 7:1 5 m 15 m 25 m 35 m 10 m 30 m 50 m 70 m 15 m 45 m 75 m 105 m Hat Türüne Göre Kaloma Hat Türü Kullanılan Oran Tam zincir Denizcilik eğitimlerinde genellikle 3:1–5:1 Kombine hat Genellikle 5:1 ve üzeri Tam halat Genellikle 5:1–7:1 Zincir, ağırlığıyla dipte kavis oluşturur. Halat bu kavisi oluşturmadığı için daha uzun hat gerekir. Rüzgâr arttıkça oran yükseltilir. Kalomayı Sınırlayan Etkenler Salınım alanı: Uzun hat, teknenin daha geniş bir alanda dönmesine yol açar. Komşu tekneler: Kalabalık koyda uzun hat çakışmaya neden olabilir. Zincir miktarı: Teknedeki toplam zincir uzunluğu sınırdır. Marinada Kaloma Halatı Akdeniz marinalarında "kaloma" kelimesi ayrı bir donanımı da ifade eder. Kaloma halatı, deniz dibindeki beton bloğa bağlı bir halattır. Halatın ucu iskeleye ince bir halatla bağlanır. Tekne kıçtan iskeleye yanaşınca bu ince halat çekilir. Kaloma halatı başa alınır ve gerilerek tekne sabitlenir. İngilizcede bu sisteme "lazy line" denir. Sık Sorulan Sorular Kaloma neden derinliğe makara yüksekliği eklenerek hesaplanır? Hat, çapa makarasından başlar. Makara su yüzeyinin üzerindedir. Bu yükseklik eklenmezse gerçek oran hesaplanandan düşük kalır. Kalabalık koyda kaloma nasıl ayarlanır? Çevredeki teknelerin hat uzunluğuna yakın kaloma verilir. Gerekirse ikinci çapa veya kıç halatıyla salınım sınırlanır. Kaloma halatı pervaneye dolanır mı? Yanaşma sırasında gevşek kalan kaloma halatı pervaneye dolanabilir. Halat, motor rölantideyken ve gergin tutularak alınır. İlgili Terimler Demirleme, Demirleme Derinliği, Salınım Alanı, Çapa Zinciri, Zincir Sayacı, Bağlama Tonozu.

Karabina

Karabina , yay yüklü bir kapı ile açılıp kapanan metal bağlantı halkasıdır. Karabina, halat veya kayışı bir bağlantı noktasına hızla takmak için kullanılır. Karabina Nedir? Karabina, gövde ve kapı olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Kapı içeri doğru itildiğinde açılır. Bırakıldığında yay kapıyı kendiliğinden kapatır. Bu yapı, bağlantının tek elle yapılmasını sağlar. Denizcilikte karabina, emniyet hatlarında, bayrak halatlarında ve ekipman bağlamada kullanılır. Karabinanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Yükü taşıyan ana halka Kapı Açılıp kapanan hareketli kol Yay Kapıyı kapalı konumda tutar Burun Kapının oturduğu uç Kilit bileziği Kapıyı kapalı konumda kilitler (kilitli modellerde) Karabina Türleri Tür Özellik Düz kapılı karabina Basit yay kapısı vardır Vidalı kilitli karabina Kapı, vidalı bilezikle kilitlenir Otomatik kilitli karabina Kapı kapanınca bilezik kendiliğinden kilitlenir Çift hareketli kanca Açmak için iki ayrı hareket gerekir Yaylı şakıl Pimi yayla kapanan şakıl biçimli bağlantı Emniyet Hattı Kancaları Emniyet kemeri ve güvenlik halatında kullanılan kancalar özel şartlara tabidir. ISO 12401 standardı, küçük teknelerde güverte emniyet kemeri ve emniyet hatlarının şartlarını belirler. Bu hatlarda istem dışı açılmayı önleyen kancalar kullanılır. Düz kapılı karabina, bağlantı noktasına takılıp burulduğunda açılabilir. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, ağır Alüminyum alaşım Hafif, deniz ortamında eloksal kaplama gerekir Galvaniz çelik Ekonomik, korozyon dayanımı sınırlı Seçim Ölçütleri Karabinanın çalışma yükünü kontrol edin. Kapı açıklığının bağlanacak noktaya uygunluğunu doğrulayın. Kalıcı bağlantılar için kilitli model seçin. Emniyet hattında ISO 12401'e uygun kanca kullanın. Bakım Yay mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Kapının kendiliğinden tam kapandığını kontrol edin. Tuz birikintisi kapıyı sıkıştırırsa uygun yağlayıcı kullanın. Gövdede çatlak veya şekil bozukluğu varsa karabinayı değiştirin. Sık Sorulan Sorular Karabina ile şakıl arasındaki fark nedir? Karabina yay kapılıdır ve tek elle hızla takılır. Şakıl pimlidir ve kalıcı bağlantılar için daha uygundur. Tırmanış karabinaları teknede kullanılabilir mi? Tırmanış ürünleri farklı ortam ve yük koşulları için tasarlanır. Deniz ortamında alüminyum gövdede korozyon oluşabilir. Kapı neden kendiliğinden kapanmaz? Yay yorulmuş veya tuz birikintisi mekanizmayı sıkıştırmış olabilir. İlgili Terimler Şakıl, Kilit, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, Kanca, Mapa.

Tüm terimlere dön