Denizcilik sözlüğü

Motor Gücü

Tanım

Motor gücü, bir motorun birim zamanda ürettiği iştir. Tekne motorlarında güç, kilovat (kW) veya beygir gücü (HP) cinsinden ifade edilir.

Motor Gücü Nedir?

Güç, tork ile devrin çarpımına bağlıdır. Tork, motorun döndürme kuvvetidir. Devir, krank milinin dakikadaki dönüş sayısıdır. Aynı tork daha yüksek devirde üretilirse güç artar. Motor üreticileri, azami gücün elde edildiği devri teknik belgede belirtir.

Formül: Güç (kW) = Tork (Nm) × Devir (d/dk) ÷ 9.549

Güç Ölçüm Noktaları

Ölçüm Noktası	Tanım
Krank mili gücü	Motorun krank milinden ölçülen güç
Pervane şaftı gücü	Şanzıman ve iletim kayıplarından sonra ölçülen güç

Pervane şaftı gücü, krank mili gücünden düşüktür. Aradaki fark, şanzıman ve dişli kayıplarından kaynaklanır.

ISO 8665 Standardı

ISO 8665, küçük teknelerde kullanılan pistonlu motorların güç ölçüm ve beyan yöntemini belirler. Standart, ölçüm koşullarını ve hangi aksesuarların motor üzerinde bulunacağını tanımlar. Standarda göre içten takma motorlarda güç genellikle krank milinde, dıştan takma motorlarda pervane şaftında beyan edilir.

Güç Birimleri

Birim	Karşılığı
1 kW	1.000 W
1 HP (mekanik)	Yaklaşık 0,7457 kW
1 PS (metrik)	Yaklaşık 0,7355 kW

Güç ve Tekne Performansı

Gereken motor gücü; teknenin ağırlığına, gövde tipine ve hedef hızına bağlıdır. Kızaklayan gövdeler, kızağa çıkmak için yüksek güç gerektirir. Deplasman gövdeler, gövde hızı sınırı nedeniyle daha düşük güçle verimli çalışır. Deplasman teknesinde gücü artırmak, hızı belirgin biçimde artırmaz.

Azami Motor Gücü

Teknenin üretici plakasında azami motor gücü yazar. Bu değer, gövdenin ve dümen sisteminin dayanımına göre belirlenir. Plakadaki değeri aşan motor takılması güvenlik riski oluşturur. Ayrıca sigorta ve yasal uygunluk sorunlarına yol açabilir.

Seçim Ölçütleri

Plakadaki azami gücü kontrol edin.
Teknenin yüklü ağırlığını belirleyin.
Kullanım amacına göre hedef hızı belirleyin.
Üreticinin önerdiği güç aralığını inceleyin.

Sık Sorulan Sorular

Motor gücü yakıt tüketimini nasıl etkiler?

Tüketim, motorun ürettiği güçle artar. Aynı motor düşük devirde daha az güç üretir ve daha az yakıt tüketir.

İkiz motorlu teknede güç nasıl ifade edilir?

Genellikle her motorun gücü ayrı belirtilir. Örnek: "2 × 250 HP".

Motor gücü zamanla azalır mı?

Aşınma, kirli filtreler ve yanlış pervane seçimi kullanılabilir gücü azaltabilir.

İlgili Terimler

Beygir Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Tekne Pervanesi, Deplasman, Tekne Kapasitesi.

İlgili terimler

Beygir Gücü

Beygir gücü , güç birimidir. Tekne motorlarının gücü genellikle beygir gücüyle ifade edilir. Uluslararası kısaltmaları HP (horsepower) ve PS'dir (Pferdestärke). Beygir Gücü Nedir? Beygir gücü birimi, İskoç mühendis James Watt tarafından 18. yüzyılda tanımlandı. Watt, buhar makinelerinin gücünü atların yaptığı işle karşılaştırmak için bu birimi kullandı. Uluslararası Birimler Sistemi'nde (SI) güç birimi watt'tır. Beygir gücü, geleneksel bir birim olarak kullanılmaya devam eder. Beygir Gücü Türleri Tür Kısaltma Watt Karşılığı Mekanik beygir gücü HP Yaklaşık 745,7 W Metrik beygir gücü PS, CV Yaklaşık 735,5 W İki birim arasındaki fark yaklaşık %1,4'tür. ABD ve Birleşik Krallık kaynaklarında genellikle mekanik beygir gücü kullanılır. Kıta Avrupası'nda metrik beygir gücü yaygındır. Dönüşüm Tablosu kW HP (mekanik) PS (metrik) 7,5 kW 10,1 HP 10,2 PS 37 kW 49,6 HP 50,3 PS 74 kW 99,2 HP 100,6 PS 147 kW 197,1 HP 199,9 PS 221 kW 296,4 HP 300,5 PS Dönüşüm Formülleri HP = kW × 1,341 PS = kW × 1,360 kW = HP × 0,7457 kW = PS × 0,7355 Tekne Motorlarında Kullanımı Dıştan takma motorlar genellikle model adında beygir gücünü taşır. Örnek: "115 HP dıştan takma motor". İçten takma motorlarda güç hem kW hem HP olarak verilir. Teknik belgede hangi birimin kullanıldığı kontrol edilir. Beygir Gücü ve Tork Beygir gücü tek başına motorun karakterini anlatmaz. Tork, motorun döndürme kuvvetini gösterir. Dizel motorlar, aynı güçteki benzinli motorlara göre daha düşük devirde yüksek tork üretir. Ağır deplasman teknelerinde düşük devirdeki tork önemlidir. Sık Sorulan Sorular HP ile PS arasındaki fark tekne seçimini etkiler mi? Fark küçüktür. Ancak iki motoru karşılaştırırken aynı birimin kullanılması gerekir. Beygir gücü neden hâlâ kullanılır? Sektörde gelenek olarak yerleşmiştir. Kullanıcılar motor sınıflarını beygir gücüyle tanır. CV kısaltması ne anlama gelir? CV, Fransızca "cheval-vapeur" ve İtalyanca "cavallo vapore" ifadelerinin kısaltmasıdır. Metrik beygir gücünü ifade eder. İlgili Terimler Motor Gücü, Motor Devri, Tekne Motoru, Dıştan Takma Motor, Dizel Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru.

Deplasman

Deplasman , yüzen bir teknenin yerinden çıkardığı suyun kütlesidir. Yüzen bir teknenin deplasmanı, teknenin toplam kütlesine eşittir. Deplasman Nedir? Arşimet prensibi deplasmanı açıklar. Sıvıya batırılan bir cisme, yerinden çıkardığı sıvının ağırlığı kadar kaldırma kuvveti etki eder. Tekne, kendi ağırlığına eşit miktarda suyu yerinden çıkarınca yüzer. İngilizcede bu değere "displacement" denir. Deplasman genellikle ton veya kilogram cinsinden ifade edilir. Deplasman Türleri Tür Tanım Boş deplasman Tekne, sabit donanımıyla yük olmadan yüzerken Yüklü deplasman Tekne, yakıt, su, kişi ve kumanyayla tam yüklüyken Hacimsel deplasman Yerinden çıkan suyun hacmi (m³) ISO 8666 Kütle Tanımları ISO 8666 standardı, küçük teknelerde kütle durumlarını tanımlar: mLCC (Boş tekne kütlesi): Teknenin standart donanımıyla, yük olmadan kütlesi. mLDC (Yüklü deplasman kütlesi): Azami yükle birlikte kütle. mMO (Azami yük): Boş tekne ile tam yüklü tekne arasındaki kütle farkı. Üreticiler bu değerleri teknik belgede ve CE plakasında verir. Hacimsel Deplasman Hesabı Hacimsel deplasman, kütlenin suyun yoğunluğuna bölünmesiyle bulunur. Örnek: 5.000 kg kütleli bir tekne deniz suyunda yüzüyor. Deniz suyunun yoğunluğu yaklaşık 1.025 kg/m³'tür. Hacimsel deplasman = 5.000 ÷ 1.025 ≈ 4,88 m³ olur. Aynı tekne tatlı suda yaklaşık 5,0 m³ su yerinden çıkarır. Bu nedenle tatlı suda biraz daha derine batar. Deplasman/Boy Oranı Deplasman/boy oranı, teknenin boyuna göre ne kadar ağır olduğunu gösterir. Formül: D ÷ (0,01 × L)³. D, uzun ton cinsinden deplasmanı; L, feet cinsinden su hattı boyunu gösterir. Yüksek oran, ağır ve dolgun gövdeyi gösterir. Düşük oran, hafif gövdeyi gösterir. Deplasman Gövde "Deplasman gövde" ifadesi ayrı bir anlam taşır. Bu ifade, suyun üstüne çıkmadan suyu yararak ilerleyen gövde tipini tanımlar. Trawler ve geleneksel yelkenliler bu gövde tipine sahiptir. Sık Sorulan Sorular Deplasman ile tekne ağırlığı aynı mıdır? Yüzen bir teknenin deplasmanı toplam kütlesine eşittir. Ancak "tekne ağırlığı" ifadesi genellikle boş tekne kütlesini anlatır. Deplasman ise o anki yük durumuna göre değişir. Deplasman neden önemlidir? Deplasman, stabilite, yakıt tüketimi ve taşıma kapasitesi hesaplarında kullanılır. Römork, vinç ve travel lift seçimi de bu değere dayanır. Gemilerde deplasman nasıl ölçülür? Gemilerde baş, orta ve kıçtaki draft işaretleri okunur. Bu değerler gemiye özel hidrostatik tablolarla karşılaştırılır. İlgili Terimler Su Hattı, Draft, Tekne Ağırlığı, Tekne Kapasitesi, Tekne Gövdesi, Fribord.

Motor Devri

Motor devri , krank milinin bir dakikada yaptığı tam dönüş sayısıdır. Birimi devir/dakika (d/dk) veya İngilizce kısaltmasıyla RPM'dir (revolutions per minute). Motor Devri Nedir? Motor devri, motorun çalışma hızını gösterir. Gaz kolu ileri itildikçe motor devri artar. Devir, kaptan köşkündeki takometre (devir göstergesi) ile izlenir. Devir, güç, yakıt tüketimi ve motor ömrüyle doğrudan ilişkilidir. Devir Türleri Tür Tanım Rölanti devri Motor boşta çalışırken oluşan en düşük kararlı devir Seyir devri Uzun süreli seyirde kullanılan devir Tam gaz devri (WOT) Gaz kolu tamamen açıkken ulaşılan devir Azami devir sınırı Motoru korumak için elektronik olarak sınırlanan devir WOT, İngilizce "Wide Open Throttle" ifadesinin kısaltmasıdır. Tam Gaz Devir Aralığı Motor üreticisi, tam gazda ulaşılması gereken devir aralığını belirtir. Örnek: "5.000–6.000 d/dk". Tekne tam yükte ve tam gazda bu aralığa ulaşmalıdır. Durum Anlamı Olası Neden Aralığın altında Motor aşırı yükleniyor Hatvesi yüksek pervane, fazla yük Aralıkta Motor doğru yükte Doğru pervane Aralığın üstünde Motor fazla devirleniyor Hatvesi düşük pervane Pervane ile İlişkisi Pervane hatvesi, motorun ulaşabileceği devri belirler. Hatve arttıkça pervane her turda daha fazla su iter ve motor zorlanır. Genel uygulamada hatvede yaklaşık 1 inçlik değişim, tam gaz devrini yaklaşık 150–200 d/dk değiştirir. Kesin değer motor ve tekneye göre farklılık gösterir. Seyir Devri Seyir devri, verimli ve uzun süreli çalışma için seçilen devirdir. Üreticiler genellikle tam gaz devrinin altında bir seyir devri önerir. Seyir devri, yakıt tüketimi ile hız arasında denge kurar. Devir Göstergesi Takometre, motorun alternatöründen veya elektronik kontrol ünitesinden sinyal alır. Modern motorlarda devir bilgisi NMEA 2000 ağıyla çok fonksiyonlu ekranlara aktarılır. Sık Sorulan Sorular Motor sürekli tam gazda çalıştırılabilir mi? Üreticiler, tam gazda çalışma süresini sınırlayabilir. Uzun süreli çalışma için seyir devri önerilir. Devir neden dalgalanır? Yakıt beslemesindeki sorun, kirli filtreler veya pervanenin hava emmesi devirde dalgalanmaya yol açabilir. Devir ile hız arasındaki ilişki nedir? Devir arttıkça pervane daha hızlı döner ve tekne hızlanır. Ancak kayma, yük ve gövde direnci bu ilişkiyi değiştirir. İlgili Terimler Rölanti Devri, Motor Gücü, Pervane Hatvesi, Tekne Pervanesi, Krank Mili, NMEA 2000.

Tekne Kapasitesi

Tekne kapasitesi , bir teknenin güvenle taşıyabileceği azami kişi sayısı ve yük miktarıdır. Kapasite değerlerini üretici belirler. Tekne Kapasitesi Nedir? Kapasite, teknenin stabilite ve yüzerlik sınırları içinde kalmasını sağlar. Sınırın aşılması fribordu azaltır ve devrilme riskini artırır. Kapasite değerleri tekne üzerindeki üretici plakasında yazar. Kapasite Türleri Tür Tanım Azami kişi sayısı Seyir sırasında teknede bulunabilecek en fazla kişi Azami yük Kişiler, ekipman, kumanya ve sıvıların toplam kütlesi Azami motor gücü Teknede kullanılabilecek en yüksek motor gücü Yatak sayısı Konaklama için yatak kapasitesi Yatak sayısı ile azami kişi sayısı farklı değerlerdir. Bir tekne 6 kişilik yatağa ve 10 kişilik seyir kapasitesine sahip olabilir. İlgili Standartlar ISO 14946: Küçük teknelerde azami yük kapasitesinin belirlenmesini düzenler. Hesapta kişi başına 75 kg kütle kullanılır. ISO 14945: Üretici plakasında yer alacak bilgileri belirler. ISO 12217: Stabilite değerlendirmesini, kapasite sınırlarıyla birlikte yapar. Üretici Plakasındaki Bilgiler ISO 14945'e göre plakada şu bilgiler bulunur: Üretici adı CE tasarım kategorisi Azami kişi sayısı Azami yük Azami motor gücü (motorlu teknelerde) Azami Yük Hesap Örneği Bir teknenin azami yükü 800 kg olsun. Teknede 6 kişi bulunsun. Kişi başına 75 kg ile kişilerin toplamı 450 kg eder. Kalan 350 kg; yakıt, su ve ekipmana ayrılır. Dolu yakıt ve su tankları bu payın büyük bölümünü kullanabilir. Ticari Teknelerde Kapasite Ücretli yolcu taşıyan teknelerde yolcu kapasitesini idare belirler. Türkiye'de bu kapasite, liman başkanlığının düzenlediği belgelerde yer alır. Kapasite, üreticinin değerinden düşük belirlenebilir. Sık Sorulan Sorular Azami kişi sayısı aşılırsa ne olur? Tekne daha derine batar ve fribord azalır. Kişilerin bir tarafta toplanması teknenin yatmasına yol açar. Kaza durumunda sigorta kapsamı da etkilenebilir. Çocuklar azami kişi sayısına dahil midir? Evet. Azami kişi sayısı yaş ayrımı yapmaz. Her birey bir kişi olarak sayılır. Azami motor gücünü aşmak neden risklidir? Ağır motor kıçı batırır. Yüksek güç, gövdenin tasarım sınırlarını aşan hızlara ulaşılmasına yol açar. İlgili Terimler Tekne Ağırlığı, Fribord, CE Belgesi, CE Kategorisi, Deplasman, Motor Gücü.

Tüm terimlere dön