Denizcilik sözlüğü

Makine Dairesi

Tanım

Makine dairesi, teknede ana motorların ve yardımcı sistemlerin bulunduğu bölmedir. Küçük teknelerde bu bölüme motor bölmesi denir.

Makine Dairesi Nedir?

Makine dairesi, genellikle teknenin kıç veya orta bölümünde yer alır. Bölmeye güverte kapağı veya kamaradaki bir kapıdan girilir. Bölmedeki sistemler teknenin itişini, elektriğini ve suyunu sağlar. İngilizcede bu bölüme "engine room" denir.

Makine Dairesinde Bulunan Sistemler

Sistem	Bileşenler
Tahrik	Ana motor, şanzıman, şaft
Yakıt	Yakıt filtresi, su ayırıcı filtre, yakıt hattı
Soğutma	Deniz suyu pompası, eşanjör, deniz suyu süzgeci
Elektrik	Alternatör, akü, jeneratör
Egzoz	Egzoz manifoldu, ıslak egzoz, susturucu
Su	Hidrofor, su ısıtıcısı
Sintine	Sintine pompası, yüksek su alarmı

Havalandırma

Motor, yanma için havaya ihtiyaç duyar. Havalandırma ayrıca bölmedeki ısıyı dışarı atar.

Benzinli motor bölmelerinde yakıt buharı birikebilir. Bu buhar patlama riski oluşturur. Bu bölmelerde motor çalıştırılmadan önce elektrikli fan (blower) çalıştırılır. ISO 11105 standardı, benzinli motor ve tank bölmelerinin havalandırma şartlarını belirler.

Yangın Güvenliği

Makine dairesinde sabit yangın söndürme sistemi bulunabilir.
Sistem, ısı algılandığında otomatik olarak devreye girer.
Yangın söndürme sırasında motorlar ve fanlar durdurulur.
ISO 9094 standardı, küçük teknelerde yangından korunma şartlarını belirler.

Ses ve Isı Yalıtımı

Makine dairesinin duvarları yalıtım malzemesiyle kaplanır. Yalıtım, motor sesini ve ısısını yaşam alanlarından ayırır. Yalıtım malzemesi yanmaz veya alev geciktirici olmalıdır.

Makine Dairesi Kontrolleri

Seyre çıkmadan önce şu kontroller yapılır:

Motor yağı seviyesi
Soğutma suyu seviyesi
Deniz suyu süzgecinin temizliği
Kayışların gerginliği
Yakıt ve su kaçağı
Sintinedeki su miktarı

Sık Sorulan Sorular

Makine dairesinde neden ışık bulunur?

Arıza ve kontrol işlemleri kapalı bir bölmede yapılır. Yeterli aydınlatma, kaçak ve hasarın görülmesini sağlar.

Makine dairesine çalışan motor varken girilir mi?

Hareketli kayışlar ve sıcak yüzeyler yaralanma riski taşır. Zorunlu durumlarda giriş, koruyucu kapaklar yerindeyken ve dikkatle yapılır.

Makine dairesinde yağ kaçağı nasıl fark edilir?

Motor altındaki damlama tavası ve sintine düzenli olarak incelenir. Tavada biriken yağ veya yakıt kaçağı gösterir. Temiz bez ile bağlantı noktaları silinerek kaçağın yeri bulunur.

İlgili Terimler

Tekne Motoru, İçten Takma Motor, Motor Soğutma Sistemi, Yangın Algılama Sistemi, Sintine, Egzoz Manifoldu.

İlgili terimler

Egzoz Manifoldu

Egzoz manifoldu , motor silindirlerinden çıkan egzoz gazlarını toplayarak tek bir çıkışa yönlendiren boru düzeneğidir. Manifold, silindir kapağına doğrudan bağlanır. Egzoz Manifoldu Nedir? Her silindirin egzoz kanalı manifoldun bir koluna açılır. Kollar birleşerek gazı ortak çıkışa taşır. Egzoz gazları çok sıcaktır. Araç motorlarında manifold açık havada soğur. Kapalı motor bölmesinde ise sıcak manifold yangın riski oluşturur. Bu nedenle deniz motorlarında manifold suyla soğutulur. Su Ceketli Manifold Deniz motorlarının egzoz manifoldu çift cidarlıdır. İç boruda egzoz gazı akar. Dış ceketin içinde soğutma suyu dolaşır. Su, manifold yüzeyini düşük sıcaklıkta tutar. Kapalı devre sistemlerde bazı manifoldlar aynı zamanda eşanjör görevi görür. Manifoldun Bölümleri Bölüm Görevi Silindir kolları Her silindirin egzozunu alır Ana kanal Gazları toplar Su ceketi Manifoldu soğutur Karışım dirseği Soğutma suyunu egzoz gazına katar Contalar Silindir kapağı bağlantısını sızdırmaz kılar Karışım Dirseği Karışım dirseği, manifoldun çıkışına bağlanan kavisli parçadır. İngilizcede bu parçaya "exhaust elbow" veya "riser" denir. Deniz suyu bu noktada egzoz gazına püskürtülür. Gaz ve su birlikte ıslak egzoz hortumuna geçer. Dirsek, sıcak gaz ile tuzlu suyun buluştuğu yer olduğu için hızlı korozyona uğrar. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor bölmesinde egzoz kokusu Conta veya manifold çatlağı Silindirde su İç cidarda delinme, su geri akışı Dirsek çevresinde pas ve kabuklanma Korozyon Egzozdan su akışında azalma Dirsek içinde tıkanma Yüksek egzoz sıcaklığı Su ceketinde tıkanma Su Girmesi Riski Manifold veya dirsekte iç delinme olursa soğutma suyu silindirlere ulaşabilir. Su sıkıştırılamaz. Piston yukarı çıkarken suya çarpar. Bu durum biyel kolunu bükebilir ve motora ciddi zarar verir. Bu arızaya "su yutma" denir. Kontrol ve Bakım Dirseği belirli aralıklarla sökerek iç kesitini inceleyin. Karbon ve tuz birikintisini ölçün. Dış yüzeyde korozyon ve sızıntı arayın. Contaları sökümde yenileyin. Manifold anotlarını kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Karışım dirseği neden değiştirilir? Tuz ve karbon birikintisi kesiti daraltır. Korozyon cidarı inceltir. Değişim aralığını motor üreticisi belirtir. Manifold çatlağı nasıl anlaşılır? Motor yağında su, silindirde su veya egzozda olağan dışı beyaz duman görülebilir. Egzoz manifoldu neden sıcak olmamalıdır? Kapalı motor bölmesinde sıcak yüzeyler yangın ve yanık riski oluşturur. İlgili Terimler Islak Egzoz, Egzoz Hortumu, Egzoz Susturucusu, Silindir Kapağı, Motor Soğutma Sistemi, Motor Anodu.

Motor Soğutma Sistemi

Motor soğutma sistemi , yanmanın ürettiği fazla ısıyı motordan uzaklaştırarak motoru çalışma sıcaklığında tutan sistemdir. Tekne motorlarında soğutma, deniz veya göl suyunun kullanılmasıyla yapılır. Motor Soğutma Sistemi Nedir? İçten yanmalı motor, yakıtın enerjisinin bir bölümünü ısıya çevirir. Bu ısı uzaklaştırılmazsa motor parçaları genleşir ve hasar görür. Araçlarda ısı radyatörle havaya verilir. Teknelerde ise ısı, teknenin yüzdüğü suya aktarılır. Soğutma Sistemi Türleri Tür Çalışma Şekli Kullanım Açık devre soğutma Deniz suyu doğrudan motorda dolaşır Dıştan takma motorlar, bazı küçük içten takma motorlar Kapalı devre soğutma Antifrizli su motorda, deniz suyu eşanjörde dolaşır İçten takma dizel motorlar Omurga soğutma Antifrizli su, gövde dışındaki borulardan geçer İş ve kanal tekneleri Omurga soğutmada deniz suyu motora girmez. Sistem, gövde altındaki boruların suyla temasıyla soğur. Sistem Bileşenleri Bileşen Görevi Deniz suyu vanası ve süzgeç Suyu alır ve süzer Deniz suyu pompası Deniz suyunu sisteme basar Eşanjör İç devre sıvısını deniz suyuyla soğutur Motor su pompası İç devre sıvısını dolaştırır Termostat Sıcaklığa göre akışı düzenler Genleşme tankı İç devre sıvısının genleşmesini karşılar Islak egzoz dirseği Deniz suyunu egzoza karıştırarak dışarı atar Sıcaklık göstergesi Motor sıcaklığını gösterir Dıştan Takma Motorda Kontrol Suyu Dıştan takma motorlarda kaputun altından ince bir su jeti çıkar. Bu jete kontrol suyu veya işaret suyu denir. Jet, deniz suyu pompasının çalıştığını gösterir. Jetin zayıflaması pompa veya kanal tıkanmasının işaretidir. Kontrol Noktaları Egzozdan su çıkışı Sıcaklık göstergesi Deniz suyu süzgecinin temizliği İç devre sıvı seviyesi Hortum ve kelepçelerin durumu Kayış gerginliği Arıza Durumunda Yapılacaklar Sıcaklık yükselirse motoru rölantiye alın. Motoru durdurun. Deniz suyu vanasını ve süzgeci kontrol edin. İmpelleri kontrol edin. Sıcak motorda genleşme tankı kapağını açmayın. Sık Sorulan Sorular Hangi soğutma sistemi daha uzun ömürlüdür? Kapalı devre sistemde motor içi deniz suyuyla temas etmez. Bu nedenle iç korozyon ve tuz birikimi azdır. Soğutma suyu neden egzozdan atılır? Deniz suyu egzoz gazını soğutur. Bu sayede egzoz hortumu ve susturucu sıcaklığa dayanır. Soğutma sistemi kışın nasıl korunur? Açık devrede su boşaltılır veya antifrizle doldurulur. Kapalı devrede antifriz oranı kontrol edilir. İlgili Terimler Kapalı Devre Soğutma, Açık Devre Soğutma, Deniz Suyu Pompası, Termostat, Islak Egzoz, Motor Hararet Yapması.

Sintine

Sintine , tekne gövdesinin içindeki en alt bölümdür. Teknede biriken su bu bölümde toplanır. Sintine Nedir? Sintine, döşeme tahtalarının altında kalır. Gövdenin şekli nedeniyle su en alçak noktaya akar. Bu nokta sintinedir. İngilizcede sintineye "bilge" denir. Sintine Suyunun Kaynakları Kaynak Örnek Yağmur Güverte ve kapak sızıntıları Dalga Güverteden giren deniz suyu Şaft salmastrası Şaftın gövdeden çıktığı noktadan sızan su Tatlı su sistemi Tank ve hortum kaçakları Klima ve buzdolabı Yoğuşma suyu Gövde hasarı Çatlak veya delikten giren su Sintinede Bulunan Ekipmanlar Sintine pompası: Biriken suyu denize atar. Sintine şamandırası: Su seviyesi yükselince pompayı çalıştırır. Yüksek su alarmı: Su seviyesi tehlikeli düzeye çıkınca uyarır. Sintine süzgeci: Pompanın emiş ağzını kirden korur. Yağlı Sintine Suyu Motor bölümündeki sintineye yakıt ve yağ karışabilir. Bu karışım denize pompalanmamalıdır. MARPOL Sözleşmesi Ek I, gemilerden yağlı su boşaltımını sınırlar. Türkiye'de yat ve teknelerden atık alımını "Mavi Kart" sistemi takip eder. Sistem, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Sintine suyu, marina ve limanlardaki atık alım tesislerine verilir. Sintine Temizliği Sintinedeki suyu pompa veya el pompasıyla boşaltın. Yağ emici bezlerle yüzeydeki yağı toplayın. Sintine temizleyicisiyle yüzeyi yıkayın. Kirli suyu atık alım tesisine teslim edin. Pompa süzgecini temizleyin. Sintine Kontrolü Sintinedeki su miktarı düzenli olarak kontrol edilir. Su miktarındaki ani artış bir sızıntıyı gösterir. Suyun tadı ve kokusu kaynağı belirlemeye yardım eder. Tuzlu su deniz suyu sızıntısını, tatlı su ise tank kaçağını işaret eder. Sık Sorulan Sorular Sintinede biraz su bulunması normal midir? Bazı teknelerde şaft salmastrası tasarım gereği az miktarda su sızdırır. Bu nedenle sintinede bir miktar su bulunabilir. Miktarın artması ise kontrol gerektirir. Sintine kokusu nasıl giderilir? Koku genellikle durgun su, yakıt ve organik kirlerden kaynaklanır. Sintinenin boşaltılıp temizlenmesi ve kurutulması kokuyu azaltır. Sintine pompası neden iki adet bulunur? Otomatik pompa küçük sızıntıları karşılar. Büyük su girişinde ikinci ve daha yüksek kapasiteli pompa devreye girer. Elektrik kesintisine karşı manuel pompa da bulunur. İlgili Terimler Sintine Pompası, Otomatik Sintine Pompası, Sintine Şamandırası, Yüksek Su Alarmı, Salmastra, Makine Dairesi.

Tekne Motoru

Tekne motoru , teknenin pervanesini veya su jetini döndürerek itiş gücü üreten makinedir. Tekne motorları içten yanmalı veya elektrikli olabilir. Tekne Motoru Nedir? Tekne motoru, enerjiyi dönme hareketine çevirir. Bu hareket, şanzıman ve şaft veya ayak ünitesi üzerinden pervaneye iletilir. Pervane, suyu geriye iterek tekneyi ileri taşır. Motor ayrıca alternatör aracılığıyla teknenin akülerini şarj eder. Montaj Konumuna Göre Türler Tür Konum Örnek Kullanım Dıştan takma motor Kıç aynalığa asılır Şişme bot, küçük motorlu tekne İçten takma şaftlı motor Gövde içinde, şaftla pervaneye bağlı Motoryat, yelkenli, balıkçı teknesi Kuyruklu motor Motor içeride, ayak ünitesi dışarıda Sport cruiser Pod tahrik Gövde altında döner ünite Büyük motoryat Jet tahrik İçeride, suyu püskürterek iter Jet ski, sığ su teknesi Yakıt Türüne Göre Türler Benzinli motor: Dıştan takma motorlarda yaygındır. Dizel motor: İçten takma motorlarda ve büyük teknelerde yaygındır. Elektrik motoru: Aküden beslenir. Hibrit sistem: İçten yanmalı motor ve elektrik motorunu birlikte kullanır. Motor Gücü Birimleri Birim Açıklama Kilovat (kW) Uluslararası birim sistemindeki güç birimi Beygir gücü (HP) Geleneksel güç birimi Metrik beygir gücü (PS) 1 PS ≈ 0,7355 kW Emisyon Düzenlemeleri Avrupa Birliği'nin 2013/53/EU Direktifi, gezi teknelerinde kullanılan motorların egzoz ve gürültü emisyon sınırlarını belirler. Amerika Birleşik Devletleri'nde Çevre Koruma Ajansı (EPA) benzer sınırlar uygular. Motor üreticileri, uygunluğu motor etiketinde belirtir. Seçim Ölçütleri Teknenin üretici plakasındaki azami motor gücünü kontrol edin. Teknenin gövde tipine uygun motor yerleşimini belirleyin. Kullanım amacına göre yakıt türünü seçin. Motorun ağırlığının kıç trimine etkisini değerlendirin. Bölgedeki servis ve yedek parça erişimini araştırın. Motor Ömrünü Etkileyen Etkenler Düzenli yağ ve filtre değişimi Soğutma sisteminin bakımı Yakıt kalitesi Kullanım sıklığı Kışlama işlemlerinin yapılması Sık Sorulan Sorular Tekne motoru ile araç motoru aynı mıdır? Bazı tekne motorları araç motorlarından türetilir. Ancak soğutma, egzoz, elektrik ve korozyon koruması deniz ortamına göre değiştirilir. Motor çalışma saati neden önemlidir? Bakım aralıkları çalışma saatine göre belirlenir. Saat sayacı, motorun kullanım geçmişini gösterir. Tekneye en güçlü motoru takmak doğru mudur? Motor gücü, üretici plakasındaki azami değeri aşmamalıdır. Fazla güç, gövde ve dümen sisteminin sınırlarını aşabilir. İlgili Terimler Deniz Motoru, Dıştan Takma Motor, İçten Takma Motor, Motor Gücü, Tekne Pervanesi, Motor Bakımı.

Tüm terimlere dön