Denizcilik sözlüğü

Makara

Tanım

Makara, bir gövde içinde dönen kasnak yardımıyla halatın yönünü değiştiren veya kuvveti çoğaltan donanımdır. İngilizcede bu donanıma "block" denir.

Makara Nedir?

Makara, kasnak, mil ve gövdeden oluşur. Halat, kasnağın kanalından geçer. Kasnak döndükçe halat az sürtünmeyle ilerler. Makaralar yelkenli teknelerin yürüyen donanımında ve güverte işlerinde yaygın kullanılır.

Makaranın Bölümleri

Bölüm	Görevi
Kasnak	Halatın üzerinden geçtiği dönen tekerlek
Mil	Kasnağın döndüğü eksen
Yanak	Kasnağı iki yandan saran plakalar
Bağlantı başı	Makarayı güverteye veya kilide bağlar
Yatak	Kasnağın mil üzerinde rahat dönmesini sağlar

Makara Türleri

Tür	Özellik
Tek makara	Tek kasnaklı
Çift makara	Yan yana iki kasnaklı
Üçlü makara	Üç kasnaklı, palangalarda
Açılır makara	Yanağı açılır, halat ucu geçirmeden takılır
Ayaklı makara	Güverteye dik durur
Kemerli makara	Kasnağın altında halat için kemer bulunur
Güverte makarası	Güverteye düz monte edilir

Yatak Türleri

Yatak	Kullanım
Düz yatak	Ağır ve statik yükler
Bilyalı yatak	Hafif ve dinamik yükler
Makaralı yatak	Yüksek yük ve dönüş

Bilyalı yataklı makaralar, sık ayarlanan ıskota hatlarında sürtünmeyi azaltır.

Seçim Ölçütleri

Halat çapı: Kasnak kanalı halat çapına uygun olmalıdır.
Çalışma yükü: Makara, hattaki yükü taşıyabilmelidir.
Kasnak çapı: Büyük kasnak, halatın bükülme yarıçapını artırır ve aşınmayı azaltır.
Bağlantı türü: Şakıl, mapa veya güverte montajına uygunluk.

Makaraya Gelen Yük

Halat makarada yön değiştirdiğinde makaraya gelen yük artar. Halat 180 derece döndüğünde makara, halattaki yükün yaklaşık iki katını taşır. Yön değişim açısı azaldıkça makara yükü de azalır.

Bakım

Makarayı tatlı suyla yıkayın.
Kasnağın serbest döndüğünü kontrol edin.
Yanaklarda çatlak ve şekil bozukluğunu inceleyin.
Bilyalı yataklarda üreticinin önerdiği bakım ürününü kullanın.

Sık Sorulan Sorular

Makara kuvveti çoğaltır mı?

Tek sabit makara yalnızca yön değiştirir. Kuvvet çoğaltmak için hareketli makaralı palanga kullanılır.

Kasnak neden aşınır?

Kum ve tuz, kasnak ile mil arasında aşınma yapar. Aşırı yük de kasnak kanalını deforme edebilir.

Açılır makara nerede kullanılır?

Halatın ucuna ulaşmadan geçici yön değişimi gereken işlerde kullanılır.

İlgili Terimler

Palanga, Halat Makarası, Yelken Halatı, Şakıl, Mapa, Halat Kilidi.

İlgili terimler

Halat Kilidi

Halat kilidi , yük altındaki halatı bir kol hareketiyle sabitleyen ve gerektiğinde bırakan güverte donanımıdır. Halat kilidi, yelkenli teknelerde mandar ve kontra halatlarında kullanılır. İngilizcede bu donanıma "rope clutch" denir. Halat Kilidi Nedir? Halat kilidi, halatın içinden geçtiği bir gövde ve kilitleme koluyla çalışır. Kol kapatıldığında içteki çeneler halatı sıkıştırır. Kol açıldığında halat serbest kalır. Bu düzen, tek bir vinçle birden fazla halatın gerilmesini sağlar. Halat vinçte gerilir, kilitle sabitlenir ve vinçten çıkarılır. Halat Kilidinin Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Kabin üstüne veya güverteye monte edilir Kilitleme kolu Halatı kilitler ve bırakır Çeneler veya kam Halatı sıkıştırır Halat kanalı Halatın geçtiği yoldur Etiket alanı Halatın adı yazılır Çoklu Kilit Sıraları Halat kilitleri tek, ikili, üçlü veya dörtlü sıralar hâlinde monte edilir. Her kilidin üzerinde ilgili halatın adı yazar. Örnek: "Ana mandar", "Cenova mandarı", "Camadan 1". Halat Çapı Uyumu Her halat kilidi belirli bir halat çapı aralığı için tasarlanır. Aralık dışındaki halat iki soruna yol açar: İnce halat: Kilitte kayar. Kalın halat: Kanala girmez veya sıkışır. Kılıfı kayan veya yüzeyi kaygan halatlar da kilitte tutunmayabilir. Kullanım Adımları Kilit kolunu kapatın. Halatı vince sarın ve gerin. Halat kilide yük aktardığında vinçten çıkarın. Halatı bırakmak için önce vinçte hafifçe gerin. Kolu açın ve halatı kontrollü olarak bırakın. Yüklü halatın kolu doğrudan açılırsa halat aniden kayar. Bu durum el yaralanmasına ve donanım hasarına neden olabilir. Bakım Kilidi tatlı suyla yıkayın. Çenelerdeki aşınmayı kontrol edin. Kol mekanizmasının serbest hareket ettiğini doğrulayın. Üreticinin önerdiği yedek parça setiyle çeneleri yenileyin. Sık Sorulan Sorular Halat kilidi ile cem kilit arasındaki fark nedir? Halat kilidi, yüksek yüklü halatlarda kolla çalışır. Cem kilit, yaylı çeneleriyle daha hafif halatları tutar. Halat kilidi halata zarar verir mi? Uygun çaptaki halatta zarar sınırlıdır. Kayan halat, kılıfta aşınmaya ve ısınmaya neden olur. Kilit kayarsa ne yapılır? Çenelerin aşınması ve halat çapı kontrol edilir. Gerekirse çeneler değiştirilir. İlgili Terimler Cem Kilit, Mandar, Yelken Halatı, Halat Çapı, Koç Boynuzu, Makara.

Halat Makarası

Halat makarası , halatın üzerine sarılarak saklandığı ve gerektiğinde açıldığı döner tamburdur. Halat makarası, uzun halatların düzenli saklanmasını sağlar. Halat Makarası Nedir? Halat makarası, bir eksen etrafında dönen silindirik tambur ve yan flanşlardan oluşur. Halat tamburun üzerine sarılır. Kullanım sırasında halat çekildikçe makara döner ve halat dolaşmadan açılır. Bu yapı, özellikle uzun ve ince halatlarda pratiklik sağlar. İngilizcede bu ürüne "rope reel" denir. Bu madde saklama makarasını açıklar. Halatın yönünü değiştiren donanım "Makara" maddesinde yer alır. Halat Makarası Türleri Tür Yapı Kullanım Kıç halatı makarası Kıç aynalığa veya küpeşteye monte Karaya kıç bağlama Sabit güverte makarası Güverteye monte, kollu Uzun halat saklama Taşınabilir makara Elle taşınan hafif gövde Tender bot ve kayık Kemer makarası Halat veya bant sarılı kompakt kutu Kıç halatı ve dalış Kıç Halatı Makarası Akdeniz ve Ege koylarında tekneler sık sık kıçtan karaya bağlanır. Bu iş için 50 metre veya daha uzun halat kullanılabilir. Kıç halatı makarası, bu halatı kıçta hazır tutar. Halat, kıyıya bot veya yüzerek götürülür. Ayrılırken halat makaraya geri sarılır. Uygun Halat Türleri Polipropilen: Yüzer ve pervaneye dolanma riskini azaltır. Polyester: UV dayanımı yüksektir. Yassı dokuma bant: Makarada az yer kaplar. Montaj Yerleri Kıç aynalık Kıç vardavelası Kıç dolap kapağının iç yüzü Güverte üzerindeki sabit braketler Makara, kullanım sırasında halatın engelsiz çıkacağı bir noktaya monte edilir. Kullanım Adımları Makara frenini veya kilidini açın. Halat ucunu çekerek gereken uzunluğu açın. Halatı kıyıdaki bağlantı noktasına götürün. Teknedeki babaya bağlayarak gerginliği ayarlayın. Ayrılırken halatı makaraya düzgünce sarın. Bakım Makarayı ve halatı tatlı suyla yıkayın. Halatı tamamen kurumadan uzun süre sarılı bırakmayın. Eksen ve fren mekanizmasını temizleyip yağlayın. UV ile sertleşmiş plastik parçaları kontrol edin. Sık Sorulan Sorular Halat makarası ile makara aynı şey midir? Hayır. Halat makarası halatı saklar. Makara ise halatın yönünü değiştiren dönen kasnaktır. Kıç halatı neden yüzen malzemeden seçilir? Suda yüzen halat pervaneye ulaşmaz. Batan halat, manevra sırasında pervaneye dolanabilir. Halat makarası pas yapar mı? Paslanmaz çelik veya plastik gövdeli makaralar korozyona dayanıklıdır. Eksen ve vida bağlantıları düzenli kontrol edilir. İlgili Terimler Makara, Demirleme Halatı, Polipropilen Halat, Kıç Güverte, Bağlama Halatı, Tekne Halatı.

Mapa

Mapa , güverte veya gövdeye sabitlenen ve üzerinde bağlantı gözü bulunan donanımdır. Mapa, halat, kilit, makara veya emniyet hattı için sağlam bir bağlantı noktası sağlar. İngilizcede bu donanıma "pad eye" denir. Mapa Nedir? Mapa, bir taban plakası ve bu plakaya bağlı gözden oluşur. Plaka, cıvatalarla güverteye bağlanır. Göz, plakadan yukarı doğru yükselir. Plakanın geniş yüzeyi, yükü güverteye dağıtır. Mapa Türleri Tür Yapı Kullanım Güverte mapası Plaka ve sabit göz Genel bağlantı noktası U mapa U biçimli göz, iki cıvatayla bağlanır Emniyet hattı ve makara Halkalı mapa Plakaya menteşeli halka Katlanır bağlantı Gömme mapa Güverteye gömülü, halka yatırılabilir Yürüme alanları Yumuşak mapa Dyneema halkası güverteden geçirilir Hafif yarış tekneleri Kullanım Alanları Emniyet hattı (jackline) bağlantısı Makara bağlama Bot ve can salı sabitleme Tente gergi noktası Kokpitte emniyet kemeri bağlama noktası Yük Yönü Mapalar, belirli yük yönlerine göre tasarlanır. Bazı mapalar her yönden yük alabilir. Bazıları yalnızca belirli bir doğrultuda tam dayanım gösterir. Üretici, çalışma yükünü ve izin verilen yük yönlerini teknik belgede belirtir. Montaj Gereksinimleri Bağlantı noktasının yük taşıyacak yapıda olduğunu doğrulayın. Güverte altına arkalık plakası yerleştirin. Sandviç güvertede delik çevresini epoksiyle doldurun. Sızdırmazlık macunu uygulayın. Cıvataları çapraz sırayla sıkın. Emniyet kemeri bağlama noktaları, yüksek ani yüklere maruz kalır. Bu noktalar için montaj özellikle güçlendirilir. Kontrol Noktaları Göz çevresindeki çatlaklar Taban plakasında şekil bozukluğu Cıvata çevresinde su sızıntısı Güverte altında arkalık plakasının durumu Malzemeler AISI 316 paslanmaz çelik Bronz Alüminyum alaşım Dyneema (yumuşak mapa) Sık Sorulan Sorular Emniyet hattı hangi mapaya bağlanır? Emniyet hattı, yüksek yük taşıyabilen ve güçlendirilmiş mapalara bağlanır. Vardavela dikmeleri bu amaçla kullanılmaz. Mapa gövde içinden mi geçirilmelidir? Kalıcı ve yüklü mapalar güverteden geçen cıvatalarla bağlanır. Yüzeye vidalanan mapalar yalnızca hafif yükler içindir. Gömme mapa ne avantaj sağlar? Halka yatırıldığında güverte düz kalır. Bu yapı, yürürken takılma riskini azaltır. İlgili Terimler Mapalı Vida, Kilit, Makara, Güvenlik Halatı, Emniyet Kemeri, Güverte Donanımı.

Palanga

Palanga , iki veya daha fazla makara ile bunların arasından geçen halattan oluşan kuvvet çoğaltma düzenidir. İngilizcede palangaya "tackle" denir. Palanga Nedir? Palanga, uygulanan kuvveti makaralar arasında paylaştırır. Hareketli makaradan geçen her halat kolu yükün bir bölümünü taşır. Bu sayede kullanıcı, yükü daha az kuvvetle çeker. Karşılığında daha uzun halat çekmesi gerekir. Mekanik Avantaj Mekanik avantaj, hareketli makarayı taşıyan halat kolu sayısına eşittir. Palanga Taşıyıcı Kol Sayısı Teorik Kuvvet Azalması 2:1 2 Kuvvet yarıya iner 3:1 3 Kuvvet üçte bire iner 4:1 4 Kuvvet dörtte bire iner 6:1 6 Kuvvet altıda bire iner Örnek: 4:1 palangada 200 kg yük için teorik olarak 50 kg kuvvet gerekir. Kullanıcı, yükün kaldırıldığı mesafenin dört katı halat çeker. Sürtünme Kaybı Her makara bir miktar sürtünme kaybı oluşturur. Bu nedenle gerçek kuvvet, teorik değerden yüksektir. Bilyalı yataklı makaralar sürtünme kaybını azaltır. Palanga Türleri Tek hareketli makaralı palanga: 2:1 avantaj sağlar. Çift-tek makaralı palanga: 3:1 avantaj sağlar. Çift-çift makaralı palanga: 4:1 avantaj sağlar. Bileşik palanga: Bir palanga başka bir palangayı çeker. Avantajlar çarpılır. Teknede Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Bumba ıskotası Ana yelkeni kontrol eder Kontra ıskota Bumbayı aşağı çeker Kıç ıstralya gergisi Direk gerginliğini ayarlar Kunda Yelken alt kenarını gerer Bot kaldırma Tender botu güverteye alır Kurtarma Denize düşen kişiyi tekneye çeker Halat Uzunluğu Hesabı Gereken halat uzunluğu, hareket mesafesi ile mekanik avantajın çarpımına eşittir. Bağlama ve kumanda payı ayrıca eklenir. Örnek: 1 metre hareket eden 4:1 palanga en az 4 metre halat gerektirir. Sık Sorulan Sorular Palanga ile vinç arasındaki fark nedir? Palanga kuvveti makaralarla çoğaltır. Vinç ise döner tambur ve dişli düzeniyle çoğaltır. Mekanik avantaj arttıkça ne değişir? Gereken kuvvet azalır, çekilecek halat uzar ve sürtünme kaybı artar. Denize düşen kişiyi kurtarmada palanga nasıl kullanılır? Palanga bumbaya veya mandara bağlanır. Kişiye takılan kurtarma kemerine bağlanarak yukarı çekilir. İlgili Terimler Makara, Iskota, Mandar, Yelken Halatı, Şakıl, MOB.

Tüm terimlere dön