Denizcilik sözlüğü

Palanga

Tanım

Palanga, iki veya daha fazla makara ile bunların arasından geçen halattan oluşan kuvvet çoğaltma düzenidir. İngilizcede palangaya "tackle" denir.

Palanga Nedir?

Palanga, uygulanan kuvveti makaralar arasında paylaştırır. Hareketli makaradan geçen her halat kolu yükün bir bölümünü taşır. Bu sayede kullanıcı, yükü daha az kuvvetle çeker. Karşılığında daha uzun halat çekmesi gerekir.

Mekanik Avantaj

Mekanik avantaj, hareketli makarayı taşıyan halat kolu sayısına eşittir.

Palanga	Taşıyıcı Kol Sayısı	Teorik Kuvvet Azalması
2:1	2	Kuvvet yarıya iner
3:1	3	Kuvvet üçte bire iner
4:1	4	Kuvvet dörtte bire iner
6:1	6	Kuvvet altıda bire iner

Örnek: 4:1 palangada 200 kg yük için teorik olarak 50 kg kuvvet gerekir. Kullanıcı, yükün kaldırıldığı mesafenin dört katı halat çeker.

Sürtünme Kaybı

Her makara bir miktar sürtünme kaybı oluşturur. Bu nedenle gerçek kuvvet, teorik değerden yüksektir. Bilyalı yataklı makaralar sürtünme kaybını azaltır.

Palanga Türleri

Tek hareketli makaralı palanga: 2:1 avantaj sağlar.
Çift-tek makaralı palanga: 3:1 avantaj sağlar.
Çift-çift makaralı palanga: 4:1 avantaj sağlar.
Bileşik palanga: Bir palanga başka bir palangayı çeker. Avantajlar çarpılır.

Teknede Kullanım Alanları

Kullanım	Açıklama
Bumba ıskotası	Ana yelkeni kontrol eder
Kontra ıskota	Bumbayı aşağı çeker
Kıç ıstralya gergisi	Direk gerginliğini ayarlar
Kunda	Yelken alt kenarını gerer
Bot kaldırma	Tender botu güverteye alır
Kurtarma	Denize düşen kişiyi tekneye çeker

Halat Uzunluğu Hesabı

Gereken halat uzunluğu, hareket mesafesi ile mekanik avantajın çarpımına eşittir. Bağlama ve kumanda payı ayrıca eklenir. Örnek: 1 metre hareket eden 4:1 palanga en az 4 metre halat gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Palanga ile vinç arasındaki fark nedir?

Palanga kuvveti makaralarla çoğaltır. Vinç ise döner tambur ve dişli düzeniyle çoğaltır.

Mekanik avantaj arttıkça ne değişir?

Gereken kuvvet azalır, çekilecek halat uzar ve sürtünme kaybı artar.

Denize düşen kişiyi kurtarmada palanga nasıl kullanılır?

Palanga bumbaya veya mandara bağlanır. Kişiye takılan kurtarma kemerine bağlanarak yukarı çekilir.

İlgili Terimler

Makara, Iskota, Mandar, Yelken Halatı, Şakıl, MOB.

İlgili terimler

Iskota

Iskota , yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlamak için kullanılan halattır. Iskota, yelkenin arka alt köşesine veya bumbaya bağlanır. İngilizcede ıskotaya "sheet" denir. Iskota Nedir? Iskota çekildiğinde yelken teknenin merkez hattına yaklaşır. Iskota bırakıldığında yelken dışarı açılır. Yelkenin rüzgâra göre doğru açıda tutulması, teknenin hızını ve yönünü belirler. Iskotalar genellikle kokpitteki vinçlerle gerilir. Iskota Türleri Tür Bağlandığı Yer Görevi Ana yelken ıskotası Bumba Ana yelkenin açısını ayarlar Cenova ıskotası Ön yelkenin arka köşesi Ön yelkenin açısını ayarlar Balon ıskotası Balon yelkenin rüzgâraltı köşesi Balonu kontrol eder Ön yelkende iki ıskota bulunur. Biri sancak, diğeri iskele taraftan kokpite gelir. Tramolada bir ıskota boşaltılır, diğeri çekilir. Seyir Yönüne Göre Iskota Ayarı Seyir Yönü Iskota Durumu Orsa Iskota sıkıca çekilir Apaz Iskota yarı açılır Geniş apaz Iskota büyük ölçüde açılır Pupa Iskota tamamen açılır Doğru Ayarın Belirlenmesi Yelkenin ön kenarına yakın küçük şeritler bağlanır. Bu şeritlere "telltale" denir. Şeritlerin her iki yüzde düz uçması, akışın düzgün olduğunu gösterir. İç taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla açıktır. Dış taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla çekilidir. Malzeme Seçimi Polyester çift örgülü halat: En yaygın seçenektir. Dyneema çekirdekli halat: Yarış teknelerinde düşük esneme sağlar. Iskota elde sık tutulur. Bu nedenle yüzeyinin elde rahat ve vinçte tutucu olması gerekir. Iskota Arabası Ana yelken ıskotası, bir ray üzerinde hareket eden arabaya bağlanır. Araba, bumbanın yatay konumunu değiştirir. Ön yelken ıskotası da yan güvertedeki raylar üzerinde hareket eden makaralardan geçer. Sık Sorulan Sorular Iskota ile mandar arasındaki fark nedir? Mandar yelkeni yukarı kaldırır. Iskota yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar. Iskotanın ucuna neden düğüm atılır? Sekiz düğümü, ıskotanın makaradan veya kurtağzından kaçmasını önler. Iskota vinçte nasıl sarılır? Iskota vinç tamburuna saat yönünde sarılır. Yüke göre birkaç tur atılır. Iskota neden kokpite yönlendirilir? Dümenci ve mürettebat ıskotayı kokpitten ayarlar. Bu düzen, güverteye çıkmadan yelken kontrolü sağlar. Iskota boyu nasıl belirlenir? Iskota, yelken tamamen açıkken kokpitteki vince ulaşacak uzunlukta olmalıdır. İlgili Terimler Mandar, Yelken Halatı, Cem Kilit, Palanga, Yelkenli Tekne, Polyester Halat.

MOB

MOB , İngilizce "Man Overboard" (Denize Adam Düştü) ifadesinin kısaltmasıdır. Kısaltma, denize düşen kişiyi, bu acil durumu ve bu durumda kullanılan ekipman ile cihaz işlevlerini ifade eder. MOB Nedir? Denize düşme, teknedeki en ciddi acil durumlardan biridir. Kişi suda hızla gözden kaybolabilir. Soğuk su, kısa sürede vücut ısısını düşürür. MOB terimi denizcilikte bu durumu kısa ve evrensel bir biçimde ifade eder. Birçok seyir cihazında "MOB" adlı bir tuş veya işlev bulunur. MOB Tuşu Chartplotter, GPS ve bazı VHF telsizlerde MOB tuşu bulunur. Tuşa basıldığında cihaz: O anki konumu kaydeder. Konumu harita üzerinde işaretler. Tekneden işaretlenen noktaya yön ve mesafe gösterir. Geçen süreyi sayar. Bu bilgi, kişi gözden kaybolsa bile düşme noktasına geri dönmeyi sağlar. MOB Ekipmanları Ekipman Görevi Can simidi Kişiye tutunacak yüzer araç sağlar MOB şamandırası Düşme noktasını işaretler Su aktifli ışık Gece konumu gösterir Kurtarma halkası Kişiyi tekneye çekmeye yardım eder Cankurtaran halatı Kişiye atılır AIS MOB vericisi Konumu AIS ekranlarına gönderir PLB Konumu uydu ile kurtarma merkezine gönderir AIS MOB Vericisi AIS MOB vericisi, can yeleğine takılan küçük bir cihazdır. Can yeleği şiştiğinde otomatik olarak çalışabilir. Cihaz, kişinin GNSS konumunu AIS mesajı olarak yayınlar. Teknedeki ve yakındaki AIS ekranları kişinin konumunu gösterir. Bu cihazların MMSI numarası 972 ile başlar. İlk Adımlar "Denize adam düştü" diye yüksek sesle bağırın. MOB tuşuna basın. Can simidini ve şamandırayı atın. Bir kişiyi yalnızca suya düşeni izlemekle görevlendirin. Tekneyi kişiye geri döndürecek manevrayı başlatın. Gerekirse VHF ile yardım çağırın. Önleme Kötü havada ve gece can yeleği ve emniyet kemeri kullanılır. Güverte üzerinde bir el her zaman tutunur. Kaymaz ayakkabı giyilir. Vardavela ve küpeşte sağlam tutulur. Sık Sorulan Sorular MOB tuşuna ne zaman basılır? Düşme fark edildiği anda basılır. Gecikme, konumun hatalı kaydedilmesine yol açar. AIS MOB vericisi PLB'nin yerini tutar mı? Hayır. AIS MOB yakındaki gemilere, PLB uydu üzerinden kurtarma merkezine ulaşır. MOB tatbikatı neden yapılır? Tatbikat, mürettebatın acil durumda doğru ve hızlı hareket etmesini sağlar. İlgili Terimler Denize Adam Düştü, MOB Şamandırası, Kurtarma Halkası, Can Simidi, PLB, AIS.

Makara

Makara , bir gövde içinde dönen kasnak yardımıyla halatın yönünü değiştiren veya kuvveti çoğaltan donanımdır. İngilizcede bu donanıma "block" denir. Makara Nedir? Makara, kasnak, mil ve gövdeden oluşur. Halat, kasnağın kanalından geçer. Kasnak döndükçe halat az sürtünmeyle ilerler. Makaralar yelkenli teknelerin yürüyen donanımında ve güverte işlerinde yaygın kullanılır. Makaranın Bölümleri Bölüm Görevi Kasnak Halatın üzerinden geçtiği dönen tekerlek Mil Kasnağın döndüğü eksen Yanak Kasnağı iki yandan saran plakalar Bağlantı başı Makarayı güverteye veya kilide bağlar Yatak Kasnağın mil üzerinde rahat dönmesini sağlar Makara Türleri Tür Özellik Tek makara Tek kasnaklı Çift makara Yan yana iki kasnaklı Üçlü makara Üç kasnaklı, palangalarda Açılır makara Yanağı açılır, halat ucu geçirmeden takılır Ayaklı makara Güverteye dik durur Kemerli makara Kasnağın altında halat için kemer bulunur Güverte makarası Güverteye düz monte edilir Yatak Türleri Yatak Kullanım Düz yatak Ağır ve statik yükler Bilyalı yatak Hafif ve dinamik yükler Makaralı yatak Yüksek yük ve dönüş Bilyalı yataklı makaralar, sık ayarlanan ıskota hatlarında sürtünmeyi azaltır. Seçim Ölçütleri Halat çapı: Kasnak kanalı halat çapına uygun olmalıdır. Çalışma yükü: Makara, hattaki yükü taşıyabilmelidir. Kasnak çapı: Büyük kasnak, halatın bükülme yarıçapını artırır ve aşınmayı azaltır. Bağlantı türü: Şakıl, mapa veya güverte montajına uygunluk. Makaraya Gelen Yük Halat makarada yön değiştirdiğinde makaraya gelen yük artar. Halat 180 derece döndüğünde makara, halattaki yükün yaklaşık iki katını taşır. Yön değişim açısı azaldıkça makara yükü de azalır. Bakım Makarayı tatlı suyla yıkayın. Kasnağın serbest döndüğünü kontrol edin. Yanaklarda çatlak ve şekil bozukluğunu inceleyin. Bilyalı yataklarda üreticinin önerdiği bakım ürününü kullanın. Sık Sorulan Sorular Makara kuvveti çoğaltır mı? Tek sabit makara yalnızca yön değiştirir. Kuvvet çoğaltmak için hareketli makaralı palanga kullanılır. Kasnak neden aşınır? Kum ve tuz, kasnak ile mil arasında aşınma yapar. Aşırı yük de kasnak kanalını deforme edebilir. Açılır makara nerede kullanılır? Halatın ucuna ulaşmadan geçici yön değişimi gereken işlerde kullanılır. İlgili Terimler Palanga, Halat Makarası, Yelken Halatı, Şakıl, Mapa, Halat Kilidi.

Mandar

Mandar , yelkeni direk boyunca yukarı kaldıran ve indiren halattır. Mandar, yelkenin tepe köşesine bağlanır. İngilizcede mandara "halyard" denir. Mandar Nedir? Mandar, direğin tepesindeki makaradan geçer. Bir ucu yelkenin tepe köşesine bağlanır. Diğer ucu direğin dibinden veya kabin üstünden kokpite gelir. Mandar çekildiğinde yelken yukarı çıkar. Mandar bırakıldığında yelken iner. Mandar Türleri Tür Görevi Ana yelken mandarı Ana yelkeni kaldırır Cenova mandarı Ön yelkeni kaldırır Balon mandarı Balon yelkeni kaldırır Yedek mandar Arıza durumunda kullanılır Bayrak mandarı Bayrak ve işaretleri kaldırır Sarma sistemli ön yelkenlerde cenova mandarı, sarma düzeneğinin üst parçasını kaldırır. Mandarın Yolu Yelkenin tepe köşesi Direk tepesindeki makara Direğin içinden veya dışından aşağı iniş Direk dibindeki yönlendirme makarası Kabin üstündeki halat kilidi Kokpit vinci Malzeme Seçimi Mandar, yelken biçimini korumak için az esnemelidir. Esneyen mandar, rüzgâr arttığında yelkenin aşağı kaymasına neden olur. Bu nedenle mandarlarda şu malzemeler kullanılır: Ön gerdirilmiş polyester Dyneema çekirdekli polyester kılıflı halat Bazı eski teknelerde tel ve halat birleşimi Mandar Gerginliği Mandar gerginliği, yelkenin ön kenarının biçimini etkiler. Hafif rüzgârda gerginlik azaltılır. Kuvvetli rüzgârda gerginlik artırılır. Gerginlik, yelkenin ön kenarındaki kırışıklıklara bakılarak ayarlanır. Mandar Bağlantısı Mandar, yelkene şakıl, yaylı şakıl veya düğümle bağlanır. Bağlantının düzgün olması gerekir. Gevşek bağlantı, yelkenin direk tepesine tam ulaşmasını engeller. Bakım ve Kontrol Direk tepesindeki makarada aşınmayı kontrol edin. Halat kilidinde sıkışan bölümü inceleyin. Kılıfta aşınma ve çekirdek görünürlüğünü kontrol edin. Sezon sonunda mandarları tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Mandar direk tepesinde kaçarsa ne olur? Mandarın ucu direğin içine veya tepesine kaçar. Geri almak için direğe tırmanmak veya yedek mandar kullanmak gerekir. Mandarın ucu neden düğümlenir? Uçtaki stop düğümü, mandarın makaradan kaçmasını önler. Mandar ne zaman değiştirilir? Kılıfta açılma, çekirdekte görünür hasar veya belirgin uzama görüldüğünde değiştirilir. Direk içinden geçen mandarın avantajı nedir? Direk içindeki mandar rüzgâr direnci oluşturmaz ve direğe çarparak ses yapmaz. İlgili Terimler Iskota, Yelken Halatı, Halat Kilidi, Dyneema Halat, Makara, Yelkenli Tekne.

Tüm terimlere dön