Denizcilik sözlüğü

Iskota

Tanım

Iskota, yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlamak için kullanılan halattır. Iskota, yelkenin arka alt köşesine veya bumbaya bağlanır. İngilizcede ıskotaya "sheet" denir.

Iskota Nedir?

Iskota çekildiğinde yelken teknenin merkez hattına yaklaşır. Iskota bırakıldığında yelken dışarı açılır. Yelkenin rüzgâra göre doğru açıda tutulması, teknenin hızını ve yönünü belirler. Iskotalar genellikle kokpitteki vinçlerle gerilir.

Iskota Türleri

Tür	Bağlandığı Yer	Görevi
Ana yelken ıskotası	Bumba	Ana yelkenin açısını ayarlar
Cenova ıskotası	Ön yelkenin arka köşesi	Ön yelkenin açısını ayarlar
Balon ıskotası	Balon yelkenin rüzgâraltı köşesi	Balonu kontrol eder

Ön yelkende iki ıskota bulunur. Biri sancak, diğeri iskele taraftan kokpite gelir. Tramolada bir ıskota boşaltılır, diğeri çekilir.

Seyir Yönüne Göre Iskota Ayarı

Seyir Yönü	Iskota Durumu
Orsa	Iskota sıkıca çekilir
Apaz	Iskota yarı açılır
Geniş apaz	Iskota büyük ölçüde açılır
Pupa	Iskota tamamen açılır

Doğru Ayarın Belirlenmesi

Yelkenin ön kenarına yakın küçük şeritler bağlanır. Bu şeritlere "telltale" denir. Şeritlerin her iki yüzde düz uçması, akışın düzgün olduğunu gösterir. İç taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla açıktır. Dış taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla çekilidir.

Malzeme Seçimi

Polyester çift örgülü halat: En yaygın seçenektir.
Dyneema çekirdekli halat: Yarış teknelerinde düşük esneme sağlar.

Iskota elde sık tutulur. Bu nedenle yüzeyinin elde rahat ve vinçte tutucu olması gerekir.

Iskota Arabası

Ana yelken ıskotası, bir ray üzerinde hareket eden arabaya bağlanır. Araba, bumbanın yatay konumunu değiştirir. Ön yelken ıskotası da yan güvertedeki raylar üzerinde hareket eden makaralardan geçer.

Sık Sorulan Sorular

Iskota ile mandar arasındaki fark nedir?

Mandar yelkeni yukarı kaldırır. Iskota yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar.

Iskotanın ucuna neden düğüm atılır?

Sekiz düğümü, ıskotanın makaradan veya kurtağzından kaçmasını önler.

Iskota vinçte nasıl sarılır?

Iskota vinç tamburuna saat yönünde sarılır. Yüke göre birkaç tur atılır.

Iskota neden kokpite yönlendirilir?

Dümenci ve mürettebat ıskotayı kokpitten ayarlar. Bu düzen, güverteye çıkmadan yelken kontrolü sağlar.

Iskota boyu nasıl belirlenir?

Iskota, yelken tamamen açıkken kokpitteki vince ulaşacak uzunlukta olmalıdır.

İlgili Terimler

Mandar, Yelken Halatı, Cem Kilit, Palanga, Yelkenli Tekne, Polyester Halat.

İlgili terimler

Cem Kilit

Cem kilit , iki yaylı dişli çene arasında halatı tutan hızlı kilitleme donanımıdır. Halat bir yönde serbestçe çekilir, ters yönde çeneler tarafından tutulur. "Cem" kelimesi, İngilizce "cam" kelimesinin okunuşundan gelir. İngilizcede bu donanıma "cam cleat" denir. Cem Kilit Nedir? Cem kilitte iki dişli kam karşılıklı yerleştirilmiştir. Kamlar yaylarla birbirine doğru itilir. Halat, kamlar arasındaki kanaldan geçer. Halat çekildiğinde kamlar açılır ve halat geçer. Halat bırakıldığında kamlar halatı sıkıştırır. Halatı bırakmak için halat yukarı doğru çekilerek kamlardan çıkarılır. Cem Kilidin Bölümleri Bölüm Görevi Kamlar Dişli yüzeyleriyle halatı tutar Yaylar Kamları birbirine doğru iter Taban Güverteye monte edilir Kılavuz (fairlead) Halatı kamlara doğru açıyla yönlendirir Cem Kilit Türleri Standart cem kilit: İki kam ve tabandan oluşur. Kılavuzlu cem kilit: Önünde halat kılavuzu bulunur. Açılı tabanlı cem kilit: Taban eğimlidir. Halat yukarıdan gelir. Makaralı cem kilit: Makara ve cem kilit tek gövdededir. Kullanım Alanları Küçük yelkenlilerde ıskota Kunda ve bumba kontrol halatları Ayarlanabilir palangalar Usturmaça halatları Tente gergi halatları Halat Çapı Uyumu Her cem kilit belirli bir halat çapı aralığı için üretilir. İnce halat kamlar arasında kayar. Kalın halat kanala girmez. Kamların dişleri zamanla aşınır ve tutuş azalır. Halat Kilidi ile Karşılaştırma Özellik Cem Kilit Halat Kilidi Çalışma şekli Yaylı kamlar Kollu çene Halat bırakma Halat yukarı kaldırılarak Kol açılarak Yük kapasitesi Düşük ve orta Yüksek Ayar hızı Çok hızlı Orta Tipik kullanım Iskota, kontrol halatları Mandar, yüksek yüklü halatlar Bakım Kamları tatlı suyla yıkayın. Yayların kamları kapattığını kontrol edin. Kam dişlerinde aşınma olup olmadığına bakın. Plastik parçalarda UV sertleşmesini inceleyin. Sık Sorulan Sorular Cem kilit neden halatı tutmaz? Kam dişleri aşınmış, yay zayıflamış veya halat çapı uyumsuz olabilir. Cem kilit ile kam kilit aynı şey midir? Evet. "Cem kilit" ve "kam kilit" aynı donanımı ifade eder. Cem kilitten halat nasıl hızla çıkarılır? Halat kamların üzerine doğru çekilerek dişlerden kurtarılır. İlgili Terimler Halat Kilidi, Koç Boynuzu, Iskota, Makara, Palanga, Halat Çapı.

Mandar

Mandar , yelkeni direk boyunca yukarı kaldıran ve indiren halattır. Mandar, yelkenin tepe köşesine bağlanır. İngilizcede mandara "halyard" denir. Mandar Nedir? Mandar, direğin tepesindeki makaradan geçer. Bir ucu yelkenin tepe köşesine bağlanır. Diğer ucu direğin dibinden veya kabin üstünden kokpite gelir. Mandar çekildiğinde yelken yukarı çıkar. Mandar bırakıldığında yelken iner. Mandar Türleri Tür Görevi Ana yelken mandarı Ana yelkeni kaldırır Cenova mandarı Ön yelkeni kaldırır Balon mandarı Balon yelkeni kaldırır Yedek mandar Arıza durumunda kullanılır Bayrak mandarı Bayrak ve işaretleri kaldırır Sarma sistemli ön yelkenlerde cenova mandarı, sarma düzeneğinin üst parçasını kaldırır. Mandarın Yolu Yelkenin tepe köşesi Direk tepesindeki makara Direğin içinden veya dışından aşağı iniş Direk dibindeki yönlendirme makarası Kabin üstündeki halat kilidi Kokpit vinci Malzeme Seçimi Mandar, yelken biçimini korumak için az esnemelidir. Esneyen mandar, rüzgâr arttığında yelkenin aşağı kaymasına neden olur. Bu nedenle mandarlarda şu malzemeler kullanılır: Ön gerdirilmiş polyester Dyneema çekirdekli polyester kılıflı halat Bazı eski teknelerde tel ve halat birleşimi Mandar Gerginliği Mandar gerginliği, yelkenin ön kenarının biçimini etkiler. Hafif rüzgârda gerginlik azaltılır. Kuvvetli rüzgârda gerginlik artırılır. Gerginlik, yelkenin ön kenarındaki kırışıklıklara bakılarak ayarlanır. Mandar Bağlantısı Mandar, yelkene şakıl, yaylı şakıl veya düğümle bağlanır. Bağlantının düzgün olması gerekir. Gevşek bağlantı, yelkenin direk tepesine tam ulaşmasını engeller. Bakım ve Kontrol Direk tepesindeki makarada aşınmayı kontrol edin. Halat kilidinde sıkışan bölümü inceleyin. Kılıfta aşınma ve çekirdek görünürlüğünü kontrol edin. Sezon sonunda mandarları tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Mandar direk tepesinde kaçarsa ne olur? Mandarın ucu direğin içine veya tepesine kaçar. Geri almak için direğe tırmanmak veya yedek mandar kullanmak gerekir. Mandarın ucu neden düğümlenir? Uçtaki stop düğümü, mandarın makaradan kaçmasını önler. Mandar ne zaman değiştirilir? Kılıfta açılma, çekirdekte görünür hasar veya belirgin uzama görüldüğünde değiştirilir. Direk içinden geçen mandarın avantajı nedir? Direk içindeki mandar rüzgâr direnci oluşturmaz ve direğe çarparak ses yapmaz. İlgili Terimler Iskota, Yelken Halatı, Halat Kilidi, Dyneema Halat, Makara, Yelkenli Tekne.

Palanga

Palanga , iki veya daha fazla makara ile bunların arasından geçen halattan oluşan kuvvet çoğaltma düzenidir. İngilizcede palangaya "tackle" denir. Palanga Nedir? Palanga, uygulanan kuvveti makaralar arasında paylaştırır. Hareketli makaradan geçen her halat kolu yükün bir bölümünü taşır. Bu sayede kullanıcı, yükü daha az kuvvetle çeker. Karşılığında daha uzun halat çekmesi gerekir. Mekanik Avantaj Mekanik avantaj, hareketli makarayı taşıyan halat kolu sayısına eşittir. Palanga Taşıyıcı Kol Sayısı Teorik Kuvvet Azalması 2:1 2 Kuvvet yarıya iner 3:1 3 Kuvvet üçte bire iner 4:1 4 Kuvvet dörtte bire iner 6:1 6 Kuvvet altıda bire iner Örnek: 4:1 palangada 200 kg yük için teorik olarak 50 kg kuvvet gerekir. Kullanıcı, yükün kaldırıldığı mesafenin dört katı halat çeker. Sürtünme Kaybı Her makara bir miktar sürtünme kaybı oluşturur. Bu nedenle gerçek kuvvet, teorik değerden yüksektir. Bilyalı yataklı makaralar sürtünme kaybını azaltır. Palanga Türleri Tek hareketli makaralı palanga: 2:1 avantaj sağlar. Çift-tek makaralı palanga: 3:1 avantaj sağlar. Çift-çift makaralı palanga: 4:1 avantaj sağlar. Bileşik palanga: Bir palanga başka bir palangayı çeker. Avantajlar çarpılır. Teknede Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Bumba ıskotası Ana yelkeni kontrol eder Kontra ıskota Bumbayı aşağı çeker Kıç ıstralya gergisi Direk gerginliğini ayarlar Kunda Yelken alt kenarını gerer Bot kaldırma Tender botu güverteye alır Kurtarma Denize düşen kişiyi tekneye çeker Halat Uzunluğu Hesabı Gereken halat uzunluğu, hareket mesafesi ile mekanik avantajın çarpımına eşittir. Bağlama ve kumanda payı ayrıca eklenir. Örnek: 1 metre hareket eden 4:1 palanga en az 4 metre halat gerektirir. Sık Sorulan Sorular Palanga ile vinç arasındaki fark nedir? Palanga kuvveti makaralarla çoğaltır. Vinç ise döner tambur ve dişli düzeniyle çoğaltır. Mekanik avantaj arttıkça ne değişir? Gereken kuvvet azalır, çekilecek halat uzar ve sürtünme kaybı artar. Denize düşen kişiyi kurtarmada palanga nasıl kullanılır? Palanga bumbaya veya mandara bağlanır. Kişiye takılan kurtarma kemerine bağlanarak yukarı çekilir. İlgili Terimler Makara, Iskota, Mandar, Yelken Halatı, Şakıl, MOB.

Polyester Halat

Polyester halat , polietilen tereftalat (PET) liflerinden üretilen sentetik halattır. Denizcilikte en yaygın kullanılan halat türlerinden biridir. Polyester Halat Nedir? Polyester lifleri güçlü ve az esneyen liflerdir. Halat, güneş ışığına ve sürtünmeye dayanıklıdır. Islandığında dayanımını büyük ölçüde korur. Yoğunluğu sudan yüksek olduğu için suda batar. Polyester, bazı kaynaklarda "PES" kısaltmasıyla da gösterilir. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 1,38 g/cm³ Suda davranış Batar Esneme Düşüktür UV dayanımı Yüksektir Aşınma dayanımı Yüksektir Islak dayanım Kuru dayanıma yakındır Erime sıcaklığı Yaklaşık 250–260 °C Kullanım Alanları Yelken halatları (ıskota, kontra ıskota, kunda) Bağlama halatları Usturmaça halatları Bayrak halatları Genel amaçlı tekne halatları Naylon Halatla Karşılaştırma Özellik Polyester Naylon Esneme Düşük Yüksek UV dayanımı Daha yüksek Daha düşük Islak dayanım Az değişir Belirgin azalır Darbe sönümleme Sınırlıdır Yüksektir Tipik kullanım Yelken ve bağlama Çapa ve bağlama Halat Yapıları Üç kollu bükümlü: Ekonomik ve kolay eklenir. Sekiz kollu örgülü: Dolaşmaz, bağlamada kullanılır. Çift örgülü: Pürüzsüz yüzeylidir, yelken halatlarında yaygındır. Ön Gerdirme Bazı polyester yelken halatları üretimde ön gerdirilir. Bu işlem, kullanımda oluşacak ilk uzamayı azaltır. Ön gerdirilmiş halat, yelken ayarını daha kararlı tutar. İlgili Standart ISO 1141 standardı, polyester lif halatların özelliklerini belirler. Standart, halat çapına göre asgari kopma yükü değerlerini içerir. Bakım Halatı tatlı suyla yıkayın. Kılıfta tüylenme ve kopukluk olup olmadığını kontrol edin. Halatı kuru ve havadar yerde saklayın. Sık Sorulan Sorular Polyester halat çapa hattında kullanılır mı? Kullanılabilir, ancak esnemesi düşüktür. Dalga darbelerini naylon kadar sönümlemez. Polyester halatın UV dayanımı neden yüksektir? Polyester polimeri, güneş ışığının bozucu etkisine naylon ve polipropilenden daha dayanıklıdır. Polyester halat sertleşir mi? Tuz kristalleri lifler arasında birikerek halatı sertleştirir. Tatlı suyla yıkama esnekliği geri kazandırır. Polyester halat hangi renklerde üretilir? Polyester lifleri kolay boyanır. Bu nedenle yelken halatlarında çok sayıda renk ve desen bulunur. İlgili Terimler Naylon Halat, Polipropilen Halat, Yelken Halatı, Bağlama Halatı, Örgülü Halat, Halat Esnemesi.

Tüm terimlere dön