Denizcilik sözlüğü

Irgat Motoru

Tanım

Irgat motoru, elektrikli ırgatın zincir dişlisini döndüren doğru akım elektrik motorudur. Motor, enerjisini teknenin akülerinden alır.

Irgat Motoru Nedir?

Irgat motoru, elektrik enerjisini dönme hareketine çevirir. Motor, dişli kutusuna bağlıdır. Dişli kutusu motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır. Dikey ırgatlarda motor güverte altında, yatay ırgatlarda güverte üstünde yer alır.

Motor Türleri

Tür	Özellik
Sabit mıknatıslı DC motor	Hafiftir. İki kablo ile yön değiştirir.
Seri sargılı DC motor	Yüksek kalkış torku üretir. Yön değişimi için üç veya dört kablo kullanılır.
Hidrolik motor	Büyük yatlarda kullanılır. Elektrik motoru yerine hidrolik basınçla çalışır.

Motor türü, kullanılacak röle tipini belirler.

Motor Gücü

Irgat motorunun gücü watt (W) cinsinden belirtilir. Küçük teknelerde birkaç yüz watt, büyük yatlarda birkaç kilowatt güç kullanılır. Güç arttıkça çekilen akım da artar. Güç değeri, ırgatın çekme kapasitesiyle birlikte değerlendirilir.

Motorun Bölümleri

Rotor: Dönen parçadır.
Stator: Manyetik alan oluşturan sabit parçadır.
Kömür fırçalar: Rotora akım iletir. Zamanla aşınır.
Kolektör: Fırçaların temas ettiği yüzeydir.
Termal koruma: Aşırı ısınmada motoru durdurur.
Conta ve keçe: Suyun motora girmesini önler.

Arıza Belirtileri

Belirti	Olası Neden
Motor çalışmıyor	Kömür fırça aşınması, kablo kopukluğu
Motor yavaş dönüyor	Düşük gerilim, aşınmış fırçalar
Motor çok ısınıyor	Aşırı yük, uzun süreli çalışma
Kıvılcım veya yanık koku	Kolektör veya sargı hasarı
Motor gövdesinde pas	Conta hasarı, su girişi

Bakım Adımları

Kablo bağlantılarındaki oksitlenmeyi temizleyin.
Kömür fırçaların uzunluğunu kontrol edin.
Motor gövdesindeki contaları inceleyin.
Güverte altındaki motorun kuru kaldığını doğrulayın.
Bağlantılara oksitlenmeyi önleyen sprey uygulayın.

Sık Sorulan Sorular

Irgat motoru neden güverte altında ıslanır?

Zincir, deniz suyuyla birlikte zincirliğe iner. Zincirlik ile motor bölmesi arasında yalıtım yetersizse su motora ulaşır.

Kömür fırçalar değiştirilebilir mi?

Birçok motorda fırçalar ayrı parça olarak değiştirilebilir. Yedek parça, motorun model numarasına göre seçilir.

Motor gücünü artırmak ırgatı güçlendirir mi?

Irgatın kapasitesi motor, dişli kutusu ve gövdenin birlikte tasarımına bağlıdır. Motor tek başına değiştirilirse diğer parçalar aşırı yüklenebilir.

İlgili Terimler

Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Doğru Akım, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

İlgili terimler

Devre Kesici

Devre kesici , aşırı akım veya kısa devre durumunda elektrik devresini otomatik olarak kesen ve yeniden kurulabilen koruma elemanıdır. Halk arasında "otomatik sigorta" veya "şalter" olarak da anılır. Devre Kesici Nedir? Devre kesici, devreden geçen akımı sürekli izler. Akım belirlenen değeri aşınca iç mekanizma kontakları açar. Devre kesilir ve kablo aşırı ısınmaktan korunur. Arıza giderildikten sonra kesici kolu yeniden kurularak devre açılır. Sigortadan farklı olarak değişim gerektirmez. Çalışma İlkeleri Tür Çalışma Şekli Tepki Termik kesici Isınan bimetal şerit eğilerek kontağı açar Uzun süreli aşırı yükte Manyetik kesici Bobin, yüksek akımda kontağı çeker Kısa devrede çok hızlı Termik-manyetik kesici İki mekanizma birlikte Her iki duruma tepki Hidrolik-manyetik kesici Sıvı dolu tüp gecikmeyi ayarlar Sıcaklıktan az etkilenir Teknede Kullanılan Devre Kesiciler Tür Kullanım Panel tipi kesici DC ve AC dağıtım panolarında Yüzey montajlı kesici Irgat, pervane ve inverter hatlarında Ray tipi (DIN) kesici AC panolarda Kaçak akım korumalı kesici AC devrelerde kaçak akım koruması Seçim Ölçütleri Devredeki kablonun taşıyabileceği akımı belirleyin. Kesici değerini bu akımı aşmayacak şekilde seçin. Kesicinin gerilim türüne (AC veya DC) uygunluğunu kontrol edin. Kesme kapasitesinin olası kısa devre akımına uygunluğunu doğrulayın. Benzinli motor bölmesinde ateşleme korumalı model seçin. AC kesiciler DC devrelerde güvenle kullanılamayabilir. DC akım, kontaklar açılırken ark oluşturur. Bu nedenle DC'ye uygun kesici seçilir. Kesici Neden Atar? Kısa devre Aşırı yük Arızalı cihaz Islanan bağlantı Yanlış değerde kesici Yeniden Kurma Kuralları Kesicinin neden attığını araştırın. Arızalı cihazı devreden çıkarın. Kesiciyi yeniden kurun. Kesici yine atarsa devreyi kontrol ettirin. Sürekli atan kesiciyi zorla kurmak kablo ve cihazlara zarar verebilir. Sık Sorulan Sorular Devre kesici sigortadan daha mı güvenlidir? İkisi de doğru seçildiğinde koruma sağlar. Kesici yeniden kurulabilir, sigorta değiştirilir. Kesici anahtar olarak kullanılabilir mi? Bazı panel tipi kesiciler anahtar olarak kullanılmak üzere tasarlanır. Üretici bilgisi kontrol edilir. Kesici kolu sıcak oluyorsa ne anlama gelir? Gevşek bağlantı veya sürekli yüksek yük olabilir. Kontrol edilmelidir. İlgili Terimler Marin Sigorta, Sigorta Paneli, Elektrik Panosu, Kablo Kesiti, Akü Şalteri, 220 Volt Tekne Sistemi.

Doğru Akım

Doğru akım , yönü zaman içinde değişmeyen elektrik akımıdır. Kısaltması DC'dir (Direct Current). Akü, güneş paneli ve redresörler doğru akım üretir. Doğru Akım Nedir? Doğru akımda elektronlar tek yönde hareket eder. Akım, kaynağın negatif kutbundan pozitif kutbuna doğru akar. Geleneksel akım yönü ise pozitiften negatife kabul edilir. Doğru akımın gerilimi zamanla sabittir. Teknelerin temel elektrik sistemi doğru akımla çalışır. Teknede DC Kaynakları Kaynak Açıklama Akü Enerjiyi kimyasal olarak depolar Alternatör Motor çalışırken doğrultulmuş akım üretir Güneş paneli Işığı doğrudan DC'ye çevirir Akü şarj cihazı Kıyı elektriğini DC'ye çevirir Rüzgâr jeneratörü Ürettiği akımı DC'ye doğrultur Teknede DC Tüketicileri Seyir fenerleri ve iç aydınlatma Sintine ve su pompaları Seyir elektroniği ve VHF telsiz Irgat ve baş pervanesi Marş motoru Buzdolabı Gerilim Düşümü Doğru akım sistemlerinde düşük gerilim nedeniyle akımlar yüksektir. Yüksek akım, kablolarda gerilim düşümüne yol açar. ABYC E-11 önerilerine göre seyir fenerleri ve pompalar gibi kritik devrelerde gerilim düşümü %3 ile sınırlandırılır. Diğer devrelerde %10'a kadar düşüme izin verilir. Örnek: 12 V sistemde %3 düşüm yaklaşık 0,36 V'tur. Kutup Renkleri İletken Yaygın Renk Pozitif Kırmızı Negatif Sarı veya siyah Renk düzeni, ters bağlantı riskini azaltır. Ters Kutup Bağlantısı Doğru akımda kutupların ters bağlanması cihazlara zarar verebilir. Bazı cihazlar ters kutup korumasına sahiptir. Akü bağlantısı yapılırken önce pozitif, sonra negatif kutup bağlanır. Sökümde sıra terstir. Güvenlik Her pozitif hat, kaynağa yakın bir sigortayla korunur. Akü kutupları yalıtım kapaklarıyla örtülür. Metal aletler akü kutuplarına aynı anda değmemelidir. Kısa devre, kabloları ve aküyü aşırı ısıtabilir. ISO 10133, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Sık Sorulan Sorular Doğru akım tehlikeli midir? 12 V ve 24 V sistemlerde elektrik çarpması riski düşüktür. Ancak kısa devre yüksek akım ve yangın riski oluşturur. Doğru akım neden kalın kablo gerektirir? Düşük gerilimde aynı güç için daha yüksek akım geçer. Yüksek akım kalın kablo ister. Teknede DC ve AC neden birlikte bulunur? DC akülerde depolanır. AC ise yüksek güçlü konfor cihazlarını çalıştırır. İlgili Terimler Alternatif Akım, 12 Volt Tekne Sistemi, 24 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Marin Sigorta.

Elektrikli Irgat

Elektrikli ırgat , doğru akım elektrik motoruyla çalışan ırgattır. Elektrikli ırgat, gezi teknelerinde en yaygın ırgat türüdür. Elektrikli Irgat Nedir? Elektrikli ırgat, teknenin akü sisteminden enerji alır. Motor, dişli kutusu aracılığıyla zincir dişlisini döndürür. Kullanıcı ırgatı ayak düğmesi veya kumandayla çalıştırır. Röle, yüksek akımı motora iletir. Elektrik Sistemi Bileşenleri Bileşen Görevi Akü Enerji kaynağıdır Devre kesici Aşırı akımda devreyi keser Ana şalter Sistemi tamamen ayırır Röle (kontaktör) Kumanda sinyaliyle yüksek akımı açar ve kapar Kumanda Ayak düğmesi veya el kumandasıdır Motor Dönüş kuvvetini üretir 12 V ve 24 V Karşılaştırması Özellik 12 V 24 V Kullanıldığı tekne Küçük ve orta boy tekneler Büyük tekneler Akım Aynı güçte daha yüksek Aynı güçte yaklaşık yarısı Kablo kesiti Daha kalın kablo gerekir Daha ince kablo yeterlidir Örnek: 1.000 W'lık bir motor 12 V'ta yaklaşık 83 A çeker. Aynı motor 24 V'ta yaklaşık 42 A çeker. Kablo Kesiti Irgat, akü genellikle kıçta olduğu için uzun kablo hattı gerektirir. Uzun hatta gerilim düşümü oluşur. Gerilim düşümü motorun gücünü azaltır. Kablo kesiti; akıma, kablo uzunluğuna ve izin verilen gerilim düşümüne göre seçilir. ISO 10133 standardı, küçük teknelerde DC tesisat şartlarını belirler. Kullanım Kuralları Irgat çalışırken teknenin motorunu çalıştırın. Alternatör aküyü destekler. Motoru uzun süre kesintisiz çalıştırmayın. Üretici çalışma süresi sınırı belirtir. Devre kesici attığında nedenini bulmadan yeniden kurmayın. Seyirde ırgat devresini ana şalterden kapatın. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Motor çalışmıyor Devre kesici, röle veya kumanda arızası Yavaş dönüş Düşük akü gerilimi veya ince kablo Tık sesi geliyor, dönmüyor Röle kontakları aşınmış Tek yönde çalışıyor Röle veya kumanda düğmesi arızası Sık Sorulan Sorular Elektrikli ırgat için ayrı akü gerekir mi? Bazı teknelerde baş tarafa ayrı bir akü konur. Bu çözüm uzun kablo hattını kısaltır. Ayrı akü şarj sistemine bağlanmalıdır. Elektrik kesilirse zincir nasıl toplanır? Çoğu elektrikli ırgatta manuel çalıştırma kolu bulunur. Kol, dişliyi elle çevirmeyi sağlar. Irgat motoru neden ısınır? Uzun süreli çalışma ve aşırı yük motoru ısıtır. Isınan motorun kısa süre dinlendirilmesi gerekir. İlgili Terimler Irgat, Irgat Motoru, Irgat Rölesi, Irgat Kumandası, Devre Kesici, Kablo Kesiti.

Irgat Kumandası

Irgat kumandası , elektrikli ırgatın zinciri toplama ve bırakma komutlarını veren kontrol cihazıdır. Kumanda, ırgat rölesine düşük akımlı sinyal gönderir. Irgat Kumandası Nedir? Kumanda, kullanıcı ile ırgat arasındaki arayüzdür. Her kumandada iki temel komut bulunur: yukarı ve aşağı. Yukarı komutu zinciri toplar. Aşağı komutu zinciri suya verir. Komut, düğme basılı tutulduğu sürece geçerlidir. Kumanda Türleri Tür Konumu Özellik Ayak düğmesi Baş güverte Eller serbest kalır Kablolu el kumandası Baş güvertedeki prize takılır Kullanıcı zinciri izleyerek hareket eder Kablosuz kumanda Taşınabilir Teknenin her yerinden kullanılır Dümen paneli Kaptan köşkü veya kokpit Kaptan demirlemeyi dümenden yönetir Ayak Düğmesi Ayak düğmeleri, güverteye gömülü olarak monte edilir. Genellikle iki ayrı düğme bulunur. Düğmelerin üzerinde kapak bulunur. Kapak, yanlışlıkla basmayı önler. Düğme gövdesi su geçirmez yapıdadır. Kablosuz Kumanda Kablosuz kumanda, bir alıcı ünite ile çalışır. Alıcı, röle devresine bağlanır. Kumanda pille çalışır. Kullanıcı, kaptan köşkünde veya baş güvertede bulunabilir. Pil zayıfladığında kumanda menzili azalır. Kurulumda Dikkat Edilenler Kumanda kabloları güç kablolarından ayrı döşenir. Bağlantı noktaları su geçirmez konektörle yapılır. Kumanda devresi ayrı bir sigortayla korunur. Birden fazla kumanda paralel bağlanabilir. Güvenlik Önlemleri Kullanılmadığında ırgat devresi ana şalterden kapatılır. Ayak düğmesinin kapağı kapalı tutulur. Çocukların kumandaya erişimi engellenir. Kablosuz kumanda, tekneden uzaklaşırken yanında taşınmaz veya kapatılır. Yanlışlıkla çalışan ırgat, zinciri kontrolsüz bırakabilir veya bir kişiyi yaralayabilir. Zincir Sayacıyla Birlikte Kullanım Bazı kumandalar zincir sayacı ekranı içerir. Ekran, suya verilen zincir uzunluğunu gösterir. Kullanıcı, kaloma miktarını kumandadan izler. Sık Sorulan Sorular Ayak düğmesi neden su geçirmez olmalıdır? Baş güverte, dalga ve yağmur suyuna doğrudan maruz kalır. Suyun düğmeye girmesi kısa devreye ve istem dışı çalışmaya yol açabilir. Kablosuz kumanda kaybolursa ırgat kullanılabilir mi? Ayak düğmesi veya panel düğmesi varsa ırgat bunlarla kullanılır. Yedek kumanda da teknede tutulabilir. Kumanda düğmesi bırakılınca ırgat durur mu? Evet. Irgat kumandaları, düğme bırakıldığında motoru durduracak şekilde tasarlanır. İlgili Terimler Elektrikli Irgat, Irgat Rölesi, Zincir Sayacı, Irgat Motoru, Baş Güverte, Devre Kesici.

Tüm terimlere dön