Denizcilik sözlüğü

Şişme Bot

Tanım

Şişme bot, yüzerliğini hava doldurulmuş tüplerden alan teknedir. Kullanılmadığında söndürülüp katlanabilir.

Şişme Bot Nedir?

Şişme botun yan tüpleri hava ile doldurulur. Tüpler birden fazla hava bölmesine ayrılır. Bir bölme sönse bile diğer bölmeler botu yüzdürür. Bot, kürekle veya dıştan takma motorla ilerler.

Tüp Malzemeleri

Malzeme	Özellik
PVC (polivinil klorür)	Isıyla kaynaklanır. Üretim maliyeti düşüktür.
CSM (klorosülfonlanmış polietilen)	UV ışınlarına ve kimyasallara dayanımı yüksektir. Yapıştırma ile birleştirilir.

Hypalon, CSM malzemenin DuPont firmasına ait ticari adıdır. Pazarda bu malzeme çoğunlukla "Hypalon" adıyla anılır.

Taban Türleri

Rulo taban (slat): Birbirine bağlı ahşap veya alüminyum çıtalardan oluşur. Bot taban açılmadan katlanır.
Sert taban: Kontrplak veya alüminyum panellerden oluşur. Kurulumda paneller tek tek yerleştirilir.
Şişme taban (air deck): Yüksek basınçlı şişme panel tabandır. Ağırlığı düşüktür.
Sert gövde: Fiber veya alüminyum gövdedir. Bu tip bota RIB denir.

RIB (Sert Gövdeli Şişme Bot)

RIB, İngilizce "Rigid Inflatable Boat" ifadesinin kısaltmasıdır. Alt gövde serttir. Yan tüpler şişmedir. Sert gövde, yüksek hızda dalga geçişini iyileştirir. Kurtarma, dalış ve tender hizmetinde kullanılır.

ISO 6185 Standardı

ISO 6185, şişme botların yapı ve güvenlik şartlarını belirler. Standart dört bölümden oluşur:

Bölüm	Kapsam
ISO 6185-1	Motor gücü en fazla 4,5 kW olan botlar
ISO 6185-2	Motor gücü 4,5–15 kW olan botlar
ISO 6185-3	Motor gücü 15 kW ve üzeri, boyu 8 metreye kadar olan botlar
ISO 6185-4	Boyu 8–24 metre, motor gücü 15 kW ve üzeri olan botlar

Kullanım Alanları

Yatlarda tender bot olarak karaya ulaşım
Arama ve kurtarma
Dalış operasyonları
Kıyı balıkçılığı

Şişirme Basıncı

Doğru basınç değerini üretici belirler. Değer tüp üzerindeki etikette yazar. Hava sıcaklığı tüp basıncını değiştirir. Güneş altında ısınan tüpte basınç yükselir.

Bakım Adımları

Kullanım sonrası tüpleri tatlı suyla yıkayın.
Botu tamamen kuruduktan sonra katlayın.
Botu doğrudan güneş ışığı almayan bir yerde saklayın.
Valfleri ve yapıştırma noktalarını düzenli olarak kontrol edin.

İlgili Terimler

Tender Bot, Servis Botu, Dıştan Takma Motor, Can Salı, Tekne Gövdesi.

İlgili terimler

Can Salı

Can salı , gemi veya teknenin terk edilmesi gerektiğinde kişilerin hayatta kalmasını sağlayan şişme veya sert kurtarma aracıdır. Can salı, kişileri sudan ayırır ve kurtarılana kadar barınak sağlar. Can Salı Nedir? Gezi teknelerinde kullanılan can salları şişmedir. Sal, katlanmış hâlde bir konteyner veya valiz içinde saklanır. Suya atıldıktan sonra bağlantı halatı çekilince gaz tüpü salı şişirir. Sal, üstü kapalı bir kubbe, yüzer tüpler ve bir tabandan oluşur. Can Salı Türleri Tür Kullanım SOLAS can salı SOLAS kapsamındaki gemiler ISO 9650-1 Tip I can salı Açık deniz seyri yapan gezi tekneleri ISO 9650-2 Tip II can salı Kıyıya yakın seyir yapan gezi tekneleri Kendinden doğrulan can salı Ters şiştiğinde kendiliğinden düzelir ISO 9650-1, Tip I can salları için iki grup tanımlar. Grup A, düşük su sıcaklıklarında, Grup B ise daha ılıman koşullarda kullanım içindir. Saklama Biçimleri Biçim Özellik Sert konteyner Güverteye beşikte monte edilir Valiz (yumuşak çanta) Dolapta saklanır, taşınabilir Konteynerli sallar hidrostatik serbest bırakma ünitesiyle monte edilebilir. Tekne batarsa ünite belirli derinlikte salı serbest bırakır. Kapasite Seçimi Can salının kişi kapasitesi, teknede bulunabilecek en fazla kişi sayısına eşit veya daha büyük seçilir. Kapasite fazlası, soğuk suda ısı kaybını artırabilir. Az kişili büyük sal, dalgada daha kolay devrilebilir. Can Salı Donanımı Donanım Görevi Deniz çapası Sürüklenmeyi azaltır ve salı dengeler Kürekler Sınırlı hareket sağlar Pompa Tüplere hava ekler İşaret fişekleri Kurtarıcılara işaret verir İlk yardım seti Temel tıbbi müdahale Su ve gıda Hayatta kalma desteği El feneri Gece işaret ve aydınlatma Bıçak Bağlantı halatını keser Donanımın içeriği salın türüne ve standarda göre değişir. Gemiyi Terk Etme Adımları Can yeleklerini giyin. Tehlike çağrısını yapın ve EPIRB'yi çalıştırın. Salın bağlantı halatını tekneye bağlı tutun. Salı rüzgâraltı tarafa atın. Halatı çekerek salı şişirin. Mümkünse kuru olarak sala geçin. Sık Sorulan Sorular Can salı ne zaman kullanılır? Tekne kurtarılamayacak durumdaysa kullanılır. Yüzen tekne, can salından daha güvenli bir barınak olabilir. Can salı kendiliğinden şişer mi? Bağlantı halatı çekildiğinde gaz tüpü tetiklenir ve sal şişer. Can salı gezi teknesinde zorunlu mudur? Zorunluluk, ulusal mevzuata ve seyir bölgesine bağlıdır. İlgili Terimler Şişme Can Salı, Can Salı Bakımı, Can Salı Sertifikası, EPIRB, SART, Acil Durum Ekipmanı.

Dıştan Takma Motor

Dıştan takma motor , motor, şanzıman ve pervanenin tek bir ünitede birleştiği ve teknenin kıç aynalığına takılan motordur. İngilizcede bu motora "outboard motor" denir. Dıştan Takma Motor Nedir? Dıştan takma motor, teknenin dışında yer alır. Motor, kıç aynalığa kelepçe veya cıvatalarla bağlanır. Motorun tamamı sağa sola dönerek dümen görevi görür. Motor, karaya çıkarken veya sığ suda yukarı kaldırılabilir. Dıştan Takma Motorun Bölümleri Bölüm Görevi Güç başı Motor bloğu ve yakıt sistemini içerir Kaput Güç başını korur Gövde (şaft) Güç başını ayak ünitesine bağlar Ayak ünitesi Dişli kutusu ve pervaneyi taşır Kıç aynalık braketi Motoru tekneye bağlar Kavitasyon plakası Pervane üstündeki yatay plakadır Zaman Türüne Göre Tür Özellik İki zamanlı Hafiftir, yağ yakıtla karışır Dört zamanlı Yakıt tüketimi ve emisyonu düşüktür, ayrı yağ karteri vardır Doğrudan enjeksiyonlu iki zamanlı Emisyonu klasik iki zamanlıdan düşüktür Emisyon düzenlemeleri nedeniyle yeni dıştan takma motorların çoğu dört zamanlıdır. Şaft Boyu Şaft boyu, kıç aynalık yüksekliğine göre seçilir: Kod Yaklaşık Şaft Boyu S (kısa) 15 inç (yaklaşık 38 cm) L (uzun) 20 inç (yaklaşık 51 cm) XL (ekstra uzun) 25 inç (yaklaşık 63,5 cm) Kısa şaft, pervanenin hava emmesine yol açar. Uzun şaft, gereksiz sürtünme oluşturur. Trim ve Kaldırma Trim: Motorun açısı değiştirilerek teknenin baş açısı ayarlanır. Kaldırma (tilt): Motor tamamen sudan çıkarılır. Güç trimi: Elektrikli hidrolik sistemle trim ve kaldırma yapılır. Güvenlik Donanımı Motor stop ipi, sürücünün bileğine veya can yeleğine takılır. Sürücü düşerse ip çekilir ve motor durur. Bazı ülkelerde motor stop ipi kullanımı yasal zorunluluktur. Sık Sorulan Sorular Dıştan takma motorun gücü nasıl seçilir? Güç, teknenin üretici plakasındaki azami motor gücü değerini aşmamalıdır. Dıştan takma motor tatlı suyla neden yıkanır? Motor içindeki deniz suyu kanallarında tuz birikir. Tatlı su yıkaması tuzu ve kumu temizler. İkiz dıştan takma motor neden kullanılır? İki motor daha yüksek toplam güç sağlar. Bir motor arızalanırsa diğeri tekneyi limana ulaştırabilir. İlgili Terimler Tekne Motoru, Benzinli Tekne Motoru, Trim, Tekne Pervanesi, İçten Takma Motor, Kuyruklu Motor.

Servis Botu

Servis botu , marina, liman, yat veya deniz tesisinde hizmet amacıyla kullanılan teknedir. Servis botu yolcu, personel veya malzeme taşır. Servis Botu Nedir? Servis botu, büyük bir deniz aracına veya tesise destek verir. Kıyı ile demirdeki tekneler arasında bağlantı kurar. Marina personeli, yanaşma ve bağlama işlemlerinde servis botu kullanır. Kullanım Alanlarına Göre Servis Botları Kullanım Alanı Görev Marina Teknelerin yanaşmasına yardım eder, halat taşır Liman Personel ve kılavuz kaptan taşır Yat Misafirleri kıyıya ulaştırır Su ürünleri çiftliği Kafeslere yem ve personel taşır Deniz inşaatı Malzeme ve işçi taşır Otel ve tatil köyü Misafirleri iskeleden tekneye taşır Servis Botlarının Gövde Yapısı RIB gövde: Şişme tüpler, yanaşma sırasında darbeleri sönümler. Alüminyum gövde: Darbelere dayanıklıdır. İş teknelerinde yaygındır. Fiber gövde: Yolcu servisinde kullanılır. Temel Donanım Usturmaça veya darbe emici kenar profili Bağlama halatı ve koç boynuzu Seyir fenerleri VHF telsiz Can yeleği ve can simidi Projektör Kılavuz Botu Kılavuz botu, kılavuz kaptanı gemiye ulaştıran servis botudur. Kılavuz kaptan, gemiyi limana veya boğaza güvenle sokar. Kılavuz botlarının üzerinde "PILOT" yazısı bulunur. Servis Botu ve Tender Bot Farkı Özellik Servis Botu Tender Bot Bağlı olduğu yer Marina, liman veya tesis Bir yat Taşınma Suda kalır Yatın üzerinde taşınabilir Kullanıcı Tesis personeli Yat sahibi veya mürettebatı Motor Tercihi Küçük servis botlarında dıştan takma motor kullanılır. Büyük servis botlarında içten takma dizel motor tercih edilir. Marina içinde düşük hız sınırları uygulanır. Bu nedenle bazı marinalarda elektrikli servis botları da kullanılır. Ticari Kullanım Ücret karşılığı yolcu taşıyan servis botları ticari tekne olarak kayıt edilir. Bu tekneler ek güvenlik denetimlerine tabidir. Denetimleri Türkiye'de liman başkanlıkları yürütür. Sık Sorulan Sorular Servis botunu kim kullanabilir? Gerekli belge, teknenin özel veya ticari kullanımına göre değişir. Ticari servis botunu kullanan kişi, ilgili gemiadamı yeterliğine sahip olmalıdır. Servis botunda kaç kişi taşınabilir? Azami kişi sayısını üretici belirler. Değer, teknenin CE plakasında yazar. Ticari teknelerde liman başkanlığı ayrıca kapasite belirleyebilir. İlgili Terimler Tender Bot, Şişme Bot, Usturmaça, Alüminyum Tekne, Bağlama Halatı, VHF Telsiz.

Tekne Gövdesi

Tekne gövdesi , teknenin suya temas eden ve yüzerliği sağlayan ana yapısıdır. Gövde, güverte ve üst yapıyı taşır. Tekne Gövdesi Nedir? Gövde, su geçirmez bir kabuk oluşturur. Suyun kaldırma kuvveti gövdeye etki eder. Gövdenin şekli; hızı, dengeyi ve dalga davranışını belirler. İngilizcede gövdeye "hull" denir. Gövdenin Bölümleri Bölüm Tanım Karina Su hattının altında kalan bölüm Borda Gövdenin yan yüzeyleri Omurga Gövdenin altında boyuna uzanan ana eleman Baş bodoslama Gövdenin ön kenarı Kıç aynalık Gövdenin arka yüzeyi Sintine Gövdenin içindeki en alt bölüm Hidrodinamik Davranışa Göre Gövde Tipleri Gövde Tipi Çalışma Şekli Deplasman gövde Suyu yararak ilerler. Gövde hızıyla sınırlıdır. Kızaklayan gövde Hız arttığında suyun üstüne çıkar Yarı kızaklayan gövde Kısmen suyun üstüne çıkar Kesit Şekline Göre Gövde Tipleri Düz taban: Sakin sularda kullanılır. Dalgada sert vurur. V taban: Dalgayı yararak ilerler. Derin V taban: Açık denizde yüksek hızda kullanılır. Yuvarlak taban: Deplasman teknelerinde yaygındır. Deadrise Açısı Deadrise, gövde tabanının yatay düzlemle yaptığı açıdır. Açı kıç aynalıkta ölçülür. Örnek: Derin V gövdelerde bu açı genellikle 20 derecenin üzerindedir. Açı büyüdükçe dalga darbesi azalır. Kızaklama için gereken güç artar. Gövde Sayısına Göre Tek gövde (monohull) Katamaran (iki gövde) Trimaran (üç gövde) Gövde Malzemeleri Malzeme Özellik Fiberglas (CTP) Kalıpla seri üretilir Alüminyum Hafif ve darbeye dayanıklıdır Çelik Yüksek dayanımlıdır, ağırdır Ahşap Geleneksel teknelerde kullanılır Ferroçimento Çelik ağ ve çimentodan oluşur İlgili Standartlar ISO 12215: Küçük teknelerde gövde yapısını ve malzeme boyutlandırmasını düzenler. ISO 8666: Gövde boyu ve eni gibi ana ölçüleri tanımlar. Sık Sorulan Sorular Gövde hızı nedir? Gövde hızı, deplasman gövdenin pratikte ulaşabildiği hız sınırıdır. Teknenin oluşturduğu dalganın boyu su hattı boyuna eşitlendiğinde bu sınır ortaya çıkar. Kızaklayan gövde ne zaman suyun üstüne çıkar? Gövde, ağırlığının büyük bölümü hidrodinamik kaldırma kuvvetiyle taşındığında kızağa çıkar. Bu hız, teknenin ağırlığına ve gövde şekline göre değişir. İlgili Terimler Karina, Tekne Omurgası, Borda, Su Hattı, Deplasman, Fiber Tekne.

Tüm terimlere dön