Denizcilik sözlüğü

Şaftlı Motor

Tanım

Şaftlı motor, gövde içindeki motorun gücünü düz bir şaft aracılığıyla pervaneye ileten tahrik sistemidir. Bu sistemde şaft, gövdeyi eğimli olarak geçer ve pervane gövdenin altında döner.

Şaftlı Motor Nedir?

Şaftlı sistemde motor, teknenin ortasına veya kıça yakın bir noktaya yerleştirilir. Motorun arkasındaki şanzıman, şaftı döndürür. Şaft, gövde içinden geçen kovan boyunca kıça uzanır. Pervane, şaftın ucuna bağlanır. Dümen işlevini ayrı bir dümen palası görür.

İngilizcede bu sisteme "shaft drive" denir.

Sistemin Bileşenleri

Bileşen	Görevi
Motor	Güç üretir
Şanzıman	İleri, boş ve geri konumlarını sağlar
Kaplin	Şanzımanı şafta bağlar
Şaft keçesi veya salmastra	Şaftın gövdeden geçtiği noktada su girişini önler
Şaft kovanı	Gövdeden geçen tüptür
Şaft yatağı	Şaftı destekler ve hizalar
Şaft braketi	Gövde dışında şaftı taşır
Pervane	İtiş üretir
Dümen palası	Yön değiştirir

Şaft Eğimi

Şaft, gövde tabanına göre eğimli yerleştirilir. Eğim, motorun gövde içinde yerleşmesine ve pervanenin yeterli derinliğe inmesine imkân verir. Eğimin artması, itişin bir bölümünün yukarı yönde oluşmasına neden olur.

Hizalama

Motor ile şaftın aynı eksende olması gerekir. Hizasız sistem şu sorunlara yol açar:

Titreşim ve ses
Şaft keçesinde su kaçağı
Şaft yatağında hızlı aşınma
Şanzıman çıkış yatağında hasar

Hizalama, motor takozlarının ayarıyla yapılır. Tekne suya indirildikten sonra gövde şekli değişebilir. Bu nedenle son hizalama suda yapılır.

Avantajlar ve Sınırlamalar

Avantaj	Sınırlama
Basit ve dayanıklı yapı	Şaft eğimi itiş verimini düşürür
Bakım ihtiyacı görece azdır	Manevra kabiliyeti dümene bağlıdır
Pervane gövdenin altında korunur	Draftı artırır
Yüksek güçlere uygundur	Geri viteste pervane yürüme etkisi belirgindir

Pervane Yürüme Etkisi

Tek şaftlı teknelerde pervane geri viteste kıçı bir yana çeker. Bu etki, pervanenin dönüş yönüne bağlıdır. Kaptanlar yanaşma manevrasında bu etkiyi kullanır.

Sık Sorulan Sorular

Şaftlı sistem ile kuyruklu sistem arasındaki fark nedir?

Şaftlı sistemde pervane sabittir ve dümen ayrıdır. Kuyruklu sistemde ayak ünitesi dönerek yön verir.

Şaft keçesi neden su sızdırır?

Klasik salmastralar soğutma için az miktarda su sızdırır. Kuru tip keçeler su sızdırmayacak şekilde tasarlanır.

Çift şaftlı tekne nasıl manevra yapar?

İki pervane farklı yönlerde çalıştırılarak tekne kendi ekseni etrafında döndürülebilir.

İlgili Terimler

Pervane Şaftı, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, İçten Takma Motor, Salmastra.

İlgili terimler

Pervane Şaftı

Pervane şaftı , şaftlı içten takma motorlarda şanzımanın gücünü pervaneye ileten mildir. Şaft, gövdeden geçerek pervaneyi su altında döndürür. Pervane Şaftı Nedir? Pervane şaftının ön ucu kaplin ile şanzımana bağlanır. Şaft, gövde içinden şaft kovanı boyunca ilerler. Gövdeden çıktığı noktada şaft keçesi veya salmastra bulunur. Gövde dışında şaft yatağı ve şaft braketi şaftı taşır. Şaftın arka ucuna pervane takılır. Pervane Şaftı Hattı Bileşen Konum Şaft kaplini Şanzıman çıkışı Şaft keçesi veya salmastra Gövde iç geçişi Şaft kovanı Gövde içinden geçiş tüpü Şaft yatağı Kovan ucunda ve braket içinde Şaft braketi Gövde dışında şaftı taşır Şaft anodu Pervane önünde şaft üzerinde Pervane Şaftın arka ucu Konik Uç Şaftın pervane tarafındaki ucu koniktir. Pervane göbeği bu koniğe oturur. Kama, pervanenin şaft üzerinde dönmesini önler. Somun ve kontra somun pervaneyi sabitler. ISO 4566 standardı, küçük teknelerde 1:10 konikli pervane şaftı uçları ve göbek ölçülerini belirler. Şaft Malzemeleri Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Yaygın ve ekonomik Dupleks paslanmaz çelik Yüksek dayanım, aynı yükte daha ince çap Özel yüksek mukavemetli alaşımlar Yüksek güçlü teknelerde Şaft malzemesi, pervane ve yatakla galvanik uyumu dikkate alınarak seçilir. Hizalama Şaft ile şanzıman çıkışı aynı eksende olmalıdır. Hizalama, kaplin yüzeyleri arasındaki boşluk ölçülerek kontrol edilir. Ölçüm sentil ile yapılır. Hizasızlık, keçe kaçağına, yatak aşınmasına ve titreşime neden olur. Kontrol Noktaları Şaft yatağındaki boşluğu elle kontrol edin. Şaft yüzeyinde korozyon izi arayın. Şaft anodunun durumunu kontrol edin. Pervane somunu ve kama yuvasını inceleyin. Kaplin cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Aralık Korozyonu Paslanmaz çelik şaft, oksijenin az olduğu bölgelerde korozyona uğrayabilir. Tekne uzun süre kullanılmadan beklediğinde yatak içindeki şaft bölümü bu riske açıktır. Bu tür korozyon dışarıdan zor görülür. Sık Sorulan Sorular Pervane şaftı neden uzun süre bekleyen teknelerde kontrol edilir? Hareketsiz şaftta yatak ve keçe bölgesinde korozyon oluşabilir. Şaft değişiminde ölçüler nasıl alınır? Çap, toplam boy, konik uç ölçüleri, kama yuvası ve diş ölçüsü alınır. Şaftta titreşim neden oluşur? Eğri şaft, hasarlı pervane, aşınmış yatak veya hizasızlık titreşime yol açar. İlgili Terimler Şaft, Şaft Yatağı, Şaft Keçesi, Şaft Kaplini, Şaft Anodu, Şaftlı Motor.

Salmastra

Salmastra , dönen bir şaftın gövdeden geçtiği noktada sızdırmazlık sağlamak için sıkıştırılmış ip halkaları kullanan geleneksel keçe düzeneğidir. İngilizcede bu düzeneğe "stuffing box" denir. Salmastra Nedir? Salmastra kutusu, şaft kovanının iç ucuna bağlanan bir yuvadır. Yuvanın içine şaftın etrafını saran salmastra ipi halkaları yerleştirilir. Bir baskı başlığı, ipleri somunlarla sıkıştırır. Sıkışan ipler şaft çevresinde sızdırmazlık oluşturur. Salmastra, pervane şaftlarında ve bazı dümen şaftlarında kullanılır. Salmastranın Bölümleri Bölüm Görevi Salmastra kutusu İpleri barındıran yuva Salmastra ipi Şaft çevresinde sızdırmazlık sağlar Baskı başlığı İpleri sıkıştırır Ayar somunları Sıkıştırma miktarını ayarlar Kontra somunlar Ayarın gevşemesini önler Bağlantı hortumu Kutuyu şaft kovanına bağlar Salmastra İpi Türleri Tür Özellik Yağ emdirilmiş keten Geleneksel ve ekonomik PTFE emdirilmiş ip Düşük sürtünme Grafit katkılı ip Isıya dayanıklı PTFE-grafit karışımı Düşük sürtünme ve ısı dayanımı İp kesiti, kutu ile şaft arasındaki boşluğa göre seçilir. Damlama Ayarı Salmastra, motor çalışırken az miktarda su damlatacak şekilde ayarlanır. Bu su, ip ile şaft arasındaki sürtünmeyi azaltır ve ısıyı uzaklaştırır. Çok sıkı salmastra ısınır ve şaftı aşındırır. Çok gevşek salmastra fazla su sızdırır. Uygun damlama miktarını ip üreticisi belirtir. Ayar Adımları Kontra somunları gevşetin. Ayar somunlarını eşit miktarda çeyrek tur sıkın. Motoru çalıştırın ve damlamayı gözlemleyin. Salmastra kutusunun sıcaklığını elle kontrol edin. Uygun ayarda kontra somunları sıkın. İp Değişimi Salmastra ipi zamanla sertleşir ve ayar payı biter. Değişim adımları şunlardır: Baskı başlığını gevşetip geri çekin. Eski ip halkalarını kanca aparatıyla çıkarın. Yeni halkaları şafta tek tek yerleştirin. Halka eklerini birbirine göre kaydırarak yerleştirin. Baskı başlığını takıp ayarlayın. Sık Sorulan Sorular Salmastra neden su sızdırır? Salmastra, soğuma ve yağlama için tasarım gereği az miktarda su sızdırır. Salmastra tekne suda iken değiştirilebilir mi? Tecrübeli kişilerce kısa süreli yapılabilir, ancak su girişi olur. Değişim genellikle karada yapılır. Salmastra kutusu neden ısınır? Aşırı sıkıştırılmış ip sürtünmeyi artırır. Kutunun belirgin ısınması ayarın gevşetilmesi gerektiğini gösterir. İlgili Terimler Şaft Keçesi, Pervane Şaftı, Sintine, Dümen Şaftı, Şaft Yatağı, Sintine Pompası.

İçten Takma Motor

İçten takma motor , tekne gövdesinin içine yerleştirilen ve gücü şaft veya tahrik ünitesiyle pervaneye ileten motordur. İngilizcede bu motora "inboard engine" denir. İçten Takma Motor Nedir? İçten takma motor, motor bölmesinde takozlar üzerine oturur. Motorun gücü şanzımandan geçer. Şanzıman, ileri, boş ve geri konumlarını sağlar. Güç, şaft veya ayak ünitesi yoluyla pervaneye ulaşır. Dümen genellikle ayrı bir dümen palasıyla yapılır. Tahrik Türlerine Göre Tür Yapı Kullanım Düz şaftlı tahrik Motor ortada, şaft eğimli olarak kıça uzanır Yelkenliler, deplasman tekneleri V tahrik Motor kıçta, şaft ileriye dönüp tekrar geri uzanır Motoryatlar, iç hacim kazancı Kuyruklu (Z) tahrik Motor içeride, ayak ünitesi aynalıkta Sport cruiser Saildrive Ayak ünitesi gövde tabanından dikey iner Yelkenliler Pod tahrik Gövde altında döner üniteler Büyük motoryatlar Jet tahrik Su pompası ve nozul Sığ su ve yüksek hız Dıştan Takma Motorla Karşılaştırma Özellik İçten Takma Dıştan Takma Konum Gövde içinde Kıç aynalıkta Ağırlık merkezi Daha aşağıda ve ortada Kıçta Bakım erişimi Motor bölmesinden Doğrudan erişim Değiştirme Uzun ve maliyetli Görece kolay Kıç güverte alanı Serbesttir Motor yer kaplar Yakıt türü Genellikle dizel Genellikle benzin Motor Bölmesi Gereksinimleri Yanma havası için havalandırma Isı ve ses yalıtımı Bakım için erişim kapakları Yangın algılama ve söndürme donanımı Sintine pompası Bağlantı ve Hizalama Motor, esnek takozlar üzerine monte edilir. Takozlar titreşimi sönümler. Şaftlı sistemlerde motor ile şaftın hizalanması önemlidir. Hizasız sistem titreşime, keçe kaçağına ve yatak aşınmasına yol açar. Sık Sorulan Sorular İçten takma motor neden genellikle dizeldir? Dizel yakıt benzine göre daha az uçucudur. Bu özellik, kapalı motor bölmesinde patlama riskini azaltır. Saildrive ile şaftlı sistem arasındaki fark nedir? Saildrive'da ayak ünitesi motorun altından dikey olarak gövdeden çıkar. Şaftlı sistemde ise şaft eğimli olarak gövdeden geçer. İçten takma motorda dümen nasıl yapılır? Şaftlı ve saildrive sistemlerde ayrı dümen palası kullanılır. Kuyruklu ve pod sistemlerde ünite dönerek yön verir. İlgili Terimler Şaftlı Motor, Kuyruklu Motor, Dıştan Takma Motor, Makine Dairesi, Motor Takozu, Pervane Şaftı.

Şaft Kaplini

Şaft kaplini , şanzıman çıkış flanşı ile pervane şaftını birbirine bağlayan bağlantı parçasıdır. Kaplin, motor torkunu şafta iletir. Şaft Kaplini Nedir? Kaplin, şaftın ön ucuna takılan bir flanştır. Bu flanş, şanzıman çıkış flanşına cıvatalarla bağlanır. Kaplin, şafta kama ve sabitleme vidalarıyla tutturulur. Bağlantı, hem torku hem de pervanenin itiş kuvvetini taşır. Kaplin Türleri Tür Yapı Özellik Rijit kaplin Katı metal flanş Hizalama hassasiyeti yüksektir Esnek kaplin Flanşlar arasında kauçuk eleman Titreşimi ve küçük hizasızlığı sönümler Sabit hızlı kaplin Mafsallı yapı Açılı şaft hattına izin verir Ayrılabilir kaplin Bölünmüş gövde Şaft sökülmeden ayrılabilir Kaplinin Görevleri Motor torkunu şafta iletmek Pervane itişini şanzıman yatağına aktarmak Şaftın sökülmesine imkân vermek Esnek modellerde titreşimi azaltmak Hizalama Ölçümü Şaft hizalaması kaplin yüzeylerinden kontrol edilir: Kaplin cıvatalarını sökün. İki flanş yüzeyini birbirine yaklaştırın. Flanşlar arasındaki boşluğu çevre boyunca dört noktada sentille ölçün. Ölçümler arasındaki farkı üreticinin izin verdiği değerle karşılaştırın. Fark fazlaysa motor takozlarını ayarlayın. Ölçüm, tekne suda iken yapılır. Karada gövde şekli farklı olabilir. Esnek Kaplinin Avantajları Avantaj Açıklama Titreşim azaltma Motor titreşimi şafta daha az iletilir Ses azaltma Kamaraya ulaşan ses azalır Darbe koruması Pervane darbesi şanzımana daha yumuşak ulaşır Hizalama toleransı Küçük sapmaları karşılar Esnek kaplin, doğru hizalama ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaz. Kontrol Noktaları Cıvataların sıkılığı ve emniyet durumu Esnek elemanda çatlak ve sertleşme Kama yuvasında aşınma Kaplin ile şaft arasında kayma izi Korozyon Sık Sorulan Sorular Kaplin cıvataları gevşerse ne olur? Bağlantı titreşir ve ses yapar. İleri aşamada şaft şanzımandan ayrılabilir. Bu durumda şaft geriye kayabilir. Şaftın geriye kaymasını ne önler? Kaplin sabitleme vidaları ve bazı sistemlerde şaft üzerindeki emniyet bilezikleri şaftın kaymasını önler. Esnek kaplin ne zaman değiştirilir? Kauçuk elemanda çatlak veya kalıcı biçim değişikliği görüldüğünde değiştirilir. Kaplin şafttan nasıl çıkarılır? Sabitleme vidaları ve kama yerinden alınır. Kaplin, özel çektirme aparatıyla şafttan ayrılır. İlgili Terimler Pervane Şaftı, Motor Takozu, Şaft Keçesi, Şaftlı Motor, Şaft Yatağı, İçten Takma Motor.

Tüm terimlere dön