Denizcilik sözlüğü

Şakıl

Tanım

Şakıl, zincir, halat veya donanımı birbirine bağlayan, gövde ve pimden oluşan açılıp kapanabilen bağlantı elemanıdır. Terim, İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. Türkçe denizcilik dilinde "kilit" ile eş anlamlıdır.

Şakıl Nedir?

Şakıl, iki parçanın sökülebilir şekilde birleştirilmesini sağlar. Bağlantının hızla açılıp kapanabilmesi, şakılı denizcilikte vazgeçilmez kılar. Şakılı birbirinden ayıran temel özellik, pimin kapanma şeklidir.

Pim Kapanma Türleri

Tür	Kapanma Şekli	Kullanım
Vidalı pimli şakıl	Pim gövdeye vidalanır	Genel kullanım
Cıvata-somunlu şakıl	Pim somunla ve kopilyayla sabitlenir	Kalıcı bağlantılar
Yaylı (snap) şakıl	Yay yüklü pim bir hareketle kapanır	Yelken bağlantıları
Dönmeli pimli şakıl	Pim çeyrek tur çevrilerek kilitlenir	Mandar bağlantıları
Anahtarla açılan şakıl	Pim, özel anahtar veya kolla çevrilir	Arma bağlantıları

Yumuşak Şakıl

Yumuşak şakıl, metal yerine yüksek mukavemetli halattan yapılır. Halat genellikle Dyneema gibi UHMWPE liflerinden üretilir. Bir uçtaki düğüm, diğer uçtaki göze geçirilerek kapanır. Metal şakıla göre çok hafiftir. Güverteyi ve jelkotu çizmez.

UHMWPE, İngilizce "Ultra High Molecular Weight Polyethylene" (ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilen) ifadesinin kısaltmasıdır.

Teknede Kullanım Alanları

Yelkenin köşelerini halatlara bağlama
Makarayı güverte gözüne bağlama
Çapayı zincire bağlama
Can salını ve ekipmanı sabitleme
Bumba palangasını bağlama

Seçim Ölçütleri

Bağlantının taşıyacağı yükü belirleyin.
Çalışma yükü bu değerden yüksek şakılı seçin.
Sık açılacak bağlantılarda yaylı veya dönmeli pim tercih edin.
Kalıcı bağlantılarda cıvata-somunlu şakıl kullanın.
Malzemenin bağlanan parçayla uyumunu kontrol edin.

Emniyete Alma

Vidalı pimli şakıllarda pim, monel telle gövdeye bağlanır. Yaylı şakıllarda pim yayı düzenli olarak kontrol edilir. Yumuşak şakılda düğümün tam oturduğu doğrulanır.

Sık Sorulan Sorular

Yaylı şakıl kendiliğinden açılır mı?

Yay ve pim aşınmışsa açılabilir. Yelken çırpınırken oluşan titreşim bu riski artırır.

Yumuşak şakıl metal şakılın yerini tutar mı?

Birçok yelken ve arma bağlantısında kullanılır. Keskin kenarlı veya sıcak yüzeylerde kesilme riski nedeniyle uygun değildir.

Şakıl yükü hangi yönden almalıdır?

Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanmalıdır. Açılı yük dayanımı azaltır.

İlgili Terimler

Kilit, Zincir Kilidi, Dyneema Halat, Karabina, Mandar, Palanga.

İlgili terimler

Dyneema Halat

Dyneema halat , ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilen (UHMWPE) liflerinden üretilen halattır. Dyneema, bu lifin tescilli ticari adıdır. Dyneema Halat Nedir? Dyneema lifi, Hollanda merkezli DSM firması tarafından geliştirildi. Marka bugün Avient şirketine aittir. Lif, aynı ağırlıktaki çelik telden yüksek çekme dayanımına sahiptir. Aynı lif türü, Honeywell firması tarafından Spectra adıyla da üretilir. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 0,97 g/cm³ Suda davranış Yüzer Esneme Çok düşüktür Dayanım/ağırlık oranı Çok yüksektir UV dayanımı Yüksektir Erime sıcaklığı Yaklaşık 140–150 °C Sürtünme katsayısı Düşüktür; yüzey kaygandır Kullanım Alanları Mandar halatları Yelken armasında tel yerine kullanılan halatlar Yumuşak şakıllar Can hattı ve güvenlik halatları Yüksek yüklü kontra ıskotalar Vinç ve çekme halatları Sınırlamalar Sınırlama Açıklama Sünme Sürekli yük altında kalıcı uzama gösterir Düşük erime noktası Sürtünme ısısıyla lifler zarar görebilir Kaygan yüzey Kilit ve vinçte kayabilir Düğüm tutma Kaygan lifler bazı düğümlerden kayabilir Bu nedenle Dyneema çekirdekli halatlar genellikle polyester kılıfla kaplanır. Kılıf; tutuş, UV koruması ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Yapıları Kılıfsız 12 kollu örgü: Hafiftir ve kolay eklenir. Polyester kılıflı çekirdek: Yelken halatlarında yaygındır. Kaplamalı örgü: Aşınma ve tutuşu iyileştirmek için kaplama uygulanır. Ekleme Dyneema halatlar düğüm yerine genellikle ekleme yöntemiyle sonlandırılır. Ekleme, halatın dayanımını düğüme göre daha az düşürür. Kaygan lifler nedeniyle ekleme uzunluğu üreticinin önerisine göre yapılır. Sık Sorulan Sorular Dyneema halat çapa hattında kullanılır mı? Esnemesi çok düşük olduğu için dalga darbelerini sönümlemez. Çapa hattında tek başına önerilmez. Dyneema halat neden pahalıdır? Lif üretim süreci karmaşıktır ve yüksek performanslı bir malzemedir. Dyneema ile tel halat birbirinin yerine kullanılabilir mi? Bazı arma uygulamalarında Dyneema, tel halatın yerine kullanılır. Değişim, sünme ve aşınma özellikleri dikkate alınarak yapılır. Dyneema halat suya düşerse batar mı? Lifin yoğunluğu sudan düşüktür. Kılıfsız Dyneema halat yüzer. Polyester kılıflı halatlar ise batabilir. İlgili Terimler Şakıl, Yelken Halatı, Polyester Halat, Halat Ekleme, Halat Esnemesi, Mandar.

Karabina

Karabina , yay yüklü bir kapı ile açılıp kapanan metal bağlantı halkasıdır. Karabina, halat veya kayışı bir bağlantı noktasına hızla takmak için kullanılır. Karabina Nedir? Karabina, gövde ve kapı olmak üzere iki ana bölümden oluşur. Kapı içeri doğru itildiğinde açılır. Bırakıldığında yay kapıyı kendiliğinden kapatır. Bu yapı, bağlantının tek elle yapılmasını sağlar. Denizcilikte karabina, emniyet hatlarında, bayrak halatlarında ve ekipman bağlamada kullanılır. Karabinanın Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Yükü taşıyan ana halka Kapı Açılıp kapanan hareketli kol Yay Kapıyı kapalı konumda tutar Burun Kapının oturduğu uç Kilit bileziği Kapıyı kapalı konumda kilitler (kilitli modellerde) Karabina Türleri Tür Özellik Düz kapılı karabina Basit yay kapısı vardır Vidalı kilitli karabina Kapı, vidalı bilezikle kilitlenir Otomatik kilitli karabina Kapı kapanınca bilezik kendiliğinden kilitlenir Çift hareketli kanca Açmak için iki ayrı hareket gerekir Yaylı şakıl Pimi yayla kapanan şakıl biçimli bağlantı Emniyet Hattı Kancaları Emniyet kemeri ve güvenlik halatında kullanılan kancalar özel şartlara tabidir. ISO 12401 standardı, küçük teknelerde güverte emniyet kemeri ve emniyet hatlarının şartlarını belirler. Bu hatlarda istem dışı açılmayı önleyen kancalar kullanılır. Düz kapılı karabina, bağlantı noktasına takılıp burulduğunda açılabilir. Malzemeler Malzeme Özellik AISI 316 paslanmaz çelik Korozyona dayanıklı, ağır Alüminyum alaşım Hafif, deniz ortamında eloksal kaplama gerekir Galvaniz çelik Ekonomik, korozyon dayanımı sınırlı Seçim Ölçütleri Karabinanın çalışma yükünü kontrol edin. Kapı açıklığının bağlanacak noktaya uygunluğunu doğrulayın. Kalıcı bağlantılar için kilitli model seçin. Emniyet hattında ISO 12401'e uygun kanca kullanın. Bakım Yay mekanizmasını tatlı suyla yıkayın. Kapının kendiliğinden tam kapandığını kontrol edin. Tuz birikintisi kapıyı sıkıştırırsa uygun yağlayıcı kullanın. Gövdede çatlak veya şekil bozukluğu varsa karabinayı değiştirin. Sık Sorulan Sorular Karabina ile şakıl arasındaki fark nedir? Karabina yay kapılıdır ve tek elle hızla takılır. Şakıl pimlidir ve kalıcı bağlantılar için daha uygundur. Tırmanış karabinaları teknede kullanılabilir mi? Tırmanış ürünleri farklı ortam ve yük koşulları için tasarlanır. Deniz ortamında alüminyum gövdede korozyon oluşabilir. Kapı neden kendiliğinden kapanmaz? Yay yorulmuş veya tuz birikintisi mekanizmayı sıkıştırmış olabilir. İlgili Terimler Şakıl, Kilit, Emniyet Kemeri, Güvenlik Halatı, Kanca, Mapa.

Kilit

Kilit , denizcilikte zincir, halat ve donanımı birbirine bağlayan, U veya D biçimli gövde ile bir pimden oluşan bağlantı elemanıdır. İngilizcede bu elemana "shackle" denir. Kilit Nedir? Kilit, açılıp kapanabilen sökülebilir bir bağlantıdır. Gövde, bağlanacak parçanın gözünden geçirilir. Pim, gövdenin iki ucundaki deliklerden geçirilerek kilit kapatılır. Kilit; çapa hattında, armada, kaldırma işlerinde ve bağlamada kullanılır. Kilidin Bölümleri Bölüm Tanım Gövde U, D veya omega biçimli ana parça Pim Gövdeyi kapatan mil Pim gözü Pimin çevrilmesi ve emniyete alınması için delik Kulak Gövdenin pimi taşıyan iki ucu Taç Gövdenin pime karşı kavisli bölümü Gövde Biçimine Göre Kilit Türleri Tür Özellik Kullanım D kilit Dar ve düz kenarlı gövde Tek yönlü çekme Omega kilit Geniş ve yuvarlak gövde Birden fazla bağlantı veya açılı yük Uzun kilit Uzatılmış gövde Dar alanlara erişim Bükümlü kilit Gövde 90 derece döndürülmüştür Makara ve yelken bağlantıları Çalışma Yükü ve Kopma Yükü Değer Tanım Çalışma yükü sınırı (WLL) Kilide güvenle uygulanabilecek en yüksek sürekli yük Kopma yükü Kilidin koptuğu yük Kaliteli kilitlerde WLL değeri gövdeye damgalanır. Seçimde, bağlanan zincir veya halatın yükünden düşük WLL'li kilit kullanılmaz. Doğru Kullanım Kuralları Yük, gövdenin ekseni boyunca uygulanır. Pim tamamen sıkılır. Kalıcı bağlantılarda pim emniyete alınır. Kilit, başka bir kilidin pimi üzerinden yüklenmez. Gövde ve pim aynı üreticinin parçası olmalıdır. Malzeme Malzeme Kullanım AISI 316 paslanmaz çelik Arma ve güverte bağlantıları Galvaniz çelik Çapa hattı ve kaldırma işleri Yüksek mukavemetli paslanmaz alaşım Yarış teknelerinin arması Sık Sorulan Sorular Kilit ile şakıl aynı şey midir? İki terim aynı bağlantı elemanını ifade eder. "Şakıl", İngilizce "shackle" kelimesinden gelir. "Kilit" ise Türkçe denizcilik terimidir. Kilit pimi neden kaybolur? Titreşim ve hareket, pimi zamanla gevşetir. Emniyete alınmamış pim düşebilir. Kilidin boyutu nasıl ifade edilir? Boyut genellikle pim çapı veya gövde tel çapıyla milimetre cinsinden belirtilir. İlgili Terimler Şakıl, Zincir Kilidi, Fırdöndü, Halat Kilidi, Karabina, Mapa.

Mandar

Mandar , yelkeni direk boyunca yukarı kaldıran ve indiren halattır. Mandar, yelkenin tepe köşesine bağlanır. İngilizcede mandara "halyard" denir. Mandar Nedir? Mandar, direğin tepesindeki makaradan geçer. Bir ucu yelkenin tepe köşesine bağlanır. Diğer ucu direğin dibinden veya kabin üstünden kokpite gelir. Mandar çekildiğinde yelken yukarı çıkar. Mandar bırakıldığında yelken iner. Mandar Türleri Tür Görevi Ana yelken mandarı Ana yelkeni kaldırır Cenova mandarı Ön yelkeni kaldırır Balon mandarı Balon yelkeni kaldırır Yedek mandar Arıza durumunda kullanılır Bayrak mandarı Bayrak ve işaretleri kaldırır Sarma sistemli ön yelkenlerde cenova mandarı, sarma düzeneğinin üst parçasını kaldırır. Mandarın Yolu Yelkenin tepe köşesi Direk tepesindeki makara Direğin içinden veya dışından aşağı iniş Direk dibindeki yönlendirme makarası Kabin üstündeki halat kilidi Kokpit vinci Malzeme Seçimi Mandar, yelken biçimini korumak için az esnemelidir. Esneyen mandar, rüzgâr arttığında yelkenin aşağı kaymasına neden olur. Bu nedenle mandarlarda şu malzemeler kullanılır: Ön gerdirilmiş polyester Dyneema çekirdekli polyester kılıflı halat Bazı eski teknelerde tel ve halat birleşimi Mandar Gerginliği Mandar gerginliği, yelkenin ön kenarının biçimini etkiler. Hafif rüzgârda gerginlik azaltılır. Kuvvetli rüzgârda gerginlik artırılır. Gerginlik, yelkenin ön kenarındaki kırışıklıklara bakılarak ayarlanır. Mandar Bağlantısı Mandar, yelkene şakıl, yaylı şakıl veya düğümle bağlanır. Bağlantının düzgün olması gerekir. Gevşek bağlantı, yelkenin direk tepesine tam ulaşmasını engeller. Bakım ve Kontrol Direk tepesindeki makarada aşınmayı kontrol edin. Halat kilidinde sıkışan bölümü inceleyin. Kılıfta aşınma ve çekirdek görünürlüğünü kontrol edin. Sezon sonunda mandarları tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Mandar direk tepesinde kaçarsa ne olur? Mandarın ucu direğin içine veya tepesine kaçar. Geri almak için direğe tırmanmak veya yedek mandar kullanmak gerekir. Mandarın ucu neden düğümlenir? Uçtaki stop düğümü, mandarın makaradan kaçmasını önler. Mandar ne zaman değiştirilir? Kılıfta açılma, çekirdekte görünür hasar veya belirgin uzama görüldüğünde değiştirilir. Direk içinden geçen mandarın avantajı nedir? Direk içindeki mandar rüzgâr direnci oluşturmaz ve direğe çarparak ses yapmaz. İlgili Terimler Iskota, Yelken Halatı, Halat Kilidi, Dyneema Halat, Makara, Yelkenli Tekne.

Tüm terimlere dön