Denizcilik sözlüğü

Yelkenli Tekne

Tanım

Yelkenli tekne, rüzgâr kuvvetini yelkenler aracılığıyla itiş gücüne çeviren teknedir. Yelkenlilerin çoğunda manevra için yardımcı motor bulunur.

Yelkenli Tekne Nasıl İlerler?

Yelken, rüzgâr akışında aerodinamik kaldırma kuvveti üretir. Omurga veya salma, teknenin yana kaymasını engeller. Bu iki kuvvet tekneyi ileriye yönlendirir.

Yelkenli tekne rüzgâra doğrudan gidemez. Çoğu tekne rüzgâra yaklaşık 30–45 derecelik açıya kadar yaklaşabilir. Rüzgâr yönündeki bir hedefe zikzak rotayla ulaşılır. Bu manevraya tramola denir.

Yardımcı motor, liman manevrasında ve rüzgârsız havada kullanılır. Küçük yelkenlilerde dıştan takma motor bulunur. Büyük yelkenlilerde içten takma dizel motor yer alır.

Arma Türleri

Arma	Direk Sayısı	Ayırt Edici Özellik
Sloop (slup)	1	Ana yelken ve tek ön yelken
Cutter	1	Ana yelken ve iki ön yelken
Ketch (keç)	2	Arka direk dümen ekseninin önündedir
Yawl	2	Arka direk dümen ekseninin arkasındadır
Schooner (uskuna)	2 veya daha fazla	Ön direk, arka direkten kısa veya eşittir

Omurga Türleri

Salma (fin keel): Gövdenin altına bağlı dar ve derin ağırlıktır.
Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota tutma kabiliyeti yüksektir.
Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir.
Çift salma: İki paralel salmadan oluşur. Tekne gelgitte karaya oturabilir.

Temel Seyir Yönleri

Orsa: Rüzgâra en dar açıyla seyir.
Apaz: Rüzgârı yandan alarak seyir.
Geniş apaz: Rüzgârı kıç omuzluktan alarak seyir.
Pupa: Rüzgârı tam arkadan alarak seyir.

Arma Donanımı

Yelkenli teknenin donanımı iki gruba ayrılır:

Grup	Görevi	Örnek
Ayakta donanım	Direği sabit tutar	Çarmıh, ıstralya, pupa ıstralyası
Yürüyen donanım	Yelkenleri kaldırır ve ayarlar	Mandar, ıskota, camadan halatı

Çarmıhlar direği yanlardan destekler. Istralya direği baştan, pupa ıstralyası kıçtan tutar.

Temel Yelkenler

Yelken	Konumu
Ana yelken (grandi)	Ana direğin arkası
Cenova	Baş tarafta, direğin önü
Flok	Cenovadan küçük ön yelken
Balon (spinnaker)	Pupa ve geniş apazda kullanılan geniş yelken

Yelkenli Teknelerle İlgili Standartlar

ISO 12217-2: Gövde boyu 6 metre ve üzeri yelkenli teknelerin stabilite ve yüzerliğini değerlendirir.
COLREG 1972 Kural 25: Seyir hâlindeki yelkenlilerin fenerlerini belirler.

İlgili Terimler

Yat, Tekne Omurgası, Iskota, Katamaran, Trimaran, Gulet.

İlgili terimler

Gulet

Gulet , Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında üretilen geleneksel ahşap teknedir. Gulet, yelken donanımına sahiptir. Seyrini çoğunlukla dizel motorla yapar. Gulet Nedir? Gulet, geniş güverteli ve kamaralı bir gezi teknesidir. Bodrum, Bozburun, Marmaris ve Fethiye guletlerin üretildiği ve kullanıldığı başlıca yerlerdir. Gulet yapımı, usta-çırak ilişkisiyle aktarılan bir zanaattır. Guletin kökeni, bölgedeki ahşap yük ve sünger avcılığı teknelerine dayanır. Bu tekneler 20. yüzyılın ikinci yarısında gezi teknesine dönüştürüldü. Mavi Yolculuk ile İlişkisi "Mavi Yolculuk", Ege ve Akdeniz kıyılarında tekneyle yapılan çok günlü gezidir. Terim, Azra Erhat'ın 1962 yılında yayımlanan "Mavi Yolculuk" adlı kitabıyla yaygınlaştı. Guletler bu gezilerde kullanılan başlıca teknelerdir. Kıç Tipine Göre Guletler Tür Kıç Şekli Tirhandil Baş ve kıç sivri biter Aynalı kıç gulet Kıçta düz veya yuvarlak bir ayna bulunur Aynalı kıç, güvertede ve kıç kamarada daha geniş alan sağlar. Gulet Yapımında Kullanılan Ağaçlar Ağaç Kullanıldığı Bölüm Kızılçam Eğriler ve kaplama İroko Omurga ve kaplama Maun İç dekorasyon Tik (teak) Güverte kaplaması Dut Eğriler Guletin Bölümleri Kıç güverte: Yemek masası ve oturma alanı bulunur. Baş güverte: Güneşlenme minderleri yer alır. Kamaralar: Ana güverte altında bulunur. Her kamarada genellikle tuvalet ve duş vardır. Kaptan köşkü: Dümen ve seyir cihazları burada yer alır. Mürettebat kamarası: Genellikle baş tarafta bulunur. Arma Yapısı Guletlerin çoğu iki direklidir. Bu yapı ketch armaya benzer. Yelken, bazı guletlerde yalnızca yardımcı itiş veya görsel amaçla kullanılır. Bakım Gereksinimleri Ahşap gövde, her sezon öncesi kalafat ve boya kontrolünden geçer. Tik güverte, düzenli temizlik ve derz bakımı ister. Su hattı altı, antifouling boya ile kaplanır. Ahşapta çürüme ve kurt hasarı kontrol edilir. Sık Sorulan Sorular Gulet ile yelkenli yat arasındaki fark nedir? Gulet ahşap gövdelidir ve geniş güverteye sahiptir. Seyrini çoğunlukla motorla yapar. Modern yelkenli yat genellikle fiber gövdelidir ve yelkenle seyreder. Gulet kiralamada mürettebat bulunur mu? Ticari guletler genellikle kaptan, aşçı ve tayfa ile kiralanır. Bu kiralama türüne mürettebatlı kiralama denir. Ahşap gövde neden düzenli bakım ister? Ahşap, su ve güneşle genleşir ve büzülür. Bu hareket kalafat derzlerini açar. Açılan derzlerden gövdeye su sızar. İlgili Terimler Yat, Yelkenli Tekne, Tik Güverte, Kamaralı Tekne, Kaptan Köşkü, Tekne Kışlama.

Iskota

Iskota , yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlamak için kullanılan halattır. Iskota, yelkenin arka alt köşesine veya bumbaya bağlanır. İngilizcede ıskotaya "sheet" denir. Iskota Nedir? Iskota çekildiğinde yelken teknenin merkez hattına yaklaşır. Iskota bırakıldığında yelken dışarı açılır. Yelkenin rüzgâra göre doğru açıda tutulması, teknenin hızını ve yönünü belirler. Iskotalar genellikle kokpitteki vinçlerle gerilir. Iskota Türleri Tür Bağlandığı Yer Görevi Ana yelken ıskotası Bumba Ana yelkenin açısını ayarlar Cenova ıskotası Ön yelkenin arka köşesi Ön yelkenin açısını ayarlar Balon ıskotası Balon yelkenin rüzgâraltı köşesi Balonu kontrol eder Ön yelkende iki ıskota bulunur. Biri sancak, diğeri iskele taraftan kokpite gelir. Tramolada bir ıskota boşaltılır, diğeri çekilir. Seyir Yönüne Göre Iskota Ayarı Seyir Yönü Iskota Durumu Orsa Iskota sıkıca çekilir Apaz Iskota yarı açılır Geniş apaz Iskota büyük ölçüde açılır Pupa Iskota tamamen açılır Doğru Ayarın Belirlenmesi Yelkenin ön kenarına yakın küçük şeritler bağlanır. Bu şeritlere "telltale" denir. Şeritlerin her iki yüzde düz uçması, akışın düzgün olduğunu gösterir. İç taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla açıktır. Dış taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla çekilidir. Malzeme Seçimi Polyester çift örgülü halat: En yaygın seçenektir. Dyneema çekirdekli halat: Yarış teknelerinde düşük esneme sağlar. Iskota elde sık tutulur. Bu nedenle yüzeyinin elde rahat ve vinçte tutucu olması gerekir. Iskota Arabası Ana yelken ıskotası, bir ray üzerinde hareket eden arabaya bağlanır. Araba, bumbanın yatay konumunu değiştirir. Ön yelken ıskotası da yan güvertedeki raylar üzerinde hareket eden makaralardan geçer. Sık Sorulan Sorular Iskota ile mandar arasındaki fark nedir? Mandar yelkeni yukarı kaldırır. Iskota yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar. Iskotanın ucuna neden düğüm atılır? Sekiz düğümü, ıskotanın makaradan veya kurtağzından kaçmasını önler. Iskota vinçte nasıl sarılır? Iskota vinç tamburuna saat yönünde sarılır. Yüke göre birkaç tur atılır. Iskota neden kokpite yönlendirilir? Dümenci ve mürettebat ıskotayı kokpitten ayarlar. Bu düzen, güverteye çıkmadan yelken kontrolü sağlar. Iskota boyu nasıl belirlenir? Iskota, yelken tamamen açıkken kokpitteki vince ulaşacak uzunlukta olmalıdır. İlgili Terimler Mandar, Yelken Halatı, Cem Kilit, Palanga, Yelkenli Tekne, Polyester Halat.

Katamaran

Katamaran , birbirine paralel iki gövdeden oluşan teknedir. Gövdeler, köprü güverte veya kirişlerle birbirine bağlanır. Katamaran Nedir? Katamaran, ağırlığını iki ayrı gövdeye dağıtır. Gövdeler arasındaki mesafe, teknenin yana yatmasını sınırlar. Kelime, Tamil dilindeki "kattumaram" sözcüğünden gelir. Bu sözcük "bağlanmış ağaçlar" anlamını taşır. Katamaranın Bölümleri Bölüm Açıklama Gövde İki adet; kamara ve tuvalet içerir Köprü güverte İki gövdeyi bağlayan üst yapıdır Salon Köprü güverte üzerindeki yaşam alanıdır Trampolin Yelkenli katamaranlarda baş taraftaki ağ yüzeydir Katamaran Türleri Yelkenli katamaran: Yelken ve yardımcı motorla ilerler. Motorlu katamaran: Her gövdede bir motor bulunur. Yarış katamaranı: Hafif yapılıdır. Bazı modeller hidrofoil kanatlarla sudan yükselir. Plaj katamaranı: Kabinsiz, küçük ve hafif yelkenlidir. Tek Gövdeli Tekne ile Karşılaştırma Özellik Katamaran Tek Gövdeli Tekne Yana yatma Düşüktür Yelkenlide belirgindir Yaşam alanı Geniş tek katlı plan Gövde içinde dar plan Draft Genellikle sığdır Salma nedeniyle derindir Ters dönme sonrası Kendiliğinden doğrulmaz Salmalı tekne doğrulabilir Marina yeri Genişlik nedeniyle büyük alan kaplar Dar alana sığar Manevra Özelliği Motorlu katamaranda iki motor birbirinden uzaktadır. Kaptan, bir motoru ileri, diğerini geri çalıştırır. Tekne bu sayede kendi ekseni etrafında döner. Bu manevra, dar marina alanlarında yanaşmayı kolaylaştırır. Yelkenli katamaranların çoğunda derin salma bulunmaz. Gövde altındaki kısa salmalar veya ortadan yükselen salmalar (daggerboard) yanal kaymayı önler. Köprü Güverte Çarpması Dalga yüksekliği arttığında dalgalar köprü güvertenin altına çarpabilir. Bu olaya İngilizcede "slamming" denir. Köprü güvertenin su yüzeyine yüksekliği bu etkiyi belirler. Kullanım Alanları Yat kiralama: Kiralama filolarında geniş yaşam alanı nedeniyle kullanılır. Yolcu taşımacılığı: Yüksek hızlı feribotların bir bölümü katamaran gövdelidir. Araştırma: Geniş güverte, bilimsel ekipman taşımaya uygundur. Yarış: America's Cup, 2013 ve 2017 yarışlarında katamaranlarla yapıldı. Ağırlık Hassasiyeti Katamaranın performansı yük miktarına bağlıdır. Fazla yük, gövdeleri suya gömer. Köprü güverte su yüzeyine yaklaşır. Üreticiler azami yük değerini teknik belgede belirtir. İlgili Standartlar ISO 12217-2: Çok gövdeli yelkenli teknelerin stabilitesini değerlendirir. Ters dönme durumuna yönelik ek gereklilikler içerir. İlgili Terimler Trimaran, Yelkenli Tekne, Motoryat, Draft, Tekne Eni, Gulet.

Tekne Omurgası

Tekne omurgası , gövdenin altında baştan kıça uzanan ana yapı elemanıdır. İngilizcede omurgaya "keel" denir. Tekne Omurgası Nedir? Omurga, teknenin belkemiğidir. Gövdeyi boyuna doğrultuda taşır ve güçlendirir. Ahşap teknelerde eğriler omurgaya bağlanır. Fiber teknelerde omurga, gövde laminatının kalınlaştırılmış bölümüdür. Yelkenli teknelerde omurga ek görevler üstlenir. Yana kaymayı engeller ve balast ağırlığını taşır. Omurganın Görevleri Görev Açıklama Yapısal dayanım Gövdenin eğilmesini önler Yön kararlılığı Teknenin rotada kalmasına yardım eder Yanal direnç Yelkenlinin rüzgârla yana kaymasını engeller Stabilite Balast ağırlığıyla ağırlık merkezini düşürür Koruma Karaya oturmada gövdeyi korur Yelkenlilerde Omurga Türleri Uzun omurga: Gövde boyunca uzanır. Rota kararlılığı yüksektir. Manevra kabiliyeti düşüktür. Salma (fin keel): Dar ve derindir. Manevra kabiliyeti yüksektir. Bulb salma: Salmanın ucunda ağırlık topu bulunur. Kanatlı salma: Ucunda yatay kanatlar bulunur. Sığ draft sağlar. Kaldırılabilir salma: Sığ suda yukarı çekilir. Çift salma: İki paralel salmadan oluşur. Kanting salma: Yarış teknelerinde yana döndürülebilir. Balast Oranı Balast oranı, salma ağırlığının teknenin toplam deplasmanına oranıdır. Örnek: 10.000 kg deplasmanlı bir teknede 3.500 kg salma, %35 balast oranı verir. Oran tek başına stabiliteyi belirlemez. Salmanın derinliği ve ağırlığın konumu da etkilidir. Salma Malzemeleri Kurşun: Yoğunluğu yüksektir. Ağırlık merkezini daha aşağıda tutar. Dökme demir: Daha düşük maliyetlidir. Paslanmaya karşı bakım ister. Salma Cıvataları Salma, gövdeye cıvatalarla bağlanır. Cıvatalar zamanla korozyona uğrayabilir. Karaya oturma sonrası salma–gövde birleşim yeri kontrol edilmelidir. Birleşim yerindeki çatlak, yapısal hasar işareti olabilir. Motorlu Teknelerde Omurga Motorlu teknelerde omurga daha sığdır. Görevi yapısal dayanım ve rota kararlılığıdır. Bazı motorlu teknelerde omurga, pervaneyi karaya oturmaya karşı korur. Sık Sorulan Sorular Salma ile omurga aynı şey midir? Omurga, gövdenin yapısal parçasıdır. Salma, yelkenlilerde gövdenin altına bağlanan ağırlıklı kanattır. Günlük kullanımda iki kelime bazen birbirinin yerine kullanılır. Karaya oturan teknede omurga nasıl kontrol edilir? Tekne karaya alınır. Salma–gövde birleşimi dışarıdan incelenir. İç taraftaki döşekler ve cıvata somunları çatlak ve sızıntı açısından kontrol edilir. İlgili Terimler Tekne Gövdesi, Karina, Draft, Yelkenli Tekne, Deplasman, Baş Bodoslama.

Tüm terimlere dön