Denizcilik sözlüğü

Yelken Halatı

Tanım

Yelken halatı, yelkenli teknelerde yelkenleri kaldırmak, indirmek ve ayarlamak için kullanılan halattır. Bu halatların bütününe "yürüyen donanım" denir.

Yelken Halatı Nedir?

Yelken halatları, yelkene gelen rüzgâr yükünü vinçlere ve kilitlere aktarır. Halat esnediğinde yelkenin biçimi bozulur. Bu nedenle yelken halatlarında düşük esneme istenir. Halatın yüzeyi ayrıca vinçte ve kilitte kaymamalıdır.

Yelken Halatı Türleri

Halat	Görevi
Mandar	Yelkeni direğe doğru kaldırır
Iskota	Yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar
Camadan halatı	Yelken alanını küçültür
Kontra ıskota	Bumbanın aşağı inmesini sağlar
Bumba ıskotası	Ana yelkeni kontrol eder
Kunda halatı	Yelken alt kenarının gerginliğini ayarlar
Sarma halatı	Sarılı ön yelkeni açar ve toplar

Malzeme Seçimi

Malzeme	Esneme	Kullanım
Polyester	Düşük	Iskota ve genel kullanım
Dyneema çekirdekli halat	Çok düşük	Mandar ve yüksek yüklü hatlar
Aramid çekirdekli halat	Çok düşük	Yarış teknelerinde mandar

Halat Yapısı

Yelken halatlarının çoğu çift örgülüdür. Çekirdek yükü taşır. Kılıf, çekirdeği aşınma ve UV ışınlarından korur. Kılıf ayrıca vinçte ve kilitte tutuş sağlar.

Renk Kodlaması

Kokpitte çok sayıda halat bulunur. Renkler, halatların hızlı ayırt edilmesini sağlar. Uygulamada sık görülen bir düzen şöyledir:

Mandarlar beyaz zemin üzerine renkli desen
Iskotalar düz veya ayrı renkli
Camadan halatları farklı renkte

Renk düzeni tekneden tekneye değişir. Sabit bir standart yoktur.

Halat Uzunluğu

Mandar uzunluğu, direk yüksekliğinin yaklaşık iki katı ve kokpite ulaşacak payla hesaplanır. Iskota uzunluğu, yelkenin en açık konumuna ulaşacak şekilde seçilir. Kesin değerler tekne üreticisinin halat planında yer alır.

Bakım

Vinç ve kilitte aşınan bölümleri kontrol edin.
Kılıfta kayma veya ayrılma olup olmadığına bakın.
Halatları sezon sonunda tatlı suyla yıkayın.
Uç bağlantılarını ve eklemeleri inceleyin.

Sık Sorulan Sorular

Mandar neden zamanla uzar?

Bazı lifler yük altında kalıcı uzama gösterir. Bu duruma sünme denir. Uzama, yelken biçimini bozar.

Yelken halatı bağlama için kullanılabilir mi?

Düşük esnemeli yelken halatı, bağlamada darbeleri sönümlemez. Bağlama için naylon halat daha uygundur.

Halat çapı yelken halatında nasıl seçilir?

Çap; yüke, vinç tamburuna ve kilit aralığına göre seçilir.

İlgili Terimler

Mandar, Iskota, Dyneema Halat, Polyester Halat, Örgülü Halat, Halat Kilidi.

İlgili terimler

Dyneema Halat

Dyneema halat , ultra yüksek molekül ağırlıklı polietilen (UHMWPE) liflerinden üretilen halattır. Dyneema, bu lifin tescilli ticari adıdır. Dyneema Halat Nedir? Dyneema lifi, Hollanda merkezli DSM firması tarafından geliştirildi. Marka bugün Avient şirketine aittir. Lif, aynı ağırlıktaki çelik telden yüksek çekme dayanımına sahiptir. Aynı lif türü, Honeywell firması tarafından Spectra adıyla da üretilir. Özellikler Özellik Değer veya Açıklama Yoğunluk Yaklaşık 0,97 g/cm³ Suda davranış Yüzer Esneme Çok düşüktür Dayanım/ağırlık oranı Çok yüksektir UV dayanımı Yüksektir Erime sıcaklığı Yaklaşık 140–150 °C Sürtünme katsayısı Düşüktür; yüzey kaygandır Kullanım Alanları Mandar halatları Yelken armasında tel yerine kullanılan halatlar Yumuşak şakıllar Can hattı ve güvenlik halatları Yüksek yüklü kontra ıskotalar Vinç ve çekme halatları Sınırlamalar Sınırlama Açıklama Sünme Sürekli yük altında kalıcı uzama gösterir Düşük erime noktası Sürtünme ısısıyla lifler zarar görebilir Kaygan yüzey Kilit ve vinçte kayabilir Düğüm tutma Kaygan lifler bazı düğümlerden kayabilir Bu nedenle Dyneema çekirdekli halatlar genellikle polyester kılıfla kaplanır. Kılıf; tutuş, UV koruması ve aşınma dayanımı sağlar. Halat Yapıları Kılıfsız 12 kollu örgü: Hafiftir ve kolay eklenir. Polyester kılıflı çekirdek: Yelken halatlarında yaygındır. Kaplamalı örgü: Aşınma ve tutuşu iyileştirmek için kaplama uygulanır. Ekleme Dyneema halatlar düğüm yerine genellikle ekleme yöntemiyle sonlandırılır. Ekleme, halatın dayanımını düğüme göre daha az düşürür. Kaygan lifler nedeniyle ekleme uzunluğu üreticinin önerisine göre yapılır. Sık Sorulan Sorular Dyneema halat çapa hattında kullanılır mı? Esnemesi çok düşük olduğu için dalga darbelerini sönümlemez. Çapa hattında tek başına önerilmez. Dyneema halat neden pahalıdır? Lif üretim süreci karmaşıktır ve yüksek performanslı bir malzemedir. Dyneema ile tel halat birbirinin yerine kullanılabilir mi? Bazı arma uygulamalarında Dyneema, tel halatın yerine kullanılır. Değişim, sünme ve aşınma özellikleri dikkate alınarak yapılır. Dyneema halat suya düşerse batar mı? Lifin yoğunluğu sudan düşüktür. Kılıfsız Dyneema halat yüzer. Polyester kılıflı halatlar ise batabilir. İlgili Terimler Şakıl, Yelken Halatı, Polyester Halat, Halat Ekleme, Halat Esnemesi, Mandar.

Halat Kilidi

Halat kilidi , yük altındaki halatı bir kol hareketiyle sabitleyen ve gerektiğinde bırakan güverte donanımıdır. Halat kilidi, yelkenli teknelerde mandar ve kontra halatlarında kullanılır. İngilizcede bu donanıma "rope clutch" denir. Halat Kilidi Nedir? Halat kilidi, halatın içinden geçtiği bir gövde ve kilitleme koluyla çalışır. Kol kapatıldığında içteki çeneler halatı sıkıştırır. Kol açıldığında halat serbest kalır. Bu düzen, tek bir vinçle birden fazla halatın gerilmesini sağlar. Halat vinçte gerilir, kilitle sabitlenir ve vinçten çıkarılır. Halat Kilidinin Bölümleri Bölüm Görevi Gövde Kabin üstüne veya güverteye monte edilir Kilitleme kolu Halatı kilitler ve bırakır Çeneler veya kam Halatı sıkıştırır Halat kanalı Halatın geçtiği yoldur Etiket alanı Halatın adı yazılır Çoklu Kilit Sıraları Halat kilitleri tek, ikili, üçlü veya dörtlü sıralar hâlinde monte edilir. Her kilidin üzerinde ilgili halatın adı yazar. Örnek: "Ana mandar", "Cenova mandarı", "Camadan 1". Halat Çapı Uyumu Her halat kilidi belirli bir halat çapı aralığı için tasarlanır. Aralık dışındaki halat iki soruna yol açar: İnce halat: Kilitte kayar. Kalın halat: Kanala girmez veya sıkışır. Kılıfı kayan veya yüzeyi kaygan halatlar da kilitte tutunmayabilir. Kullanım Adımları Kilit kolunu kapatın. Halatı vince sarın ve gerin. Halat kilide yük aktardığında vinçten çıkarın. Halatı bırakmak için önce vinçte hafifçe gerin. Kolu açın ve halatı kontrollü olarak bırakın. Yüklü halatın kolu doğrudan açılırsa halat aniden kayar. Bu durum el yaralanmasına ve donanım hasarına neden olabilir. Bakım Kilidi tatlı suyla yıkayın. Çenelerdeki aşınmayı kontrol edin. Kol mekanizmasının serbest hareket ettiğini doğrulayın. Üreticinin önerdiği yedek parça setiyle çeneleri yenileyin. Sık Sorulan Sorular Halat kilidi ile cem kilit arasındaki fark nedir? Halat kilidi, yüksek yüklü halatlarda kolla çalışır. Cem kilit, yaylı çeneleriyle daha hafif halatları tutar. Halat kilidi halata zarar verir mi? Uygun çaptaki halatta zarar sınırlıdır. Kayan halat, kılıfta aşınmaya ve ısınmaya neden olur. Kilit kayarsa ne yapılır? Çenelerin aşınması ve halat çapı kontrol edilir. Gerekirse çeneler değiştirilir. İlgili Terimler Cem Kilit, Mandar, Yelken Halatı, Halat Çapı, Koç Boynuzu, Makara.

Iskota

Iskota , yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlamak için kullanılan halattır. Iskota, yelkenin arka alt köşesine veya bumbaya bağlanır. İngilizcede ıskotaya "sheet" denir. Iskota Nedir? Iskota çekildiğinde yelken teknenin merkez hattına yaklaşır. Iskota bırakıldığında yelken dışarı açılır. Yelkenin rüzgâra göre doğru açıda tutulması, teknenin hızını ve yönünü belirler. Iskotalar genellikle kokpitteki vinçlerle gerilir. Iskota Türleri Tür Bağlandığı Yer Görevi Ana yelken ıskotası Bumba Ana yelkenin açısını ayarlar Cenova ıskotası Ön yelkenin arka köşesi Ön yelkenin açısını ayarlar Balon ıskotası Balon yelkenin rüzgâraltı köşesi Balonu kontrol eder Ön yelkende iki ıskota bulunur. Biri sancak, diğeri iskele taraftan kokpite gelir. Tramolada bir ıskota boşaltılır, diğeri çekilir. Seyir Yönüne Göre Iskota Ayarı Seyir Yönü Iskota Durumu Orsa Iskota sıkıca çekilir Apaz Iskota yarı açılır Geniş apaz Iskota büyük ölçüde açılır Pupa Iskota tamamen açılır Doğru Ayarın Belirlenmesi Yelkenin ön kenarına yakın küçük şeritler bağlanır. Bu şeritlere "telltale" denir. Şeritlerin her iki yüzde düz uçması, akışın düzgün olduğunu gösterir. İç taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla açıktır. Dış taraftaki şerit dönüyorsa ıskota fazla çekilidir. Malzeme Seçimi Polyester çift örgülü halat: En yaygın seçenektir. Dyneema çekirdekli halat: Yarış teknelerinde düşük esneme sağlar. Iskota elde sık tutulur. Bu nedenle yüzeyinin elde rahat ve vinçte tutucu olması gerekir. Iskota Arabası Ana yelken ıskotası, bir ray üzerinde hareket eden arabaya bağlanır. Araba, bumbanın yatay konumunu değiştirir. Ön yelken ıskotası da yan güvertedeki raylar üzerinde hareket eden makaralardan geçer. Sık Sorulan Sorular Iskota ile mandar arasındaki fark nedir? Mandar yelkeni yukarı kaldırır. Iskota yelkenin rüzgâra göre açısını ayarlar. Iskotanın ucuna neden düğüm atılır? Sekiz düğümü, ıskotanın makaradan veya kurtağzından kaçmasını önler. Iskota vinçte nasıl sarılır? Iskota vinç tamburuna saat yönünde sarılır. Yüke göre birkaç tur atılır. Iskota neden kokpite yönlendirilir? Dümenci ve mürettebat ıskotayı kokpitten ayarlar. Bu düzen, güverteye çıkmadan yelken kontrolü sağlar. Iskota boyu nasıl belirlenir? Iskota, yelken tamamen açıkken kokpitteki vince ulaşacak uzunlukta olmalıdır. İlgili Terimler Mandar, Yelken Halatı, Cem Kilit, Palanga, Yelkenli Tekne, Polyester Halat.

Mandar

Mandar , yelkeni direk boyunca yukarı kaldıran ve indiren halattır. Mandar, yelkenin tepe köşesine bağlanır. İngilizcede mandara "halyard" denir. Mandar Nedir? Mandar, direğin tepesindeki makaradan geçer. Bir ucu yelkenin tepe köşesine bağlanır. Diğer ucu direğin dibinden veya kabin üstünden kokpite gelir. Mandar çekildiğinde yelken yukarı çıkar. Mandar bırakıldığında yelken iner. Mandar Türleri Tür Görevi Ana yelken mandarı Ana yelkeni kaldırır Cenova mandarı Ön yelkeni kaldırır Balon mandarı Balon yelkeni kaldırır Yedek mandar Arıza durumunda kullanılır Bayrak mandarı Bayrak ve işaretleri kaldırır Sarma sistemli ön yelkenlerde cenova mandarı, sarma düzeneğinin üst parçasını kaldırır. Mandarın Yolu Yelkenin tepe köşesi Direk tepesindeki makara Direğin içinden veya dışından aşağı iniş Direk dibindeki yönlendirme makarası Kabin üstündeki halat kilidi Kokpit vinci Malzeme Seçimi Mandar, yelken biçimini korumak için az esnemelidir. Esneyen mandar, rüzgâr arttığında yelkenin aşağı kaymasına neden olur. Bu nedenle mandarlarda şu malzemeler kullanılır: Ön gerdirilmiş polyester Dyneema çekirdekli polyester kılıflı halat Bazı eski teknelerde tel ve halat birleşimi Mandar Gerginliği Mandar gerginliği, yelkenin ön kenarının biçimini etkiler. Hafif rüzgârda gerginlik azaltılır. Kuvvetli rüzgârda gerginlik artırılır. Gerginlik, yelkenin ön kenarındaki kırışıklıklara bakılarak ayarlanır. Mandar Bağlantısı Mandar, yelkene şakıl, yaylı şakıl veya düğümle bağlanır. Bağlantının düzgün olması gerekir. Gevşek bağlantı, yelkenin direk tepesine tam ulaşmasını engeller. Bakım ve Kontrol Direk tepesindeki makarada aşınmayı kontrol edin. Halat kilidinde sıkışan bölümü inceleyin. Kılıfta aşınma ve çekirdek görünürlüğünü kontrol edin. Sezon sonunda mandarları tatlı suyla yıkayın. Sık Sorulan Sorular Mandar direk tepesinde kaçarsa ne olur? Mandarın ucu direğin içine veya tepesine kaçar. Geri almak için direğe tırmanmak veya yedek mandar kullanmak gerekir. Mandarın ucu neden düğümlenir? Uçtaki stop düğümü, mandarın makaradan kaçmasını önler. Mandar ne zaman değiştirilir? Kılıfta açılma, çekirdekte görünür hasar veya belirgin uzama görüldüğünde değiştirilir. Direk içinden geçen mandarın avantajı nedir? Direk içindeki mandar rüzgâr direnci oluşturmaz ve direğe çarparak ses yapmaz. İlgili Terimler Iskota, Yelken Halatı, Halat Kilidi, Dyneema Halat, Makara, Yelkenli Tekne.

Tüm terimlere dön