Denizcilik sözlüğü

Ampermetre

Tanım

Ampermetre, bir devreden geçen elektrik akımını amper (A) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde ampermetre, şarj akımını ve tüketimi izlemek için kullanılır.

Ampermetre Nedir?

Ampermetre, ölçülecek akımın geçtiği hatta seri bağlanır. Cihazın iç direnci çok düşüktür. Böylece akım ölçüm sırasında neredeyse değişmez. Yüksek akımlı devrelerde ampermetre doğrudan hatta konmaz. Bunun yerine şönt kullanılır.

Şönt

Şönt, değeri çok küçük ve hassas bilinen bir dirençtir. Akım şöntten geçtiğinde üzerinde küçük bir gerilim oluşur. Ampermetre bu gerilimi ölçer ve akıma çevirir. Şönt, örnek olarak "100 A / 50 mV" şeklinde tanımlanır. Bu değer, 100 A akımda şönt üzerinde 50 mV gerilim oluştuğunu gösterir.

Ampermetre Türleri

Tür	Bağlantı	Kullanım
Doğrudan bağlı ampermetre	Hatta seri	Düşük akımlı devreler
Şöntlü ampermetre	Şönt üzerinden	Akü ve yüksek akım hatları
Pens ampermetre	Kabloyu sararak, temassız	Arıza tespiti
Akü monitörü	Şönt üzerinden	Sürekli izleme

DC akımı ölçebilen pens ampermetreler Hall etkisi sensörü kullanır. Bazı pens ampermetreler yalnızca AC ölçer.

Teknede Ölçülen Akımlar

Ölçüm	Amaç
Alternatör çıkışı	Şarj akımını izlemek
Akü bankası	Net şarj veya deşarj akımını izlemek
Tek tüketici	Cihazın tüketimini belirlemek
Kıyı elektriği	AC yükü izlemek

Şöntün Konumu

Akü bankası için şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirilir. Bu konumda tüm şarj ve tüketim akımı şöntten geçer. Hiçbir cihaz akü negatif kutbuna doğrudan bağlanmaz. Aksi hâlde o cihazın akımı ölçülmez.

Enerji Hesabında Kullanım

Ampermetre ile her cihazın akımı ölçülür. Akım, kullanım süresiyle çarpılarak günlük amper-saat tüketimi hesaplanır. Bu hesap, akü kapasitesi seçiminde kullanılır.

Güvenlik

Ampermetre devreye paralel bağlanmaz. Paralel bağlantı kısa devre yaratır.
Multimetre ile akım ölçerken doğru giriş ve kademe seçilir.
Yüksek akımlarda pens ampermetre tercih edilir.

Sık Sorulan Sorular

Ampermetre ile voltmetre arasındaki fark nedir?

Ampermetre akımı, voltmetre gerilimi ölçer. Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır.

Şöntün değeri nasıl seçilir?

Şönt, sistemdeki en yüksek akımdan büyük değerde seçilir.

Negatif değer ne anlama gelir?

Akü monitörlerinde negatif değer genellikle deşarjı, pozitif değer şarjı gösterir.

İlgili Terimler

Voltmetre, Akü Monitörü, Bara, Akü Kapasitesi, Alternatör, Tekne Elektrik Sistemi.

İlgili terimler

Akü Kapasitesi

Akü kapasitesi , bir akünün tam şarjlı durumdan belirli koşullarda verebileceği elektrik yükü miktarıdır. Kapasite genellikle amper-saat (Ah) cinsinden ifade edilir. Akü Kapasitesi Nedir? Amper-saat, aküden bir saat boyunca çekilebilen akımı ifade eder. Örnek: 100 Ah kapasiteli akü teorik olarak 5 A akımı 20 saat boyunca verebilir. Kapasite değeri, belirli bir deşarj süresi ve sıcaklık için ölçülür. Kapasite Birimleri Birim Tanım Hesap Amper-saat (Ah) Elektrik yükü Akım × Süre Watt-saat (Wh) Enerji Ah × Gerilim Kilowatt-saat (kWh) Enerji Wh ÷ 1.000 Örnek: 12,8 V ve 200 Ah bir akü yaklaşık 2.560 Wh (2,56 kWh) enerji depolar. Farklı gerilimdeki aküleri karşılaştırmak için watt-saat kullanılır. Deşarj Oranı Kurşun asit akülerin kapasitesi genellikle 20 saatlik deşarj oranında (C20) verilir. Bu, akünün 20 saatte tamamen boşalacağı akımla ölçüm yapıldığını gösterir. Daha yüksek akım çekildiğinde kullanılabilir kapasite azalır. Peukert Etkisi Kurşun asit akülerde deşarj akımı arttıkça etkin kapasite düşer. Bu ilişkiyi Alman bilim insanı Wilhelm Peukert tanımladı. Lityum akülerde bu etki çok daha azdır. Kullanılabilir Kapasite Akü Türü Kullanılabilir Kapasite Kurşun asit (sulu, AGM, jel) Ömrü korumak için genellikle yaklaşık yarısı LiFePO4 Nominal kapasitenin büyük bölümü Kullanılabilir kapasite, akünün ömrünü kısaltmadan kullanılabilecek bölümdür. Kapasiteyi Etkileyen Etkenler Sıcaklık: Soğuk havada kapasite düşer. Yaş: Akü yaşlandıkça kapasite azalır. Deşarj akımı: Yüksek akım etkin kapasiteyi düşürür. Şarj durumu: Kısmi şarjda bekleyen kurşun asit akülerde sülfatlanma oluşur. Kapasite Hesabı Her cihazın akımını belirleyin. Günlük kullanım süresiyle çarpın. Tüm cihazların toplamını alın. Şarj olmadan geçecek gün sayısıyla çarpın. Akü türünün kullanılabilir kapasite oranına bölün. Sık Sorulan Sorular Kapasite testi nasıl yapılır? Akü tam şarj edilir. Sabit bir yükle deşarj edilerek gerilim sınıra düşene kadar geçen süre ölçülür. Paralel bağlantı kapasiteyi artırır mı? Evet. Aynı gerilimdeki aküler paralel bağlanınca Ah kapasitesi toplanır. Seri bağlantı kapasiteyi artırır mı? Seri bağlantı gerilimi artırır. Ah değeri aynı kalır, toplam enerji artar. İlgili Terimler Akü Bankası, Servis Aküsü, Akü Monitörü, LiFePO4 Akü, Tekne Aküsü, Ampermetre.

Akü Monitörü

Akü monitörü , akü bankasına giren ve çıkan akımı sürekli ölçerek kalan kapasiteyi ve şarj durumunu hesaplayan cihazdır. Monitör, servis aküsünün durumunu izlemek için kullanılır. Akü Monitörü Nedir? Akü monitörü bir şönt ve gösterge ünitesinden oluşur. Şönt, akünün negatif kutbuna bağlanır. Tüm akım şöntten geçer. Monitör, akımı zamanla çarparak çekilen ve eklenen amper-saati sayar. Bu yönteme "Coulomb sayımı" denir. Gösterilen Değerler Değer Açıklama Şarj durumu (SoC) Kalan kapasitenin yüzdesi Anlık akım Şarj veya deşarj akımı Gerilim Akü gerilimi Tüketilen Ah Tam şarjdan sonra çekilen yük Kalan süre Mevcut tüketimle aküyü boşaltma süresi Güç Anlık watt değeri SoC, İngilizce "State of Charge" ifadesinin kısaltmasıdır. Neden Gerekli? Voltmetre, özellikle yük altında kalan kapasiteyi doğru göstermez. Lityum akülerde gerilim eğrisi düz olduğu için gerilim neredeyse hiç bilgi vermez. Akü monitörü, akım sayımıyla daha doğru bilgi sağlar. Kurulum Adımları Şöntü akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirin. Akü negatif kutbunda başka hiçbir kablo bırakmayın. Şöntün ölçüm kablolarını gösterge ünitesine bağlayın. Pozitif ölçüm kablosunu sigortalı olarak akü pozitifine bağlayın. Akü kapasitesini, türünü ve şarj parametrelerini ayarlayın. Senkronizasyon Akım sayımı zamanla küçük hatalar biriktirir. Monitör, akü tam şarj olduğunda kendini yeniden %100'e ayarlar. Bu işleme senkronizasyon denir. Senkronizasyon, ayarlanan şarj gerilimi ve kuyruk akımı koşulları sağlandığında gerçekleşir. Akü uzun süre tam dolmazsa hata artabilir. Peukert ve Verim Ayarları Kurşun asit akülerde monitör, Peukert katsayısı ve şarj verimi ayarlarını kullanır. Bu ayarlar, yüksek akımda kapasite kaybını ve şarj kayıplarını hesaba katar. Lityum aküler için bu değerler farklı ayarlanır. Markalar Victron Energy BMV ve SmartShunt serileri, akü monitörlerine örnektir. Birçok üretici benzer cihazlar sunar. Sık Sorulan Sorular Akü monitörü marş aküsünü de izler mi? Bazı modellerde ikinci akü için gerilim girişi bulunur. Akım sayımı genellikle yalnızca ana bankada yapılır. Şönt neden negatif kutba bağlanır? Negatif hat ortak dönüş yoludur. Tüm akım bu noktadan geçer. Monitör yanlış değer gösterirse ne yapılır? Akü tam şarj edilerek senkronizasyon sağlanır. Kapasite ve parametre ayarları kontrol edilir. İlgili Terimler Ampermetre, Voltmetre, Akü Kapasitesi, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Bara.

Alternatör

Alternatör , motor çalışırken mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çeviren ve aküleri şarj eden üreteçtir. Alternatör, motorun kasnağına kayışla bağlanır. Alternatör Nedir? Alternatör, içinde dönen bir manyetik alan ile alternatif akım üretir. Diyot köprüsü, bu akımı doğru akıma çevirir. Regülatör, çıkış gerilimini akünün ihtiyacına göre sınırlar. Üretilen akım aküleri şarj eder ve teknenin elektrik tüketicilerini besler. Alternatörün Bölümleri Bölüm Görevi Rotor Dönen manyetik alanı oluşturur Stator Elektrik akımının üretildiği sargılar Diyot köprüsü Alternatif akımı doğru akıma çevirir Regülatör Çıkış gerilimini kontrol eder Kasnak Kayışla motordan hareket alır Fan Alternatörü soğutur Regülatör Türleri Tür Özellik Dahili regülatör Alternatörün içindedir, sabit gerilim sağlar Harici akıllı regülatör Şarjı kademeli yapar, akü türüne göre ayarlanır Akıllı regülatörler; yükleme, emme ve koruma (float) kademelerini uygular. Bu yöntem, akülerin daha hızlı ve dengeli şarj olmasını sağlar. Çıkış Akımı Alternatörün kapasitesi amper (A) cinsinden ifade edilir. Örnek: "12 V 90 A alternatör". Çıkış akımı motor devrine bağlıdır. Rölantide alternatör tam kapasitesine ulaşmaz. Çoklu Akü Şarjı Teknede marş ve servis aküleri birlikte bulunur. Alternatör, iki akü grubunu birlikte şarj eder. Ayırma için şu cihazlar kullanılır: Akü izolatörü Voltaj algılamalı röle (akü ayırıcı) DC-DC şarj cihazı Lityum servis aküsü kullanılan teknelerde DC-DC şarj cihazı, alternatörü aşırı yükten korur. Ateşleme Koruması Benzinli motor bölmelerinde kullanılan alternatörler kıvılcım çıkarmayacak şekilde üretilir. ISO 8846 standardı bu şartları belirler. Arıza Belirtileri Belirti Olası Neden Şarj uyarı lambası yanıyor Alternatör veya regülatör arızası Akü gerilimi düşük Yetersiz şarj, kayış kayması Akü gerilimi çok yüksek Regülatör arızası Gıcırtı sesi Gevşek veya aşınmış kayış Uğultu sesi Rulman aşınması Sık Sorulan Sorular Motor çalışırken akü gerilimi kaç volt olmalıdır? 12 V sistemlerde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5 V ile 14,5 V arasındadır. Kesin değer akü türüne bağlıdır. Alternatör kayışı ne zaman değiştirilir? Çatlak, parlama veya gevşeme görüldüğünde değiştirilir. Alternatör aküler bağlı değilken çalıştırılabilir mi? Bağlantı kesildiğinde alternatör diyotları zarar görebilir. Motor çalışırken akü şalteri kapatılmaz. İlgili Terimler Marş Aküsü, Servis Aküsü, Akü İzolatörü, DC-DC Şarj Cihazı, Voltmetre, Doğru Akım.

Bara

Bara , birden fazla kablonun ortak bir elektrik noktasında birleştirildiği iletken metal çubuktur. İngilizcede baraya "busbar" denir. Bara Nedir? Bara, genellikle bakır veya kalaylı bakırdan üretilir. Üzerinde kabloların bağlandığı cıvatalı veya vidalı terminaller bulunur. Bara, aynı potansiyeldeki çok sayıda bağlantıyı düzenli şekilde toplar. Böylece akü kutup başında çok sayıda kablo üst üste yığılmaz. Bara Türleri Tür Görevi Pozitif bara Pozitif besleme kablolarını toplar Negatif bara Tüketicilerin negatif dönüşlerini toplar Toprak barası AC koruma iletkenlerini toplar Sigortalı bara Her çıkışta sigorta yuvası bulunur Kullanım Alanları Akü bankası çıkışı Elektrik panosu arkası Motor bölmesindeki dağıtım noktaları Elektronik cihazların negatif dönüşleri Akü Kutup Başında Kablo Yığılması Akü kutup başına çok sayıda kablo bağlamak önerilmez. Kablo pabuçları üst üste yığılınca temas zayıflar. Gevşeyen bağlantı ısınır. Bu nedenle akü çıkışı bir baraya alınır. Tüketiciler bu baradan beslenir. Akım Değeri Her baranın taşıyabileceği sürekli akım belirtilir. Bara, bağlı tüm kabloların toplam akımına uygun seçilir. Yüksek akım taşıyan baralar daha kalın kesitli ve daha büyük cıvatalıdır. Malzeme Malzeme Özellik Kalaylı bakır Korozyona dayanıklı, iletkenliği yüksek Çıplak bakır İletkenliği yüksek, zamanla oksitlenir Pirinç Daha düşük iletkenlik, düşük akımlı uygulamalar Bağlantı cıvataları ve pullar paslanmaz çelik veya kalaylı pirinçten seçilir. Montaj Kuralları Barayı yalıtkan bir taban üzerine monte edin. Pozitif barayı yalıtım kapağıyla örtün. Kablo pabuçlarını cıvata ölçüsüne göre seçin. Cıvataları üreticinin belirttiği torkla sıkın. Her bağlantıyı etiketleyin. Bakım Cıvata sıkılığını kontrol edin. Oksitlenmiş yüzeyleri temizleyin. Isınma izi görülen bağlantıları yenileyin. Sık Sorulan Sorular Negatif bara neden gereklidir? Tüm tüketicilerin negatif dönüşleri tek bir noktada toplanır. Bu düzen, arıza tespitini ve akım ölçümünü kolaylaştırır. Akü monitörü şöntü baraya göre nereye takılır? Şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına takılır. Böylece tüm akım şöntten geçer. Bara ile terminal bloğu aynı şey midir? Bara tüm bağlantıları ortak potansiyelde birleştirir. Terminal bloğunda her bağlantı genellikle ayrıdır. İlgili Terimler Terminal Bloğu, Akü Bankası, Sigorta Paneli, Akü Monitörü, Elektrik Panosu, Marin Elektrik Kablosu.

Tüm terimlere dön