Denizcilik sözlüğü

Voltmetre

Tanım

Voltmetre, iki nokta arasındaki elektrik gerilimini volt (V) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde voltmetre çoğunlukla akü gerilimini izlemek için kullanılır.

Voltmetre Nedir?

Voltmetre, ölçülecek devreye paralel bağlanır. Cihazın iç direnci çok yüksektir. Bu sayede ölçüm sırasında devreden neredeyse akım çekmez. Gösterge, analog ibre veya dijital ekran biçiminde olabilir.

Voltmetre Türleri

Tür	Kullanım
Panel voltmetresi	Elektrik panosunda sürekli gösterim
Dijital multimetre	Arıza tespitinde el ile ölçüm
Akü monitörü içindeki voltmetre	Gerilim, akım ve kapasite birlikte gösterilir
AC voltmetre	Kıyı elektriği ve jeneratör gerilimi

Teknede Gerilim Okuma

Akü gerilimi, akünün durumu hakkında bilgi verir. Ancak değer, şarj ve yük durumuna göre değişir.

Durum	Gerilime Etkisi
Şarj sırasında	Gerilim yükselir
Yük altında	Gerilim düşer
Dinlenme durumunda	Gerçek şarj durumunu daha iyi gösterir

Dinlenme Gerilimi

Kurşun asit akülerde dinlenme gerilimi şarj durumunu yaklaşık gösterir. Ölçüm, akü birkaç saat şarj ve yük olmadan bekletildikten sonra yapılır.

Dinlenme Gerilimi (12 V kurşun asit, yaklaşık)	Şarj Durumu
12,7 V	Yaklaşık %100
12,4 V	Yaklaşık %75
12,2 V	Yaklaşık %50
12,0 V	Yaklaşık %25

Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir.

Lityum Akülerde Sınırlama

LiFePO4 akülerin gerilim eğrisi düzdür. Gerilim, şarj durumunun büyük bölümünde çok az değişir. Bu nedenle voltmetre, lityum akülerde kalan kapasiteyi doğru göstermez. Akım sayan akü monitörü kullanılır.

Arıza Tespitinde Kullanım

Multimetre ile şu ölçümler yapılır:

Akü kutup başı gerilimi
Cihaz girişindeki gerilim
Gerilim düşümü (iki nokta arasındaki fark)
Sigortanın her iki ucundaki gerilim

Sık Sorulan Sorular

Panel voltmetresi neden multimetreden farklı değer gösterir?

Panel ile akü arasındaki kabloda gerilim düşümü olabilir. Gösterge hassasiyeti de farklı olabilir.

Motor çalışırken voltmetre ne göstermelidir?

12 V sistemde şarj sırasında gerilim genellikle 13,5–14,5 V aralığındadır.

Voltmetre akımı ölçer mi?

Hayır. Akım ampermetre ile ölçülür.

Gerilim düşümü voltmetreyle nasıl ölçülür?

Cihaz çalışırken akü kutbu ile cihaz girişi arasındaki gerilim farkı ölçülür. Bu fark, kablodaki kaybı gösterir.

İlgili Terimler

Ampermetre, Akü Monitörü, Tekne Aküsü, Elektrik Panosu, 12 Volt Tekne Sistemi, Kablo Kesiti.

İlgili terimler

12 Volt Tekne Sistemi

12 volt tekne sistemi , nominal gerilimi 12 V olan doğru akım elektrik sistemidir. Küçük ve orta boy teknelerde en yaygın elektrik sistemidir. 12 Volt Tekne Sistemi Nedir? 12 V sistemde enerji kaynağı 12 V nominal gerilimli akülerdir. Fenerler, pompalar, elektronik cihazlar ve marş motoru bu gerilimle çalışır. Denizcilik ekipmanlarının büyük bölümü 12 V için üretilir. Bu nedenle parça ve cihaz bulmak kolaydır. Akü Gerilim Değerleri Durum Kurşun Asit Akü (yaklaşık) LiFePO4 Akü (yaklaşık) Nominal gerilim 12 V 12,8 V Dinlenmede tam dolu 12,7 V 13,3–13,4 V Şarj sırasında 13,8–14,7 V 14,2–14,6 V Değerler akü türüne ve sıcaklığa göre değişir. Kesin değerler akü üreticisinin belgesinde yer alır. Sistemin Temel Bileşenleri 12 V aküler veya akü bankası 12 V alternatör Ana şalter ve ana sigorta DC dağıtım panosu Kablolar, baralar ve terminaller 12 V tüketiciler Kablo ve Gerilim Düşümü 12 V sistemde akımlar yüksektir. Örnek: 1.200 W'lık bir ırgat yaklaşık 100 A çeker. Uzun kablo hattında gerilim düşümü artar. Bu nedenle kablo kesiti, akım ve kablo uzunluğu birlikte hesaplanarak seçilir. ABYC E-11 önerileri, kritik devrelerde gerilim düşümünü %3 ile sınırlar. 12 V Sistemin Avantajları Avantaj Açıklama Ekipman çeşitliliği Cihazların çoğu 12 V üretilir Akü bulunabilirliği 12 V aküler her yerde bulunur Basit kurulum Tek akü ile sistem kurulabilir Araç ekipmanıyla uyum Araç aksesuarları kullanılabilir 12 V Sistemin Sınırlamaları Yüksek güçlü cihazlarda çok yüksek akım oluşur. Uzun kablo hatlarında gerilim düşümü artar. Büyük teknelerde kablo kesitleri kalınlaşır. Bu nedenle büyük teknelerde 24 V sistem tercih edilebilir. Tüketim Örneği Cihaz Yaklaşık Akım LED seyir fenerleri 1–2 A VHF telsiz (alma) 0,5 A Buzdolabı (çalışırken) 3–5 A Tatlı su pompası 5–8 A Değerler model ve kullanıma göre değişir. Sık Sorulan Sorular 12 V sistem 24 V'a dönüştürülebilir mi? Dönüştürülebilir. Aküler, alternatör ve 24 V'a uygun olmayan cihazlar değiştirilir veya konvertörle beslenir. Akü gerilimi 12 V'un altına düşerse ne olur? Kurşun asit akü büyük ölçüde boşalmış demektir. Akü hemen şarj edilmelidir. 12 V priz neden önemlidir? Telefon ve taşınabilir cihazlar 12 V prizden şarj edilebilir. İlgili Terimler 24 Volt Tekne Sistemi, Doğru Akım, Tekne Elektrik Sistemi, Kablo Kesiti, Tekne Aküsü, Konvertör.

Akü Monitörü

Akü monitörü , akü bankasına giren ve çıkan akımı sürekli ölçerek kalan kapasiteyi ve şarj durumunu hesaplayan cihazdır. Monitör, servis aküsünün durumunu izlemek için kullanılır. Akü Monitörü Nedir? Akü monitörü bir şönt ve gösterge ünitesinden oluşur. Şönt, akünün negatif kutbuna bağlanır. Tüm akım şöntten geçer. Monitör, akımı zamanla çarparak çekilen ve eklenen amper-saati sayar. Bu yönteme "Coulomb sayımı" denir. Gösterilen Değerler Değer Açıklama Şarj durumu (SoC) Kalan kapasitenin yüzdesi Anlık akım Şarj veya deşarj akımı Gerilim Akü gerilimi Tüketilen Ah Tam şarjdan sonra çekilen yük Kalan süre Mevcut tüketimle aküyü boşaltma süresi Güç Anlık watt değeri SoC, İngilizce "State of Charge" ifadesinin kısaltmasıdır. Neden Gerekli? Voltmetre, özellikle yük altında kalan kapasiteyi doğru göstermez. Lityum akülerde gerilim eğrisi düz olduğu için gerilim neredeyse hiç bilgi vermez. Akü monitörü, akım sayımıyla daha doğru bilgi sağlar. Kurulum Adımları Şöntü akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirin. Akü negatif kutbunda başka hiçbir kablo bırakmayın. Şöntün ölçüm kablolarını gösterge ünitesine bağlayın. Pozitif ölçüm kablosunu sigortalı olarak akü pozitifine bağlayın. Akü kapasitesini, türünü ve şarj parametrelerini ayarlayın. Senkronizasyon Akım sayımı zamanla küçük hatalar biriktirir. Monitör, akü tam şarj olduğunda kendini yeniden %100'e ayarlar. Bu işleme senkronizasyon denir. Senkronizasyon, ayarlanan şarj gerilimi ve kuyruk akımı koşulları sağlandığında gerçekleşir. Akü uzun süre tam dolmazsa hata artabilir. Peukert ve Verim Ayarları Kurşun asit akülerde monitör, Peukert katsayısı ve şarj verimi ayarlarını kullanır. Bu ayarlar, yüksek akımda kapasite kaybını ve şarj kayıplarını hesaba katar. Lityum aküler için bu değerler farklı ayarlanır. Markalar Victron Energy BMV ve SmartShunt serileri, akü monitörlerine örnektir. Birçok üretici benzer cihazlar sunar. Sık Sorulan Sorular Akü monitörü marş aküsünü de izler mi? Bazı modellerde ikinci akü için gerilim girişi bulunur. Akım sayımı genellikle yalnızca ana bankada yapılır. Şönt neden negatif kutba bağlanır? Negatif hat ortak dönüş yoludur. Tüm akım bu noktadan geçer. Monitör yanlış değer gösterirse ne yapılır? Akü tam şarj edilerek senkronizasyon sağlanır. Kapasite ve parametre ayarları kontrol edilir. İlgili Terimler Ampermetre, Voltmetre, Akü Kapasitesi, Servis Aküsü, LiFePO4 Akü, Bara.

Ampermetre

Ampermetre , bir devreden geçen elektrik akımını amper (A) cinsinden ölçen cihazdır. Teknelerde ampermetre, şarj akımını ve tüketimi izlemek için kullanılır. Ampermetre Nedir? Ampermetre, ölçülecek akımın geçtiği hatta seri bağlanır. Cihazın iç direnci çok düşüktür. Böylece akım ölçüm sırasında neredeyse değişmez. Yüksek akımlı devrelerde ampermetre doğrudan hatta konmaz. Bunun yerine şönt kullanılır. Şönt Şönt, değeri çok küçük ve hassas bilinen bir dirençtir. Akım şöntten geçtiğinde üzerinde küçük bir gerilim oluşur. Ampermetre bu gerilimi ölçer ve akıma çevirir. Şönt, örnek olarak "100 A / 50 mV" şeklinde tanımlanır. Bu değer, 100 A akımda şönt üzerinde 50 mV gerilim oluştuğunu gösterir. Ampermetre Türleri Tür Bağlantı Kullanım Doğrudan bağlı ampermetre Hatta seri Düşük akımlı devreler Şöntlü ampermetre Şönt üzerinden Akü ve yüksek akım hatları Pens ampermetre Kabloyu sararak, temassız Arıza tespiti Akü monitörü Şönt üzerinden Sürekli izleme DC akımı ölçebilen pens ampermetreler Hall etkisi sensörü kullanır. Bazı pens ampermetreler yalnızca AC ölçer. Teknede Ölçülen Akımlar Ölçüm Amaç Alternatör çıkışı Şarj akımını izlemek Akü bankası Net şarj veya deşarj akımını izlemek Tek tüketici Cihazın tüketimini belirlemek Kıyı elektriği AC yükü izlemek Şöntün Konumu Akü bankası için şönt, akü negatif kutbu ile negatif bara arasına yerleştirilir. Bu konumda tüm şarj ve tüketim akımı şöntten geçer. Hiçbir cihaz akü negatif kutbuna doğrudan bağlanmaz. Aksi hâlde o cihazın akımı ölçülmez. Enerji Hesabında Kullanım Ampermetre ile her cihazın akımı ölçülür. Akım, kullanım süresiyle çarpılarak günlük amper-saat tüketimi hesaplanır. Bu hesap, akü kapasitesi seçiminde kullanılır. Güvenlik Ampermetre devreye paralel bağlanmaz. Paralel bağlantı kısa devre yaratır. Multimetre ile akım ölçerken doğru giriş ve kademe seçilir. Yüksek akımlarda pens ampermetre tercih edilir. Sık Sorulan Sorular Ampermetre ile voltmetre arasındaki fark nedir? Ampermetre akımı, voltmetre gerilimi ölçer. Ampermetre seri, voltmetre paralel bağlanır. Şöntün değeri nasıl seçilir? Şönt, sistemdeki en yüksek akımdan büyük değerde seçilir. Negatif değer ne anlama gelir? Akü monitörlerinde negatif değer genellikle deşarjı, pozitif değer şarjı gösterir. İlgili Terimler Voltmetre, Akü Monitörü, Bara, Akü Kapasitesi, Alternatör, Tekne Elektrik Sistemi.

Elektrik Panosu

Elektrik panosu , teknedeki elektrik enerjisini koruma elemanları üzerinden devrelere dağıtan kontrol panelidir. Pano, her devrenin açılıp kapatılmasını ve korunmasını sağlar. Elektrik Panosu Nedir? Elektrik panosu, akü ve kıyı elektriği gibi kaynaklardan gelen enerjiyi alır. Enerji, panodaki sigortalar veya devre kesiciler üzerinden tüketicilere dağıtılır. Kullanıcı, fenerler, pompalar ve cihazları panodan kontrol eder. Pano ayrıca gerilim ve akım göstergelerini içerebilir. Pano Türleri Tür Görevi DC panosu 12 V veya 24 V tüketicileri dağıtır AC panosu 230 V tüketicileri dağıtır Birleşik pano AC ve DC bölümlerini aynı gövdede ayrı tutar Dijital anahtarlama sistemi Devreleri ekran veya tuşlarla yönetir Panonun Bölümleri Bölüm Görevi Ana kesici Panoya gelen enerjiyi açıp kapatır Devre kesiciler veya sigortalar Her devreyi korur Anahtarlar Devreleri açar ve kapatır Göstergeler Gerilim, akım ve tank seviyelerini gösterir Etiketler Her devrenin adını gösterir Bara Ortak bağlantı noktası sağlar DC Panoda Tipik Devreler Seyir fenerleri Demir feneri İç aydınlatma Tatlı su pompası Sintine pompası Seyir elektroniği VHF telsiz Buzdolabı AC Panoda Tipik Elemanlar Kıyı elektriği ana kesicisi Kaçak akım rölesi Kaynak seçici şalter Polarite göstergesi Priz, klima ve su ısıtıcısı devreleri Etiketleme Her devre panoda açık bir adla etiketlenir. Kablolar da pano arkasında aynı adla işaretlenir. Bu düzen, arıza tespitini hızlandırır. Tesisat şeması teknede saklanır. Montaj Kuralları Panoyu kuru ve kolay erişilebilir bir yere yerleştirin. Arka tarafında bakım için boşluk bırakın. AC ve DC bölümlerini fiziksel olarak ayırın. AC bölümünün arkasını dokunmaya karşı kapatın. Kabloları düzenli ve sabitlenmiş olarak döşeyin. Sık Sorulan Sorular Panoda bir devre sürekli atıyorsa ne yapılır? Devre kesici tekrar tekrar kurulmamalıdır. Kısa devre veya aşırı yük kontrol edilir. Dijital anahtarlama sistemi nedir? Devreleri röleler aracılığıyla yöneten elektronik sistemdir. Kullanıcı ekran veya telefon uygulamasıyla devreleri açıp kapatır. Panoya yeni devre eklenebilir mi? Boş yuva varsa eklenebilir. Yeni devrenin kablo kesiti ve koruma değeri hesaplanır. İlgili Terimler Sigorta Paneli, Devre Kesici, Marin Sigorta, Bara, Voltmetre, Tekne Elektrik Sistemi.

Tüm terimlere dön