Denizcilik sözlüğü

Otopilot Kontrol Ünitesi

Tanım

Otopilot kontrol ünitesi, kullanıcının otopilotu açıp kapattığı, mod seçtiği ve yön değiştirdiği kumanda panelidir. Ünite, otopilot sisteminin kullanıcı arayüzüdür.

Otopilot Kontrol Ünitesi Nedir?

Kontrol ünitesi, dümen istasyonuna yakın bir yere monte edilir. Ünite, komutları otopilot işlemcisine iletir. Ekranda baş açısı, mod ve uyarılar görüntülenir. Bazı sistemlerde kontrol işlevi çok fonksiyonlu ekrana entegredir.

Temel Tuşlar ve İşlevler

Tuş veya İşlev	Açıklama
Otomatik (Auto)	Otopilotu mevcut baş açısında devreye alır
Bekleme (Standby)	Otopilotu devreden çıkarır
+1 / -1	Yönü 1 derece değiştirir
+10 / -10	Yönü 10 derece değiştirir
Rüzgâr (Wind)	Rüzgâr modunu seçer
Navigasyon (Track)	Rota modunu seçer
Tramola	Yelkenlide otomatik kontra değiştirir

Tuş adları ve düzeni üreticiye göre değişir.

Kontrol Ünitesi Türleri

Tür	Özellik
Sabit tuşlu ünite	Basit ve güvenilir
Döner düğmeli ünite	Hızlı yön değişimi
Dokunmatik ekranlı ünite	Ayrıntılı ayar menüleri
Kablosuz uzaktan kumanda	Teknenin her yerinden kontrol
Çok fonksiyonlu ekran entegrasyonu	Harita ekranından kontrol

Alarmlar

Alarm	Anlamı
Rota sapması	Tekne belirlenen yönden fazla saptı
Pusula hatası	Yön verisi alınamıyor
Sürücü hatası	Dümen hareket etmiyor
Düşük gerilim	Akü gerilimi düştü
Varış alarmı	Ara noktaya ulaşıldı
Rüzgâr değişimi	Rüzgâr açısı belirgin değişti

Montaj Kuralları

Üniteyi dümenciden kolayca erişilebilir konuma yerleştirin.
Ekranın güneş altında okunabilirliğini kontrol edin.
Manyetik pusula yakınına koymaktan kaçının.
Kablo geçişini sızdırmaz yapın.
Kullanılmadığında güneş kapağını takın.

Elle Dümene Geçiş

Acil durumda dümenci otopilotu hızla devreden çıkarmalıdır. Bekleme tuşu bu işlevi görür. Bazı dümen dolabı sürücülerinde kavrama mekanizması da bulunur. Kullanıcı, geçiş yöntemini seyirden önce öğrenir.

Sık Sorulan Sorular

Kontrol ünitesi birden fazla yerde olabilir mi?

Evet. Kaptan köşkü ve flybridge gibi istasyonlara ayrı üniteler bağlanabilir.

Uzaktan kumanda pili biterse ne olur?

Otopilot son komutla çalışmaya devam eder. Sabit ünite kullanılır.

Tramola tuşu motoryatlarda kullanılır mı?

Tramola işlevi yelkenliler içindir. Motoryatlarda yön değişimi ±10 tuşlarıyla yapılır.

İlgili Terimler

Otopilot, Tekne Otopilotu, Çok Fonksiyonlu Ekran, Elektronik Pusula, Rüzgâr Göstergesi, NMEA 2000.

İlgili terimler

Elektronik Pusula

Elektronik pusula , teknenin baş yönünü elektronik sensörlerle ölçen ve bu bilgiyi dijital olarak ileten pusuladır. Elektronik pusula; otopilot, radar ve chartplotter gibi cihazlara yön verisi sağlar. Elektronik Pusula Nedir? Elektronik pusula, Dünya'nın manyetik alanını algılayan sensörler kullanır. Sensör verileri işlemci tarafından baş açısına çevrilir. Birçok modelde ivmeölçer ve dönüş hızı sensörü de bulunur. Bu sensörler, teknenin yalpa ve baş-kıç hareketini telafi eder. Elektronik Pusula Türleri Tür Çalışma İlkesi Fluxgate pusula Manyetik çekirdekli bobinlerle manyetik alanı ölçer Katı hâl manyetometreli pusula Elektronik manyetik sensörlerle ölçer GPS pusulası İki veya daha fazla GPS anteni arasındaki konum farkından yön hesaplar Cayro destekli pusula Manyetik veriyi dönüş hızı sensörüyle birleştirir Elektronik Pusulanın Verileri Veri Açıklama Baş açısı Teknenin başının yönü Dönüş hızı (ROT) Teknenin dakikadaki dönüş derecesi Yalpa ve baş-kıç açısı Teknenin eğimleri ROT, İngilizce "Rate of Turn" ifadesinin kısaltmasıdır. Kullanım Alanları Otopilot: Tekneyi belirlenen baş açısında tutar. Radar bindirme: Radar görüntüsünü haritaya doğru hizalar. MARPA: Hedeflerin rota ve hızını hesaplar. Gerçek rüzgâr hesabı: Rüzgâr yönünü coğrafi yöne çevirir. AIS: Baş açısını diğer teknelere iletir. Kalibrasyon Elektronik pusula, teknedeki manyetik etkilere göre kalibre edilir. Kalibrasyon genellikle şu adımlarla yapılır: Sakin suda tekneyi yavaşça tam daire çizerek döndürün. Cihaz, farklı yönlerdeki manyetik sapmaları kaydeder. Kalibrasyon tamamlanınca bilinen bir yönle karşılaştırın. Gerekirse hizalama ofsetini girin. Montaj Kuralları Sensörü manyetik etkilerden uzak bir yere yerleştirin. Motor, akü, hoparlör ve büyük metal kütlelerden kaçının. Sensörü teknenin merkezine ve su hattına yakın yerleştirin. Sensörün yönünü teknenin baş-kıç hattına hizalayın. Teknenin merkezine yakın konum, yalpa ve baş-kıç hareketlerinin etkisini azaltır. Manyetik Pusulayla Karşılaştırma Özellik Elektronik Pusula Manyetik Pusula Enerji ihtiyacı Vardır Yoktur Veri paylaşımı Diğer cihazlara iletir İletmez Hareket telafisi Sensörlerle yapılır Sıvıyla sönümlenir Yedek seyir Elektriğe bağlıdır Bağımsızdır Sık Sorulan Sorular Elektronik pusula manyetik pusulanın yerini tutar mı? Elektrik arızasına karşı manyetik pusula yedek olarak bulundurulur. Kalibrasyon ne zaman yenilenir? Teknede büyük metal veya elektrik değişikliği yapıldığında yenilenir. GPS pusulası manyetik etkiden etkilenir mi? Hayır. GPS pusulası yönü uydu konumlarından hesaplar. İlgili Terimler Pusula, Manyetik Pusula, Otopilot, Radar, NMEA 2000, Deniz Elektroniği.

NMEA 2000

NMEA 2000 , deniz elektroniği cihazlarının tek bir ağ üzerinden veri paylaşmasını sağlayan iletişim standardıdır. Standart, Ulusal Deniz Elektroniği Derneği (NMEA) tarafından yayımlanır. Kısaltması N2K'dır. NMEA 2000 Nedir? NMEA 2000, CAN bus teknolojisine dayanır. CAN, otomotiv sektöründe geliştirilmiş bir ağ protokolüdür. NMEA 2000 ağında tüm cihazlar ortak bir omurgaya bağlanır. Her cihaz verisini ağa gönderir ve diğer cihazların verilerini okur. Bu yapı, NMEA 0183'teki noktadan noktaya bağlantılara göre daha esnektir. Ağın Bileşenleri Bileşen Görevi Omurga (backbone) Ağın ana kablosu Bağlantı kablosu (drop) Cihazı omurgaya bağlar T konnektörü Omurgada bağlantı noktası oluşturur Sonlandırıcı Omurganın iki ucunu kapatır Güç bağlantısı Ağa 12 V besleme sağlar Sonlandırıcılar Omurganın her iki ucunda birer sonlandırıcı bulunur. Sonlandırıcı, sinyal yansımalarını önleyen bir dirençtir. Erkek ve dişi tipleri vardır. Sonlandırıcısız veya fazla sonlandırıcılı ağda veri hataları oluşur. PGN Mesajları NMEA 2000 verileri Parametre Grup Numaraları (PGN) ile tanımlanır. Her PGN belirli bir veri türünü taşır. Örnek veri türleri: Konum Baş açısı Derinlik Rüzgâr Motor devri Tank seviyesi Akü durumu Yük Eşdeğeri (LEN) Her cihaz ağdan belirli bir akım çeker. Bu akım, Yük Eşdeğeri Sayısı (LEN) ile ifade edilir. 1 LEN, 50 mA'ya karşılık gelir. Ağ tasarımında tüm cihazların toplam LEN değeri hesaplanır. Güç beslemesi, gerilim düşümünü sınırlayacak noktaya bağlanır. Kurulum Kuralları Omurgayı teknenin boyunca planlayın. Her iki uca sonlandırıcı takın. Cihazları kısa bağlantı kablolarıyla bağlayın. Gücü omurganın ortasına yakın bir noktadan verin. Güç hattına sigorta takın. Konnektörleri tam oturtun ve sıkın. Uyumluluk NMEA 2000 sertifikalı cihazlar farklı üreticilerden olsa bile birlikte çalışabilir. Bazı üreticiler kendi ağ adlarını kullanır. Örnek: Raymarine SeaTalkng, Simrad SimNet. Bu ağlar adaptör kablolarla NMEA 2000'e bağlanır. Sık Sorulan Sorular NMEA 2000 ağına kaç cihaz bağlanabilir? Standart, bir ağ bölümünde 50 fiziksel bağlantıya izin verir. Güç ve kablo uzunluğu da sınır belirler. Ağda sorun nasıl tespit edilir? Sonlandırıcı direnci, güç gerilimi ve konnektörler kontrol edilir. NMEA 2000 kablosu standart mıdır? Evet. Mikro-C beş pinli konnektör yaygın olarak kullanılır. İlgili Terimler NMEA 0183, NMEA Ağı, Çok Fonksiyonlu Ekran, Deniz Elektroniği, Chartplotter, Otopilot.

Otopilot

Otopilot , tekneyi belirlenen baş açısında, rotada veya rüzgâr açısında dümenciye gerek kalmadan tutan otomatik dümen sistemidir. Otopilot, uzun seyirlerde dümencinin yükünü azaltır. Otopilot Nedir? Otopilot, teknenin yönünü sürekli ölçer. İstenen yönden sapma algılandığında dümeni düzeltici yönde çevirir. Bu döngü saniyede birçok kez tekrarlanır. Sonuçta tekne istenen yönde ilerler. Otopilot, dümen sistemine mekanik, hidrolik veya elektronik olarak bağlanır. Otopilotun Bileşenleri Bileşen Görevi Yön sensörü Elektronik pusula ile baş açısını ölçer Kontrol ünitesi Kullanıcı komutlarını alır İşlemci (kurs bilgisayarı) Düzeltme hesaplarını yapar Sürücü ünite Dümeni fiziksel olarak çevirir Dümen açısı sensörü Dümenin konumunu bildirir Çalışma Modları Mod İşlev Pusula modu Sabit baş açısını korur Rota (navigasyon) modu Chartplotter'daki rotayı izler Rüzgâr modu Sabit görünen veya gerçek rüzgâr açısını korur Bekleme modu Dümen elle kullanılır Hassas manevra modu Küçük açı değişimleri yapar Rota modunda otopilot, rota çizgisinden yanal sapmayı da düzeltir. Sürücü Ünite Türleri Tür Kullanım Yeke sürücüsü Küçük yelkenliler Dümen dolabı sürücüsü Dümen dolabına takılan küçük ünite Doğrusal sürücü Dümen kadranına doğrudan bağlanır Hidrolik pompa Hidrolik dümen sistemine bağlanır Elektronik dümen arayüzü Pod ve elektronik dümenli motorlar Güvenli Kullanım Otopilot devredeyken gözcülüğü sürdürün. Rota modunda rotanın tehlikelerden geçmediğini kontrol edin. Dar sularda ve yoğun trafikte elle dümen kullanın. Otopilottan elle dümene geçiş yöntemini önceden öğrenin. COLREG 1972 Kural 5, her teknenin uygun gözcülüğü her zaman sürdürmesini ister. Otopilot bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Sınırlamalar Ağır dalgada otopilot yeterli düzeltme yapamayabilir. Manyetik etkiler pusula verisini saptırabilir. Sürücü kapasitesi yetersizse dümen geç tepki verir. Elektrik tüketimi uzun seyirlerde aküyü etkiler. Sık Sorulan Sorular Otopilot tekneyi çatışmadan korur mu? Hayır. Otopilot yalnızca yön tutar. Engelleri ve tekneleri algılamaz. Rüzgâr modu ne işe yarar? Yelkenlide rüzgâr açısı sabit tutulur. Rüzgâr dönerse tekne de döner, yelken ayarı korunur. Otopilot ne kadar enerji tüketir? Tüketim; sürücü türüne, teknenin büyüklüğüne ve deniz durumuna bağlıdır. İlgili Terimler Tekne Otopilotu, Otopilot Kontrol Ünitesi, Elektronik Pusula, Dümen Pompası, Chartplotter, Rüzgâr Göstergesi.

Rüzgâr Göstergesi

Rüzgâr göstergesi , rüzgârın hızını ve yönünü gösteren seyir cihazıdır. Gösterge, direk tepesindeki rüzgâr sensöründen veri alır. Rüzgâr göstergesi yelkenlilerde yelken ayarı için temel cihazdır. Rüzgâr Göstergesi Nedir? Rüzgâr göstergesi, rüzgârın teknenin başına göre açısını ve hızını gösterir. Analog modellerde ibre, dijital modellerde sayısal değer ve grafik kullanılır. Gösterge, hız ve yön verisini birleştirerek gerçek rüzgârı da hesaplayabilir. Görünen ve Gerçek Rüzgâr Tür Kısaltma Tanım Görünen rüzgâr AWA, AWS Hareket hâlindeki teknede hissedilen rüzgâr Gerçek rüzgâr TWA, TWS Teknenin hareketinden bağımsız rüzgâr Gerçek rüzgâr yönü TWD Rüzgârın coğrafi kuzeye göre yönü Görünen rüzgâr, gerçek rüzgâr ile teknenin hareketinden oluşan rüzgârın bileşkesidir. Görünen Rüzgâr Örneği Tekne hiç rüzgâr olmayan bir günde 6 knot hızla ilerlesin. Teknedeki kişi baştan 6 knotluk rüzgâr hisseder. Bu rüzgâr tamamen teknenin hareketinden kaynaklanır. Gerçek rüzgâr sıfırdır. Gerçek Rüzgârın Hesaplanması Gerçek rüzgâr hesabı için şu veriler gerekir: Görünen rüzgâr açısı ve hızı Teknenin suya göre hızı Teknenin baş yönü (pusula) Gösterge veya çok fonksiyonlu ekran bu verileri birleştirerek gerçek rüzgârı hesaplar. Beaufort Rüzgâr Ölçeği Beaufort Tanım Rüzgâr Hızı (knot) 0 Sakin 1'den az 3 Tatlı rüzgâr 7–10 5 Sert rüzgâr 17–21 7 Fırtınamsı rüzgâr 28–33 9 Kuvvetli fırtına 41–47 Ölçek 0'dan 12'ye kadar uzanır. Hava tahminleri rüzgârı genellikle bu ölçekle verir. Yelkenlide Kullanım Yelken ayarı: Görünen rüzgâr açısına göre ıskota ayarlanır. Camadan kararı: Rüzgâr hızı belirlenen değeri aşınca yelken küçültülür. Otopilot rüzgâr modu: Otopilot, tekneyi sabit görünen rüzgâr açısında tutar. Sık Sorulan Sorular Motorla seyrederken rüzgâr göstergesi doğru mu gösterir? Görünen rüzgârı doğru gösterir. Bu değer, teknenin hızından etkilenir. Gerçek rüzgâr neden yanlış hesaplanabilir? Hız sensörü veya pusula kalibre değilse hesap hatalı olur. Rüzgâr göstergesi motoryatlarda gerekli midir? Zorunlu değildir. Demirleme ve hava takibinde yararlıdır. Rüzgâr hızı hangi birimle gösterilir? Knot yaygın birimdir. Bazı göstergeler metre/saniye veya Beaufort değeri de gösterir. İlgili Terimler Rüzgâr Sensörü, Hız Göstergesi, Elektronik Pusula, Otopilot, Yelkenli Tekne, Denizcilik Enstrümanı.

Tüm terimlere dön