Denizcilik sözlüğü

Zincir Kılavuzu

Tanım

Zincir kılavuzu, çapa zincirinin güvertede ve zincirliğe girişte doğru hatta ilerlemesini sağlayan yönlendirme parçasıdır. Kılavuz, zincirin sürtünmesini ve sıkışmasını azaltır.

Zincir Kılavuzu Nedir?

Zincir, çapa makarasından zincirliğe kadar belirli bir hatta ilerler. Bu hat üzerinde zincir güverteye, ırgata ve bölme kenarlarına sürtünebilir. Zincir kılavuzu, zinciri bu yüzeylerden uzak tutar. Kılavuz ayrıca zincirin ırgat dişlisine doğru açıyla girmesini sağlar.

Zincir Kılavuzu Türleri

Tür	Görevi
Zincir borusu (güverte geçişi)	Zinciri güverteden zincirliğe indirir
Kılavuz makarası	Zincirin yön değiştirdiği noktada sürtünmeyi azaltır
Kanal kılavuzu	Zinciri güverte üzerinde düz hatta tutar
Zincirlik kılavuzu	Zincirin zincirlik içinde yığılma yönünü belirler

Zincir Borusu

Zincir borusu, güverteyi delip zincirliğe inen bir kanaldır. Borunun üst ağzı kapakla kapatılabilir. Kapak, seyirde suyun zincirliğe girmesini azaltır. İngilizcede bu parçaya "deck pipe" veya "hawse pipe" denir.

Kılavuz Makarası

Kılavuz makarası, zincirin açı değiştirdiği noktaya monte edilir. Makara döner ve zincir üzerinden kayar. Sabit yüzeye göre daha az aşınma oluşur. Makara malzemesi naylon, paslanmaz çelik veya bronzdur.

Doğru Zincir Hattının Önemi

Zincir, ırgat dişlisine düz girmelidir.
Açılı giriş, zincirin dişliden atlamasına yol açar.
Zincir, dişliden çıkınca zincirliğe dik düşmelidir.
Engel, zincirin yığılıp ırgatı kilitlemesine neden olur.

Montajda Dikkat Edilenler

Çapa makarası, stoper ve ırgatın aynı hatta olduğunu kontrol edin.
Kılavuzun kanal ölçüsünü zincir kalınlığına göre seçin.
Güverte geçişlerinde sızdırmazlık macunu kullanın.
Keskin kenarları yuvarlatın veya koruyucu yüzeyle kaplayın.

Bakım

Kılavuz yüzeylerinde aşınma izlerini kontrol edin.
Makaraların serbest döndüğünü doğrulayın.
Zincir borusundaki birikintileri temizleyin.

Sık Sorulan Sorular

Zincir neden zincirlikte yığılıp sıkışır?

Zincirlik sığ ise veya zincir bir noktaya sürekli düşüyorsa yığın oluşur. Yığın, zincirin ırgattan çıkışını engeller. Kılavuz veya bölme tasarımı bu sorunu azaltır.

Zincir borusu kapağı neden kullanılır?

Kapak, dalga suyunun zincirliğe dolmasını sınırlar. Zincirlikte biriken su korozyonu hızlandırır.

Kılavuz makarası zincir dışında halat için de kullanılır mı?

Bazı makaralar hem zincir hem halat için uygundur. Uygunluk, makara kanalının şekline bağlıdır.

İlgili Terimler

Zincir Stoperi, Çapa Makarası, Irgat, Çapa Zinciri, Baş Güverte, Baş Makarası.

İlgili terimler

Baş Güverte

Baş güverte , teknenin ön bölümünde yer alan güverte alanıdır. Demirleme ve bağlama işlemleri büyük ölçüde bu alanda yapılır. Baş Güverte Nedir? Baş güverte, kaptan köşkü veya kokpitin önünden başlar. Teknenin baş ucuna kadar uzanır. İngilizcede bu alana "foredeck" denir. Gezi teknelerinde baş güverte güneşlenme alanı olarak da kullanılır. Baş Güvertedeki Donanımlar Donanım Görevi Irgat Çapa zincirini toplar ve bırakır Çapa makarası Zinciri ve çapayı baş taraftan yönlendirir Zincir stoperi Zinciri ırgattan bağımsız olarak sabitler Baba ve koç boynuzu Bağlama halatlarını tutturur Baş vardavelası Teknenin ön ucundaki koruma korkuluğudur Güverte kapağı Baş kamaraya ışık ve hava sağlar Zincirlik Zincirlik, çapa zincirinin depolandığı bölmedir. Zincirlik, ırgatın hemen altında yer alır. Irgat zinciri topladıkça zincir bu bölmeye iner. Zincirliğin tabanında tahliye deliği bulunur. Bu delik, zincirle gelen suyu dışarı atar. Baş Güvertenin Kullanımı Demirleme: Çapa baş güverteden suya bırakılır. Bağlama: Baş halatları buradan iskeleye veya şamandıraya verilir. Yelken işleri: Yelkenlilerde ön yelkenler bu alandan kontrol edilir. Güneşlenme: Motoryatlarda minderli güneşlenme alanı bulunur. Baş Güvertede Güvenlik Baş güverte, dalga ve teknenin baş-kıç hareketinden en çok etkilenen alandır. Güvenlik için şu önlemler uygulanır: Yan güverteler boyunca küpeşte ve vardavela bulunur. Güverte yüzeyi kaymaz kaplamayla kaplanır. Kötü havada mürettebat emniyet kemerini güvenlik halatına bağlar. Irgat çalışırken el ve ayaklar zincirden uzak tutulur. ISO 15085 standardı, küçük teknelerde vardavela, küpeşte ve tutamak gibi denize düşmeyi önleme donanımlarını düzenler. Sık Sorulan Sorular Baş güvertede neden ırgat bulunur? Çapa ve zincirin ağırlığı elle kaldırılamayacak kadar fazla olabilir. Irgat, bu yükü elektrik veya el gücüyle toplar. Seyir sırasında baş güvertede durmak güvenli midir? Dalgalı havada baş güverte en fazla hareket eden bölümdür. Seyir sırasında baş güverteye çıkacak kişi can yeleği giyer ve tutamaklara tutunur. Zincirlik neden düzenli kontrol edilir? Zincirlikte çamur ve deniz suyu birikir. Tıkanan tahliye deliği, suyun bölmede kalmasına yol açar. Durgun su, zincirde korozyonu hızlandırır. İlgili Terimler Güverte, Kıç Güverte, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Stoperi, Baş.

Baş Makarası

Baş makarası , teknenin baş ucuna monte edilen ve zincir ya da halatın üzerinden geçtiği döner silindirdir. Makara, hat ile gövde arasındaki sürtünmeyi azaltır. Baş Makarası Nedir? Baş makarası, baş bodoslamanın üzerinde veya hemen gerisinde yer alır. Zincir veya halat, makaranın kanalından geçer. Makara döndükçe hat kolayca kayar. Bu yapı, hattın güverte kenarını ve jelkotu aşındırmasını önler. Kullanım Alanları Kullanım Açıklama Çapa hattı Zincir ve halatın baştan suya inmesini sağlar Şamandıra bağlama Şamandıra halatını baştan tekneye alır Çekme Başka bir tekneyi baştan çekerken halatı yönlendirir Römork vinci Bazı teknelerde römork halatını yönlendirir Baş Makarası Türleri Tek makara: Tek bir hat için kullanılır. Çift makara: İki ayrı hat için yan yana iki makara bulunur. Kanallı makara: Zincir baklalarını oturtacak derin kanallıdır. Düz makara: Halat için geniş ve sığ kanallıdır. Makara Malzemeleri Malzeme Özellik Naylon Sessiz çalışır, gövdeyi çizmez Poliüretan Aşınmaya dayanıklıdır Paslanmaz çelik Ağır zincirlerde kullanılır Bronz Geleneksel teknelerde kullanılır Makara mili genellikle paslanmaz çeliktir. Montaj Baş makarası, baş güverteye ve bodoslamaya cıvatalarla bağlanır. Bağlantı noktası, zincirin uyguladığı yanal ve dikey yükleri taşımalıdır. Güverte altına arkalık plakası konur. Cıvata delikleri sızdırmazlık macunuyla kapatılır. Baş Makarası ve Çapa Makarası Farkı Baş makarası, hattın üzerinden geçtiği makara parçasıdır. Çapa makarası ise çapayı taşıyan ve makara içeren bütün bağlantı gövdesidir. Birçok teknede baş makarası, çapa makarası gövdesinin bir parçasıdır. Bakım Makaranın serbest döndüğünü kontrol edin. Mil ve yuvasındaki aşınmayı inceleyin. Makara yüzeyindeki çatlak ve kesikleri kontrol edin. Bağlantı cıvatalarının sıkılığını doğrulayın. Sık Sorulan Sorular Makara dönmezse ne olur? Hat makara üzerinde kayar. Sürtünme hem makarayı hem hattı aşındırır. Halat bu sürtünmede ısınıp zayıflayabilir. Makara neden ses yapar? Mil yuvasındaki aşınma veya kum birikintisi ses yapar. Temizlik ve gerekirse mil değişimi sorunu giderir. Naylon makara zincirde kullanılır mı? Kullanılabilir. Ancak ağır zincirde naylon makara daha hızlı aşınır. İlgili Terimler Çapa Makarası, Makara, Zincir Kılavuzu, Baş Güverte, Baş Bodoslama, Çapa Zinciri.

Irgat

Irgat , zincir veya halatı döner bir tambur ya da dişli yardımıyla toplayan ve bırakan mekanizmadır. Teknelerde ırgat çoğunlukla çapa zinciri için kullanılır. Irgat Nedir? Irgat, ağır yükleri insan gücünü aşan bir kuvvetle çeker. Çapa ve zincirin ağırlığı, elle kaldırılamayacak düzeye ulaşabilir. Irgat bu işi mekanik olarak yapar. İngilizcede çapa ırgatına "windlass", dikey eksenli halat ırgatına "capstan" denir. Irgatın Bölümleri Bölüm Görevi Zincir dişlisi Zincir baklalarını kavrar ve çeker Halat tamburu Halatı sararak çeker Motor Dönüş kuvvetini üretir Dişli kutusu Motor devrini düşürür ve çekme kuvvetini artırır Fren veya kavrama Zinciri serbest bırakır veya kilitler Sıyırıcı Zinciri dişliden ayırarak zincirliğe yönlendirir İngilizcede zincir dişlisine "gypsy" denir. Eksen Yönüne Göre Irgat Türleri Tür Yapı Özellik Dikey ırgat Motor güverte altında, dişli dikey eksende döner Güvertede az yer kaplar Yatay ırgat Motor ve dişli güverte üstünde, yatay eksende döner Güverte altında az yer gerektirir Güç Kaynağına Göre Irgat Türleri Manuel ırgat: Kol ile çevrilir. Elektrikli ırgat: 12 V veya 24 V doğru akım motoruyla çalışır. Hidrolik ırgat: Hidrolik motorla çalışır. Büyük yatlarda kullanılır. Irgatın Diğer Kullanım Alanları Gemilerde çapa ve bağlama halatı çekme Balıkçı teknelerinde ağ ve halat çekme Yelkenlilerde ağır halatları germe (kapstan) Tekne çekek yerlerinde tekneyi karaya çekme Irgat Kumandası Elektrikli ırgatlar şu yollarla kumanda edilir: Güvertedeki ayak düğmeleri Kablolu el kumandası Kablosuz uzaktan kumanda Kaptan köşkündeki panel düğmeleri Sık Sorulan Sorular Irgat yalnızca çapa için mi kullanılır? Hayır. Halat tamburlu ırgatlar bağlama halatlarını çekmek için de kullanılır. Irgat zinciri tutmazsa ne olur? Zincir dişliden kayar ve kontrolsüz akabilir. Bu durum genellikle dişli-zincir uyumsuzluğundan veya aşınmadan kaynaklanır. Demirdeyken yük ırgatta mı kalmalıdır? Hayır. Demirleme yükü zincir stoperine veya bağlama halatına aktarılır. Bu uygulama ırgatın dişli ve motorunu korur. Dikey ve yatay ırgat arasında nasıl seçim yapılır? Seçim, güverte üstündeki alana ve güverte altındaki boşluğa göre yapılır. Güverte altı dar teknelerde yatay ırgat tercih edilir. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Elektrikli Irgat, Manuel Irgat, Irgat Motoru, Zincir Stoperi, Kalibre Zincir.

Zincir Stoperi

Zincir stoperi , çapa zincirini ırgattan bağımsız olarak güvertede sabitleyen donanımdır. Stoper, demirleme yükünün ırgata binmesini önler. Zincir Stoperi Nedir? Demirdeki tekne, rüzgâr ve dalga nedeniyle zincire sürekli yük bindirir. Bu yük ırgatta kalırsa dişli, mil ve motor zarar görebilir. Zincir stoperi, yükü doğrudan güverteye aktarır. Stoper ayrıca seyirde zincirin ve çapanın kaymasını engeller. Zincir Stoperi Türleri Tür Çalışma Şekli Mandallı stoper Mandal, bir baklanın arkasına düşer ve zinciri tutar Makaralı stoper Zincir makaradan geçer, mandal kapatılınca kilitlenir Kol tipi stoper Kol, zincir kanalına indirilerek baklayı kilitler Pençe tipi stoper Pençe biçimli parça bir baklaya takılır ve güverteye bağlanır Pençe tipi stopere İngilizcede "devil's claw" denir. Konumu Zincir stoperi, çapa makarası ile ırgat arasına monte edilir. Zincir önce stoperden, sonra ırgattan geçer. Stoper, ırgatla aynı hatta bulunmalıdır. Hat dışı montaj zincirin sıkışmasına neden olur. Kullanım Adımları Demirlerken: Stoperi açın. Zinciri ırgatla suya verin. Yeterli kaloma verildikten sonra stoperi kapatın. Irgatı hafifçe gevşeterek yükü stopere aktarın. Demir alırken: Irgatla zinciri hafifçe toplayarak stoperdeki yükü alın. Stoperi açın. Zinciri toplayın. Çapa yerine oturunca stoperi kapatın. Zincir Gergisi ile Farkı Zincir gergisi (snubber), zincire bağlanan esnek bir halattır. Gergi, dalga darbelerini sönümler. Stoper ise yükü sabit noktada tutar. İki donanım birlikte kullanılabilir. Montaj Gereksinimleri Stoper, demirleme yükünü taşıyacak güçlendirilmiş bir güverteye bağlanır. Güverte altına arkalık plakası konur. Stoperin kanal ölçüsü zincir kalınlığına uygun seçilir. Sık Sorulan Sorular Zincir stoperi her teknede gerekli midir? Irgatlı teknelerde yükü ırgattan almak için kullanılır. Irgatsız küçük teknelerde zincir, baba veya koç boynuzuna bağlanabilir. Stoper kapalıyken ırgat çalıştırılırsa ne olur? Zincir stopere dayanır ve sıkışır. Irgat motoru aşırı yüklenir. Devre kesici atabilir. Stoper hangi malzemeden üretilir? Genellikle paslanmaz çelik veya bronz döküm kullanılır. Mandal yayı da korozyona dayanıklı olmalıdır. İlgili Terimler Çapa Irgatı, Irgat, Çapa Makarası, Zincir Kılavuzu, Çapa Zinciri, Demirleme.

Tüm terimlere dön